болганы соншалык, тіпті атмосфера вадігінен тазалана алмайтый колайсыз, ягни желсіз ауа райында, тутін жерге жакын температуралык инверсияда болганда, туманды антициклонды вуа райында ауанын ластану концентрациясы ен жогары шегіне жетеді. Муны «лондондык тутін» деп те атайды. Ол жауын-шашынды, булынгыр, туманды ауа райында байкалады. Мундай ауа райы кукіртті ангидрид концентрациясны есуіне, тіпті улы кукірт кышкылына айналуына жагдай жасайды.

Сонымен катар атмосфералык калдыктарда баска да ингредиенттер концентрациясны осуі кукіртті ангидридтін асерін кушейтеді немесе онын кукірт ангидридіне айналуына каталитикалык жардем береді. Тутін адам агзасына турлі денгейде асер етеді: женіл асердін белгілері - коздін ашуы, жас агу, кургак жетел, бас айналу, кусу, орташа белглері - катты какырыкты жетел, кекіректін кысылуы, жалпы алсіздік; ауыр эсердін белгілері - демнін тарылуы, бронхиттін козуы, токтаусыз жетелу. Тутін бронх астмасы, журек ауруы, бронхитлен ауыратындарга катты асер етеді. Тутінді куні мединциналык кемекке жугінетіндер мен елім саны жогары болады. Мысалы, 1952 жылы Лондонда тутіннен 5 кун ішінде елгендер саны калыпты 5 кунмен салыстырганда 4000 адамга жогары болган.

Фотохимиялык туманнын тузілуіне автокеліктерден шыгатын газдардын сері бар. Келіктен шыгатын газдардагы азот тотыгыный молекулалары Куннін ультракулгін саулелері энергиясынын, эсерінен козып, ауадагы оттегімен арекеттесіл озон тузеді. Сонгысы калдык, газдардын кемірсутектерімен немесе мунай ендейтін енеркасіптін, калдыктарымен реакцияга тусіп, фотооксиданттар түзеді.

 Алматынын экологиялык, ахуалы нашар. Экобелсенділер ауанын ластануын айтып, дабыл кагуда. Кара тутін мен улы газга туншыкканшапардагы экологиялык проблеманы шешу жолы кандай?

Алматы халкы жылдан-жылга артып келеді. Тисінше келік саны да кебеюде. «ЭкоСервис-С» ЖШС маліметінше, ауаны ластайтынфакторлардын кеп белігі автокеліктерге тиесілі. Атмосферадагызиянды заттардын 65%-ы осы автокеліктерден шыгады.

Одан кейінгі орында - 2-Ж20 (26%). Каланын терттен біріненастам белігін жылумен камтамасыз ететін цех бір жылда 2,5 млн тонна Екібастуз кемірін жагады. Ал Екібастуз кемірі кулінінкептігімен ерекшеленеді.

Ал енеркасіп нысандары мен газга косылмаган жер уйлердінулес салмагы ушінші орында. Калада 3 мыннан астам жер уй иелерісук мезгілде кемір жагады. Жеке уйлері кеп Алатау ауданы каладагыауасы ен лас аудандарды кешін бастал тур.

Ал EXIMAR форсайт-агенттігі жургізген зерттеулердін, натижесі бойынша Алматы ауасын ластайтын зиянды заттардын80%-ы кемір жатыл отырган уш жылу станциясына тиесілі. Ал келіктердін улесі тек 20 %-ды курайды.

«Казіргі уакытта кауіпті ластану денгей туралы халыкты шын акпаратлен хабардар ету жуйесі жок. Ауа сапасы туралы акларат копшлик кунделікті колжетімді болуы тис. Мысалы, Лондонда тургындарга ауанын сапасы мен денсаульгына катысты хабарлама телефондарына жіберіледі. Егер зиянды калдык мелшері кеп болса, бронх демікесі барлар сыртка шыклай, уйде отырады», - дейді зкобелсенді Эсия.

Экобелсенділер Алматынын экологиялык проблемасынакаркынды курылысты да косу кажет екенін айтады. Сарапшылардынсвзінше, курылысшылар нысан ушін кептеген агашты отаганы езалдына, салынган биік гимараттардан желдену керсеткішітемендейді. Сонын салдарынан ауаны ластаушы заттаратмосферанын беткі кабатында жиналады. Бул тыныс жолдарынынкабыну мен вуаным жетіспеушілігі ауруларын коздырады.

Жуырда Алматыда Air Vision тауелсіз экологиялык коры курылды. Сарапшылар мен экобелсенділері бар жумыс тобы будан былай зуаныластану денгейн азайту ушін барлык, багыт бойынша кешенді жумысаткарады

2.Қай ақпарат екі мәтінде де фактологиялық аргумент ретіндет қолданылады?

Алматынын экологиялык, ахуалы нашар. Экобелсенділер ауанын ластануын айтып, дабыл кагуда. Кара тутін мен улы газга туншыкканшапардагы экологиялык проблеманы шешу жолы кандай?

Алматы халкы жылдан-жылга артып келеді. Тисінше келік саны да кебеюде. «ЭкоСервис-С» ЖШС маліметінше, ауаны ластайтынфакторлардын кеп белігі автокеліктерге тиесілі. Атмосферадагызиянды заттардын 65%-ы осы автокеліктерден шыгады.

Одан кейінгі орында - 2-Ж20 (26%). Каланын терттен біріненастам белігін жылумен камтамасыз ететін цех бір жылда 2,5 млн тонна Екібастуз кемірін жагады. Ал Екібастуз кемірі кулінінкептігімен ерекшеленеді.

Ал енеркасіп нысандары мен газга косылмаган жер уйлердінулес салмагы ушінші орында. Калада 3 мыннан астам жер уй иелерісук мезгілде кемір жагады. Жеке уйлері кеп Алатау ауданы каладагыауасы ен лас аудандарды кешін бастал тур.

Ал EXIMAR форсайт-агенттігі жургізген зерттеулердін, натижесі бойынша Алматы ауасын ластайтын зиянды заттардын80%-ы кемір жатыл отырган уш жылу станциясына тиесілі. Ал келіктердін улесі тек 20 %-ды курайды.

«Казіргі уакытта кауіпті ластану денгей туралы халыкты шын акпаратлен хабардар ету жуйесі жок. Ауа сапасы туралы акларат копшлик кунделікті колжетімді болуы тис. Мысалы, Лондонда тургындарга ауанын сапасы мен денсаульгына катысты хабарлама телефондарына жіберіледі. Егер зиянды калдык мелшері кеп болса, бронх демікесі барлар сыртка шыклай, уйде отырады», - дейді зкобелсенді Эсия.

Экобелсенділер Алматынын экологиялык проблемасынакаркынды курылысты да косу кажет екенін айтады. Сарапшылардынсвзінше, курылысшылар нысан ушін кептеген агашты отаганы езалдына, салынган биік гимараттардан желдену керсеткішітемендейді. Сонын салдарынан ауаны ластаушы заттаратмосферанын беткі кабатында жиналады. Бул тыныс жолдарынынкабыну мен вуаным жетіспеушілігі ауруларын коздырады.

Жуырда Алматыда Air Vision тауелсіз экологиялык коры курылды. Сарапшылар мен экобелсенділері бар жумыс тобы будан былай зуаныластану денгейн азайту ушін барлык, багыт бойынша кешенді жумысаткарады.

3.Екі мәтінде де ауаның ластануына ықпал ететін қандай фактор айтылады?