WorksheetsТесттер көмекші
Total questions: 89
Worksheet time: 45mins
1917 жылы құрылған «Үш жүз» партиясының саяси бағдарын өзгерткен партия төрағасы:
Ж.Сейдалин
Ә.Досов
К.Тоғысов
М.Шоқай
Ж.Сәдуақасов
Ақпан революциясы кезінде болған оқиға
Солтүстік Жетісу майданы жойылды
Монархиялық билік құлады
Кеңестік мұсылман бөлімдері құрылды
Ақ гвардияшылар Оралды басып алды
Атаман Дутов Орынборды басып алды
ХХ ғ. 90 –шы жылдардың басында халықтың тұрмыс-жағдайының нашарлауына алып келген жағдай:
Азық-түлік бағасының күрт өсуі
Экологиялық жағдай
Табиғат апаттары
Ұлт аралық қатынастың нашарлауы
Қазақстанда Кеңес Өкіметі орнағаннан кейін болған тарихи оқиға
Алаш қозғалысы қалыптасты
Қарқаралы петициясы жазылды
Сауатсыздықты жою қоғамы құрылды
Қазақ газеті жабылды
1917 жылғы 27- ақпанда Ресейде болған революцияның сипаты
Социалистік
Буржуазиялық-демократиялық
Капиталистік
Аграрлық
Ұлт- азаттық
Шетелдердегі қарсыласу қозғалысына қатысып даңқын шығарған, Кеңес Одағының батыры атанған Қазақстандықтар
Ғ.Жұмабаев,
С.Луганский
А.Егоров, З.Құсайынов
Р.Қошқарбаев, Д.Болатов
И.Павлов,Л.Беда
Қ.Сыпатаев,А.Ералиев
Жетісу майданы жойылды
1919 жылы сәуірде
1920 жылы наурызда
1918 жылы маусымда
1918 жылы шілдеде
1919 жылы ақпанда
А.Иманов бастаған 15 мың көтерілісшілер қоршаған қала:
Верный
Ырғыз
Қостанай
Торғай
Жезқазған
1917 жылғы ақпан төкерісінен кейін Қазақстанның солтүстік батыс облыстарындағы кадеттер ұйымының Семейде шығарған газеті:
«Қазақ»
«Свободная речь»
«Дала уәлаяты»
«Туркестанский вестник»
« Ұшқын»
1918 жылы Алаш партиясы одақ құрды
А.Деникинмен
А.Дутовпен
М.Фрунземен
С.Кировпен
Б.Анненковпен
1918 жылы (30) сәуірде Қазақстанның оңтүстік аймағында құрылды:
Алашорда автономиясы
Түркістан автономиясы
Түркістан Халық Комиссарлар Кеңесі
ҚазРевком
Түркістан АКСР-і
1918 жылғы наурыз,сәуірде Кеңестердің Торғай облыстық І сьезі болған қала:
Қызылорда
Ташкент
Алматы
Орынбор
Семей
1919 жылы қазақ өлкесіндегі жоғарғы әскери- азаматтық басқарма
Қазақ АКСР ХКК
Қазақ АКСР төтеше комитеті
Қазақ АКСР ОАК
Қазтрибунал
Қазревком
1917 жылы қарашаның 22 –сінде М.Шоқай ашқан сьез:
Қазақстан комсомолының І сьезі
Түркістан өлкесі Кеңестерінің төтенше V сьезі
Бүкілтүркістандық төтенше ІV сьезі
Жалпықазақ сьезі
Кеңестердің Торғай облыстық І сьезі
1917 жылы Қазан төкерісінен кейін елде билік басына келген үкімет:
Кеңес
Эсерлер
Монархияшылар
Кадеттер
Федералистер
Қазақстанда азамат соғысы басталған мерзім:
1917 ж. ақпан
1918 ж. мамыр
1919 ж. қаңтар
1916 ж. шілде
1920 ж. наурыз
Қазревкомның құрылған жылы:
1919 жылы 10 шілде
1918 жылы 10 маусым
1920 жылы 10 мамыр
1921 жылы 10 тамыз
1922 жылы 10 қыркүйек
1919-1920 жылдары Қазревком Қазақстанда қолына алған билік
Заң шығару билігі
Сот билігі
Қаржы билігі
Әскери азаматтық билік
Салық жинау
М.Дулатов «Жұрт сеңдей соғылды,түнде ұйқыдан,,күндіз күлкіден айрылды» деп айтуына себеп болған оқиға:
Столыпиннің аграрлық саясаты
1916 жылғы 25 маусымдағы патша жарлығы
бірінші дүниежүзілік соғыс
екінші дүниежүзілік соғыс
қоныстандыру саясаты
Чехословак корпусының көтерілісі басталған уақыты:
1916 ж.
