WorksheetsӨсімдіктер 3 жауаптылықтар
Total questions: 32
Worksheet time: 23mins
Суретте жапырақ (1) және тұқым (2) іздері, сондай-ақ 350-275 миллион жыл бұрын өмір сүрген, қазір жойылып кеткен өсімдік пен оның мүшелерінің қайта қалпына келтірілген (3) нұсқасы көрсетілген. Суретті геохронологиялық кестені пайдаланы болжамды белгілерді анықтаңдар:
кезеңдер - көмір, пермь (екеуі де көрсетілуі керек)
Бөлім-Гимноспермдер
тұқымның болуы
Кайнозой дәуірі
аналық және аталық бүрдің болуы (стробилдер, генеративті органдар) бір өсімдікте болады, сондықтан бір үйлі өсімдік
Суретте кәдімгі қарағай көрсетілген, қарағайға тән морфологиялық белгілерді атаңдар:
қос жарнақты
эфир майын бөледі
қос гүлқоршаулы
жапырақтары ине тәрізді
ұрықтануы қарапайым, ұрықтандыруға 1 спермия қатысады
Жабықтұқымдылардың жер бетінде кең таралуының (басым болуы) басты ерекшеліктерін атаңдар:
қыстауға төзімді болуы
гүлдің пайда болуы
гаметофиттің өте жақсы қорғалуына байланысты
тамырының берік болуына
тұқымбастаманың жатынның ішінде орналасуы
Магнолиялар тукымдасы - (Magnoliaceae) тән ерекшеліктер
мәнгі жасыл өсімідіктер
Жер бетінен толық жойылған
Эфирлі жолдары бар гүлдердің құрылысы қарапайым кеп мүшелі
Қазақстанның Оңтүстік аймағында өседі
ағаштар, бұталар
Бөріқарақат тұқымдасына жататын өсімдіктердің шауашылықтық маңызы:
гүлінен ара бал жинайды, тамырынан сары бояу алынады.
әсемдік өсімдіктер
жапырағы малға азық
дәрілік өсімдіктер
құрылыс материалы
Көкнәрлар тұқымдасына жататын өсімдіктердің құрамында қандай алкалоидтар:
морфин
наркотин
папаверин
стрихнин
тубокарин
Кәдімгі қарағай:
қылқаны жалпақтау, сызықты-қандауырша тәрізді
тамырында саңырауқұлақпен микориза түзеді
жарық сүйгіш, бір үйлі өсімдік
биіктігі 20-40 м
Талас Алатауы, Қаратаудың оңтүстігінде ғана өседі
Қарағайдың аналық бүрінің ұрықтану ерекшелігі:
бүрі етті, шар пішінді, 10 жылдан соң жетіліп ұрықтанады
аталық тозаң тұқымбүршікке түскенде қабыршағы шайырмен желімденеді
аталық тозаң түскенде, жұмырқажасуша болмағандықтан, ұрықтана алмайды
аналық бүрі ұрықтанбай жатып желімденеді
жұмыртқа жасуша 1 жылдан соң жетіліп ұрықтанады
Қарағай тұқымының құрылысы:
эндосперм
ұрық
тұқым қауызы
тозаң
қабыршақ
Қарағайдың маңызы:
сүрегінен жасанды талшық алынады
фитонцид бөледі (бактерияларды жояды)
қабығынан жібек талшық өндіреді
өзегінен пенициллин жасалады
тінінен жиһаз жасалады
Балқарағай маңызы:
қызыл бояу өндіреді
фитонцид бөледі (бактериялар жояды)
шайырын тағамға пайдаланады
қабығынан илік зат, бояу, шайыр алынады
сүрегінен спирт, скипидар алып, суасты құрылысына пайдаланады
Қосмасақшалы қылша:
екі үйлі, биіктігі 15-40 см өсімдік
бір үйлі, биіктігі 20 м кішкене ағаш
қабығынан жіп жасайды
эфедрин дәрі алынады
жапырағы ұсақ қабыршаққа өзгерген бұта
Раушангүлділер гүлінің ерекшелігі:
қос гүлсерікті (Т5К5, түзу қазтабанда Т4)
жай гүлсерікті, тостағаншасы түсіп қалады
тостағаншасы 10, күлтесі 20
аталығы көп (теңгежапырақ аталығы 4-8-9 шеңбер түзеді)