1917 ж.
1918 ж.
1919 ж.
1920 ж.
1917 ж. құрылған Қоқан автономиясының басшылары
Ә.Жангелдин, А.Байтұрсынов
Т.Рысқұлов, Ж.Досмұхамедов
С.Меңдешов, Ж.Досмұхамедов
М.Тынышпаев, М.Шоқай
Ә.Бөкейханов, Ж.Досмұхамедов
Ресейде монархиялық билік жойылған жыл:
1917 ж. ақпан
1916 ж. қаңтар
1918 ж.ақпан
1905 ж.ақпан
1917 ж.қазан
«Алаш» және «Үш жүз» партияларының ұқсастығы:
Кеңес қкіметіне қарсы болды
1917 жылы негізі қаланды
Семей қаласында құрылды
Большевик партиясын жақтады
1917 жылы автономия құрды
Түркістан автономиясының өмір сүрген уақыты
1917 ж. қыркүйек-1918 ж.қазан
1917 ж.мамыр-1920 ж. шілде
1917 ж. ақпан- 1920 ж. наурыз
1917 ж. ақпан- 1918 ж. қазан
1917 ж.қараша- 1918 ж. ақпан
1917 жылға қарай Қазақстанда қазақтардан тартып алынған жердің көлемі
17 миллионнан астам десятина
45 миллионнан астам десятина
10 миллионнан астам десятина
4 миллионнан астам десятина
30 миллионға жуық десятина
1920 жылы қазанда қазақ кеңестік мемлекеттілігін құрудың негізгі қағидалары анықталған құжат:
Қазақ АКСР еңбекшілері құқықтарының Декларациясы
Қазақ АКСР-нің Конституциясы
ҚР Конституциясы
Қазақ АКСР халықтарының Кодексі
Қазақ АКСР-нің өмір сүрген жылдары
1920- 1978 ж.ж
1920- 1936 ж.ж
1920- 1991 ж.ж
1917- 1936 ж.ж
Ресейде монархиялық жүйені құлатты
1917 ж. Қазан төңкерісі
1905-1907 ж.ж. бірінші буржуазиялық-демократиялық революциясы
1918 ж.Азамат соғысы
1917 ж. Ақпан буржуазиялық-демократиялық революциясы
Орынборда Кеңестердің Торғай облыстық І –ші съезі Қызыл армия бөлімдерін құру туралы шешім қабылдады:
1917 жылы қараша, желтоқсанда
1917 жылы наурыз, сәуірде
1918 жылы мамыр , маусымда
1918 жылы ақпан наурызда,
1918 жылы наурыз сәуірде
Павлодарда Кеңес үкіметі орнады
1917жылы қараша
1918жылы мамырда
1918 жылы қаңтарда
1918- 1920 жылдары Азамат соғысы кезінде құрылған партизан отрядтары:
«Жас қазақ», 25- Чапаев дивизиясы
«Алтайдың Тау қырындары», «Жас гвардия»
«Черкасск қорғанысы, Алтай мен Тарбағатайдың Тау қырындары»,
«Жас гвардия», Тарбағатайдағы Ковпак отряды
«Жас өрендер,« Черкасск қорғанысы
1917 жылы «Жас қазақ» ұйымы жұмыс істеді
Семейде
Петропавлда
Сергиопольде
Верныйда
Ақмолада
Көтерілістің желеуі – соғыс майдандарындағы қара жұмысқа бұратана елдерден адам алу. Өкіметтің қара жұмысқа адам алғанда жер-жерде қолданған шаралары мен тәртібі. Өкіметтің жер-жерде қолданған тұрғын ел өзінше ұғынды.Түркістандағы бұратана елдердің көтерілісі, Түркістандағы төңкеріс қозғалысының тарихындағы ең үлкен оқиғалардың бірі десе болады. Өйткені бұл көтерілісте тұрғын ел, 50 жылға жақын өкіметшілігін жүргізіп, дегенін істеп келген Ресей патшалығының «Ақ патшаның» әміріне бастап қарсылық көрсетті. Бұратана елдер, алдымен қарсы болып, көздегені патшаның әкімдері еді, бірақ соңында елдің мақсатына, тілегіне қарсы болып тұрғын елдің әкімдерін де аяған жоқ, көтеріліске ел алдын ала дайындалған жоқ; көтеріліс Түркістанның әр жерінде, жергілікті ұлттардың арасында біржола бір уақытта басталды....Патша үкіметінің соғыс министрінің Түркістанның жанарал-губернаторына телеграммен берген бұйрығы бойынша соғыс майдандарындағы жол түзету, соғыс қорғандарын жасау жұмысына Ресей мемлекетіндегі айырым Түркістандағы соғыс міндетінен бұрын азат етілген бұратана елдерден, соғыс біткенше жұмыс істеуге адам алынатыны жарияланды».
Мәтін бойынша көтеріліс болған жыл(-дар) ды анықтаңыз:
1870 ж.
1868-1869 ж.ж
1916 ж.
1837-1847ж.ж.
1932 жылы БК (Б) П өлкелік комитетіне аштық,оның ауыр зардаптары туралы қазақ зиялылары жолдаған хат:
«Үшеудің хаты»
«Нәубет»
«Бесеудің хаты»
«Ашық хат»
«Сталинге хат»
ХХ ғ. ІІ –ші жартысында республикада тың игеру жүргізілген облыстар:
Ақмола,Ақтау
Қостанай,Ақтөбе
Семей,Торғай
Көкшетау,Өскемен
Солтүстік Қазақстан, Павлодар
1920-1930 жылдары «халық жауы» деген айып тағылып қуғынға ұшыраған қоғам қайраткері:
Б.Сүлейменов
Ж.Шаяхметов
М.Тынышбаев
Е.Ысмайылов
Е.Бекмаханов
Қазақстанда Кеңес Өкіметі орнағаннан кейін болған тарихи оқиға
Алаш қозғалысы қалыптасты
Қарқаралы петициясы жазылды
Мемлекеттік Думаға қазақтардың сайлануы
Қазақ газеті жабылды
Сауатсыздықты жою қоғамы құрылды
Жаңа экономикалық саясат жылдарында кеңінен дамыған ауылшаруашылығын қалпына келтіру мақсатында құрылған ұйым
«Жас қазақ»
«Жас талап»
«Жұмысшылар одағы»
«Қосшы одағы»
«Пролитариат одағы»
Қазақстандағы шетел интервенциясы және азамат соғысы кезіндегі мемлекет қайраткері:
Ә.Әшекеев
Қ.Қуанышев
Ф.Голощекин
Ә.Жангелдин
М.Гатауллин
1992 жылы 6 қаңтардан кейін бағаны босату туралы Жарлықтан кейін:
барлық тауарлар қымбаттады
тұтыну тауарларының сапасы артты
өндірістік тауарлар арзандады
өндіріс өнімдеріне баға тұрақтанды
тұтыну тауарларының саны артты
Индустрияландыру кезінде болған
екінші бесжылдықтың жоспары,Мойынты-Шу теміржолының салынуы
байлардың шаруашылығын тәркілеу,тың игеру
репрессия,Қазақ КСР Ғылым академиясының құрылуы
ашаршылық, Орынбор-Ташкент теміржолының салыныуы
бірінші бесжылдықтың жоспары,Түрксібтің салынуы