аналығы: (1-еу:шие, шабдалы, өте көп:бүлдірген, таңқурай)
Раушангүлділер жемістері:
сүйекті-шырынды(мойыл, шие)
1 тұқымды, шырынды-құрғақ
құрғақ (теңгежапырақ, шыршай), шырынды (алма, беже)
қауашақты, қақырамайтын түр
көп жаңғақшалы құрғақ (құлпынай итмұрын)
Таңқурай өсіру:
жемісі 20 күнде пісіп жетіліп, 2 ай жинайды
тамыр қалемшесінен өсіреді
гүліндегі аталықтарын құнарлы топыраққа көмеді
түсімін жақсарту үшін әр түпке 8-10 өркен егіледі
әр шұңқырға 10 -10-нан отырғызады
Жемісінен тосап, шырын жасалатын раушангүлдерінің өкілі:
таңқурайдың
бидайтың
жүгерінің
құлпынай
алхоры
Бұршақ тұқымдастар жапырағы
Кейбірі саусақ салалы, кейбірі қауырсын күрделі
Барлығы жай жапырақ
Бөбешік жапырағы бар
Қынапты қатар жүйкелі
Жапырақтары ромб тәрізді
Бұршақ тұқымдастар гүлшоғыры
Шоғырбас
Шоқпарбас
Шатыршагүл
Собық
Қауашақ
Бұршақ тұқымдастар гүліндегі күлтелер
Қайықша ( төменгі тұтасқан күлте саны 2)
Дорба тәрізді саны 3+2
Ескек (екі бүйіріндегі күлте саны 2-ден)
Шашақ саны 3+2
Шатырша саны 2+5
Бұршақ тұқымдастың тағамдық түрлері
Соя,жасымық
Грек жаңғағы
Нұт, жержаңғақ
Шырғанақ
Теңгежапырақ
Күрделігүлділер тұқымдасына жататын мақсыр қолданылады
Тұқымы ұнынан күнжара жасайды (мал азығы)
Тұқымы ұнынан нан пісіреді
Майын сабын жасау және тағамға қолданады
Майынан бояу,эмаль алынады
Жапырағынан эфир майы өндіріледі
Күрделігүлділер тұқымдасына жататын мақсыр күлтелерінен алынатын бояу
Қызыл және сары түсті
Қара түсті
Күлгін түсті
Жасыл түсті
Тері илеуге қолданылады
Күрделігүлділер тұқымдасына жататын өгейшөптің тамырсабағы гүлі және жапырағының пішіні
Тамырсабақты көпжылдық
Жапырағы қызыл және сары түсті
Жапырағы ромб тәрізді
Гүлдеген соң жапырақ шығарады
Сабағын аспаздыққа қолданады
Лалагүлділер тұқымдасына жататын Тамыз тұқымының дәрілік қасиеті
Бас ауруына
Жоғары қан қысымына
Қан ауруларына
Подагра ауруына
Іріңді жараға
Пияз тұқымдасы құрылысына тән
Пиязшықты тамырсабақты түйнекпиязшықты
Ауа тамырлы 4 қырлы сабақты
Жапырағы таспа түтікшелі
Жапырағы тор жүйкелі
Гүлшоғыры күрделі шатыргүл
Пияз тұқымдасы
Бунақденелілер арқылы тозаңданады
Құстар арқылы тозаңданады
Тұқымы жел құмырсқа жануарлар арқылы таралады
Тұқымы су арқылы тарайды
500 түрі бар
Пияз:
Көпжылдық өсімдік
Екі жылдық өсімдік
Бұрыс гүл шығарады
Гүлсидамы 1.5 см
Біржылдық өсімдік
Пиязға тән
Ұрығы 6 қырлы
Пиязшығынды 14% қант,2% нәруыз,С,В,РР витаминдері бар
Жапырағында иелік заттар болады
Тамыры кіндік тамыр
Екі үйлі өсімдік
Сарымсақ:
Күздік, жаздық(көктемде егеді) сорты бар
Екі түрлі жапырақ шығарады
Пиязшығы тілшелерден тұрады
Тілшелерінің іші қуыс
Тамыры кіндік тамыр
Қатты бидай егіледі
Қазақстаннның солтүстігінде
Сырдария бойында
Еділ бойында Кавказда
Есіл бойында
Батыс Сібірде
Борыққамыс (қант қамысы)
15 түрі бар
Сабағы ұлпаға толы,15-20%-ы қант
25 түрі кездеседі
Сабағы қуыс
Батыс Сібірде ғана егіледі
Мал азықтық жабайы астың тұқымдастары:
Селеу
Бетеге
Ермен
Қалтабан
Арпабас, бидайық