КСРО-да 1960-1980 жылдар аралығын қамтыған кезең
«Нарықтық экономикаға көшу»
«Қайта құру» жылдары
«Жекешелендіру» жылдары
«Тоқырау» жылдары
Қазақстанның әлемнің дамыған 30 ел қатарына енуін міндеттеген бағдарлама:
Қазақстанның егемендігі туралы декларация
« Еліміздің жаңа ғасырдағы тұрақталығы мен қауіпсіздігі» туралы Қазақстан президентінің жолдауы
« Қазақстан 2030 ж». Ел президентінінің Қазақстан халқына жолдауы
Қазақстан республикасында тарихи сананы қалыптастыру тұжырымдамасы
« Қазақстан 2050» стратегиясы - қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты
« Қазақстан 2050ж» стратегиясы - қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты атты жолдаудың жарияланған жылы:
1995 жылы қыркүйек
1997 жылы қазан
2008 жылы мамыр
2011 жылы қаңтар
2012 жылы желтоқсан
«Қазақстан 2030» стратегиясының жарияланған жылы
1991 ж
1993 ж
1995 ж
1997 ж
Тоқырау жылдарындағы ұлттық қатынастарда орын алған келеңсіз көріністердің бірі
О.Сүлейменовтың «АЗ и Я» кітабы тауар айналымынан алынып тасталуы
Тарихы мұралардың зерттелуі
Ұлттық мектептердің санының артуы
Семей полигонының жабылуы
Солтүстік аймақтарда жергілікті ұлт өкілдерінің санының артуы
Қазақстанда ұсақ кәсіпорындарда жалға беруге рұқсат берген саясат:
ұжымдастыру
жаңа экономикалық саясат
әскери коммунизм
кіші қазан
1926 жылы ашылған ұлттық қазақ театрының бастауында тұрғандар:
Ә.Қастеев, Қ.Бадыров
М.Тынышбаев, А.Диваев
Ж.Шанин, Қ.Қуанышбаев
Қ.Сәтбаев, И.Байзақов
Е.Өмірзақов, Қ.Байсейітов
Қазақстанда қос өкімет орнады:
жаңа экономикалық саясат кезінде
ұжымдастыру кезінде
жаңа экономикалық саясат кезінде
Ақпан төңкерісінен кейін
Қазан төңкерісінен кейін
1988 жылы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің қаулысымен
ақталған көрнекті ақын,философ:
Ж.Аймауытов
М.Әуезов
Қ.Мырзалиев
С.Сейфуллин
Ш.Құдайбердиев
1917 жылғы 27- ақпанда Ресейде болған революцияның сипаты:
Социалистік
Буржуазиялық-демократиялық
Капиталистік
Аграрлық
Ұлт- азаттық
Шетелдердегі қарсыласу қозғалысына қатысып даңқын шығарған, Кеңес Одағының батыры атанған Қазақстандықтар:
Ғ.Жұмабаев, С.Луганский
А.Егоров, З.Құсайынов
Р.Қошқарбаев, Д.Болатов
И.Павлов,Л.Беда
ХХ ғасырдың 50-жылдарында әлеуметтік жағдайға байланысты жұмысшылар наразылығы өтті
Ақтауда
Аягөзде
Екібастұзда
Риддерде
Теміртауда
Қазақстан Республикасының сайлау туралы кодексі қабылданды
1993 ж.
9 желтоқсан
1992 ж. 2 наурыз
1993 ж. 28 қаңтар
1995 ж. 30 тамыз
1991 ж.
16 желтоқсан
Орталық комитет Қазақ АКСР- інде ұжымдастыруды негізінен аяқтауға белгіледі:
1932 жылдың көктеміне қарай
1931 жылдың көктеміне қарай
1930 жылдың көктеміне қарай
1933 жылдың көктеміне қарай
Неміс фашистеріне қарсы ұрыстарда көрсеткен жауынгерлік ерлігі үшін
Кеңес Одағының Батыры атағын алған ротаның саяси жетекшісі:
Б.Бұлқышев
Р.Қошқарбаев
Қ.Аманжолов
М.Ғабдуллин
1980 жылдың ортасына қарай жергілікті халықтың үлесі басым болған облыстар
Қарағанды, Жезқазған
Ақмола, Көкшетау
Қызылорда, Атырау
Жамбыл, Қостанай
Торғай, Ақтау
1995 жылғы Конституция бойынша Қазақстан парламантіндегі тұрақты жұмыс істейтін палата
Сенат пен Мәслихат
Жоғарғы Кеңес пен Мәжіліс
Сенат пен Мәжіліс
Конгресс пен Мәжіліс
Жетісу майданы жойылды
1919 жылы сәуірде
1920 жылы наурызда
1918 жылы маусымда
1918 жылы шілдеде
1919 жылы ақпанда
«Республикада халық ағарту ісін одан әрі жақсарту мақсатымен Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің Пленумы қаулы етеді:
1.Өсіп келе жатқан жас ұрпақтарды тәрбиелеу мен оқыту аса маңызды саяси
және әлеуметтік іс деп танып, Қазақстан К(б)П облыстық,қалалық,аудандық
комитеттерінен, республиканың барлық партия ұйымдарынан халық ағарту мәселелерімен күнбе-күн шұғылдану талап етілсін,бұл жөнінде жалпыға бірдей..... оқуды жүзеге асыруға,педегогикалық кадрларды даярлауға,бір ыныпта екі жыл отыруды және мектептерден оқытушылардың кетіп қалуын жоюды қамтамасыз ететін оқыту және тәрбиелеу жұмысының сапасын арттыруға көңіл бөлінсін.
2. Республиканың партия және кеңес ұйымдарына мыналар міндеттелсін:
а) мектеп жасындағы барлық балалар жаңа оқу жылының алғашқы күнінен бастап мектептерге оқуға тартылсын,барлық жерлерде оқушылардың барлығы оқуға келетін болсын,оқудың толық курсын бітірмей тұрып,олардың мектептен кетіп қалуына жол берілмесін,алдыңғы қатарлы елді-мекендердің жақсы жұмыс тәжірибелерін кең таратып, балалардың жалпыға бірдей жетіжылдық оқуын жүзеге асыру жөнінде халық арасында үгіт-көпшілік жұмысы өрістетілсін.
ә)...сонымен бірге тым кішкене мектептер және оқушылары толық емес сыныптар ашуға,сол сияқты отарлы мал шаруашылығы участоктерінде көшпелі мектептер ашуға жол берілмесін;
б) мектептер жанында қоғамдық интернаттар ұйымдастыру, жалпыға бірдей оқу қорын жасау,оқушыларды алыстағы мектептерге жеткізіп тұру жөнінде кезек күттірмейтін шаралар қолдансын».
Қаулы бойынша көшпелі малшы балаларына арналып ашылған қосымша білім мекемесі:
интернат
қызыл отау
пионерлер үйі
жас техниктер станциясы
биологиялық орталық
Абай Құнанбайұлының алғашқы шығармалар жинағы ресми баспадан шықты:
1909 жылы
1908 жылы
1907 жылы
1906 жылы
1905 жылы
Абай Құнанбайұлының орыстың ақыны А.С.Пушкиннен аударған шығармасы:
«Евгений Онегин»
«Демон»
«Қанжар»
«Жалау»
«Теректің сыйы»
ХІХ ғасырда алғаш рет қыздарға білім беруді ұйымдастырушы педагог:
Ә.Диваев
А.Құнанбаев
Ш.Уәлиханов
Ы.Алтынсарин
Ы.Алтынсариннің өмір сүрген жылдары:
1845-1903 ж.ж
1840-1888 ж.ж
1843-1892 ж.ж
1845-1893 ж.ж
1841-1889 ж.ж
Қазақстан туралы еңбегі үшін Ресей Ғылым академиясының корреспондент мүшесі болған орыс ғалымы
М.Ломоносов
П.Рычков
П.Достаевский
И.Бухгольц
В.Миллер
ХХ ғасырдың басында есімі бүкіл қазаққа танымал болған әнші
Ш.Жиенқұлова
А.Оразбаева
Ш.Иманбаева
Ш.Сапарғалиқызы
М.Шамсутдинова
1843-1916 жылдары өмір сүрген белгілі күйші, қобызшы
Құрманғазы
Дәулеткерей
Тәттімбет
Дина
Ықылас
ХІХ ғасырда өмір сүрген Саржайлау күйінің авторы
Құрманғазы
Дәулеткерей
Тәттімбет
Дина
Ықылас
Әкімшілік басқару жүйесіне өз пікірін ұсынған қазақтың ағартушы ғалымы
А.Құнанбаев
Ш.Уәлиханов
С.Сейфуллин
Ы.Алтынсарин
Ш.Құдайбердиев
ХІХ ғасырдың ІІ жартысында Батыс Сібір генерал-губернаторлығының
қарамағында қызмет еткен ғалым:
Ы.Алтынсарин
А.Құнанбаев
С.Торайғыров
Ш.Уәлиханов
С.Көбеев
«Шернияз», «Қартқожа» шығармаларының авторы
Ә.Бөкейханов
М.Жүсіп Көпеев
Ш.Уәлиханов
Ж.Аймауытов
Ы.Алтынсарин
ХІХ ғасырда өмір сүрген көрнекті ағартушы, этнограф
Ы.Алтынсарин
Ж.Ақбаев
М.Байжанұлы
С.Меңдешов
С.Қожанов
Ұлы Абайдың немере інісі, шәкірті,ақын:
М.Бабажанов
С.Көбеев
М.Көпейұлы
Ш.Құдайбердіұлы
М.Абайұлы
ХІХ халық ағарту ісіне кедергі болған негізгі болған себеп
халықтың қарсылығы
діннің дамуы
білімге тыйым салу
оқушылардың аздығы
мұғалімдердің жетіспеуі
1883 жылы Ор (Орск )қаласында ашылған оқу орны
Кадет корпусы
Қазақ мұғалімдер мектебі
Заң мектебі
Әскери училище
Қазақ қыздар мектебі
Бөкей Ордасының Жиделі жерінде дүниеге келген күйші:
Қазанғап
Құрманғазы
Тәттімбет
Дәулеткерей
Махамбет
ХХ ғасырдың басында жарық көрген Ш.Құдайбердіұлының кітабы:
«Тар жол,тайғақ кешу»
«Адасқан өмір»
«Түрік,қырғыз,қазақ һәм хандар шежіресі
«Шұғаның белгісі»
«Қамар сұлу»
ХVІІІ ғасырдың екінші жартысындағы танымал қазақ ақыны
Біржан сал
Шалкиіз
Ақан сері
Марқасқа
Үмбетей
Ұйғыр халқының рухани мәдениетін зерттеген ғалым–саяхатшылар:
Ш.Уәлиханов,
Н.Пржевальский
А.Янушкевич, С.Гросс
Ф.Зобнин, Ш.Уәлиханов
С.Тэраевич, Я.Домашевич
Л.Мурашкин,Б.Шварц
Абай Құнанбайұлының шығармашылық қызметі:
Тұңғыш қазақ романының авторы
Аспаптық музыкада лирикалық бағыттың негізін салушы
Қазақ әліпбиінің авторы
Жыраулар поэзиясының өкілі
Қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы
ХІХ ғ. Қазақ жұмысшыларының әлеуметтік жағдайы
Тұрғын үй тапшылығы, жалақының аз төленуі
Әйелдердің еңбегіне тыйым салынды
Кәсіпорындармен санасып отырды
Арнайы үйлерде тұрды,8- сағат жұмыс істеді
Балалардың еңбек етуіне мүлде тыйым салынды
1870 жылы наурызда қабылданған патша үкіметінің ережесі
Лингвистикалық білім алу
сауат ашу
мұсылманша білім алу
Бастауыш білім алу міндеттелді
Медреселерде орыс тілін оқыту
Ресей императоры ІІ Александрдың ұлықтау рәсіміне қатысқан күйші-сазгер
Дина Нұрпейісова
Құрманғазы Сағырбайұлы
Тәттімбет Қазанғапұлы
Ықылас Дүкенұлы
Дәулеткерей Шығайұлы
Қазақтың ұлы ғалымы Ш.Уәлихановпен байланысты оқиғалардың хронологиялық ретін анықтаңыз:1) Алатау қырғыздарына сапары; 2) Генерал М.Г.Черняевтың әскери экспедициясы құрамында болды; 3) Ыстықкөлдің көлемін топографиялық және картографиялық деректерде сипаттады; 4) Генерал Г.Х.Гасфорттың экспедициясына қатысты
3.1.2.4
3.4.2.1
4.2.3.1
4.3.1.2
2.3.4.1
«Сырымбет» ,«Алты-басар», «Балқадиша» әндерінің авторы
Мұса Байжанұлы
Мәди Бәпиұлы
Ақан сері Қорамсаұлы
Біржан Қожағұлұлы
Ықылас Дүкенұлы
Құжатта кім туралы айтылғанын анықтаңыз:
Бас штабтың генерал –майоры Семей облысының губернаторы Галкиннің дала генерал-губернаторына жазған құпия хатынан: «Оның балалары орысша оқып жазады.Орыс әдебиетіне мейлінше қызығады,кітап газет-журналдарды жаздырып алады.Бұрынғы жылдарда өлкедегі бұратаналар арасында беделі зор болатын.»
Шәкәрім Құдайбердіұлы
Құнанбай Өскенбайұлы
Әбдірахман Абайұлы
Абай Құнанбайұлы
Әлихан Бөкейханов
«.... Оның бүкіл шығармашылығы қз халқын өнер- білімге баулуға бағытталды. Ол қазақ қоғамының ой өрісі терең,зиялы бөлігінің өкілі еді. ......Ол мәдениеттің көтерілуін жалпыға бірдей ағарту жұмыстарын жүргізу мен жалпы адамзат мәдениетінің жетістіктерін меңгеру арқылы жүзеге асыруға болатынын терең түсінді.Қазақ тілінің табиғатын зерттей отырып,ол тілтану жөнінде мақалалар мен оқулықтар,кейінірек ғылыми жұмыстарын жазды. Қазақ тілі туралы мақалаларында тілдің тазалығын сақтау,оны әртүрлі шұбарланудан тазартуды жақтады.Ол қазақ тілтану ғылымының негізін салушы деуге болады.Ол оқырманды халықтың бай рухани мұрасымен таныстыра отырып,оны білім жарығына,рухани жағынан кемелденуге шақырды.Халық ағарту,әдебиет пен тілтану мәселелеріне арналған көптеген мақалаларын жариялады».
А.Құнанбайұлы
А.Байтұрсынұлы
Ш.Құдайбердіұлы
М.Дулатұлы
Ә.Бөкейханов
«… №1.Орынбор шекара комиссиясы жанынан қырғыздардан 30
тәрбиеленушіге арналған мектеп ашылсын№ 2. Мектепті ашудағы басты мақсат-қырғыздар арасында орыс тілі мен жазуын таратудан басқа,билеуші- сұлтандар мен дистанция бастықтарының жанынан ордада басқару жөніндегі хатшылар комитетіне лайықты адамдарды және басқа да тек қырғыздар тағайындалатын орындарға қызметкерлер даярлау болып табылады. № 3. Мектеп тікелей шекара комиссиясының басқаруында
болды,оның жұмысын тікелей бақылау төрағаның жолдасына, ал ондай қызмет
жоқ болса, не ол ұзақ уақыт орнында болмайтын жағдайда,төрағаның қалауы
бойынша және Орынбор әскери губернаторының бекітуімен комиссия
кеңесшілерінің біреуіне жүктеледі.№ 4. Мектепте мыналар жұмыс істейді: бақылаушысы ( мектеп орналасқан үйде тұратын), орыс тілі, таза жазу және есеп мұғалімі,татар тілінің мұғалімі мен мұсылман дінінің үйретушісі.№5. Жоғарыда аталған қызметкерлерді тағайындау және жұмыстан шығару тәртібі Орынбор қырғыздарын басқару туралы ережеде белгіленген.№6.Мектепте бақылаушы және мұғалім қызметтерін орындау нағыз қызмет болып саналады.№7.Бақылаушыға мектепті тікелей басқару және шәкірттерді бақылау
тапсырылады.Бұл қызметті атқаруға қажетті адамгершілік және басқа да қасиеттері бар отставкадағы офицелер немесе азаматтық қызметтегі шенеуніктер таңдалынады...» № 12.Мектепке тек қырғыздар қабылданады және үкіметке жәрдемдескен немесе оған айрықша берілгендігімен көзге түскен ата-аналардыңбалалары бірінші кезекте түседі ...»
Мәтінде сипатталған мектепті алтын медальмен бітірген қазақ халқының ұлы ағартушысын анықтаңыз:
Әлихан Бөкейханов
Шоқан Уәлиханов
Шәкәрім Құдайбердіұлы
Абай Құнанбайұлы
Ыбырай Алтынсарыұлы
«...№ 1.Орынбор шекара комиссиясы жанынан қырғыздардан 30 тәрбиеленушіге арналған мектеп ашылсын.№ 2. Мектепті ашудағы басты мақсат-қырғыздар арасында орыс тілі мен жазуын таратудан басқа,билеуші- сұлтандар мен дистанция бастықтарының
жанынан ордада басқару жөніндегі хатшылар комитетіне лайықты адамдарды және басқа да тек қырғыздар тағайындалатын орындарға қызметкерлер даярлау болып табылады.
№ 3. Мектеп тікелей шекара комиссиясының басқаруында болды,оның жұмысын тікелей бақылау төрағаның жолдасына, ал ондай қызмет жоқ болса, не ол ұзақ уақыт орнында болмайтын жағдайда,төрағаның қалауы бойынша және Орынбор әскери губернаторының бекітуімен комиссия кеңесшілерінің біреуіне жүктеледі.№ 4. Мектепте мыналар жұмыс істейді: бақылаушысы ( мектеп орналасқан үйде тұратын), орыс тілі, таза жазу және есеп мұғалімі,татар тілінің мұғалімі мен мұсылман дінінің үйретушісі.№5. Жоғарыда аталған қызметкерлерді тағайындау және жұмыстан шығару тәртібі Орынбор қырғыздарын басқару туралы ережеде белгіленген.№6.Мектепте бақылаушы және мұғалім қызметтерін орындау нағыз қызмет болып саналады.№7.Бақылаушыға мектепті тікелей басқару және шәкірттерді бақылау тапсырылады.Бұл қызметті атқаруға қажетті адамгершілік және басқа да қасиеттері бар отставкадағы офицелер немесе азаматтық қызметтегі шенеуніктер таңдалынады...»
Ережені оқып, Орынбор шекара комиссиясы жанынан мектеп ашудың басты мақсатын анықтаңыз:
қазақ ғалымдарынң санын көбейту
мұсылман дінін ұстануға тыйым салу
қазақ балаларына тек жазу үйрету
қазақ тілінің қолдану аясын кеңейту
қазақтар арасында орыс тілін тарату
