Font size
WorksheetsӨсімдіктер 3 жауаптылық
Total questions: 32
Worksheet time: 23mins
Суретте жапырақ (1) және тұқым (2) здер, сондай-ақ 350-275 миллион жыл бұрын өмір сүрген, қазір жойылып кеткен өсімдік пен оның мүшелерінің қайта қалпына келтірілген (3) нұсқасы көрсетілген. Суретте геохронологиялық кесте пайдаланы болжамды белгілерді анықтаңдар:
Бөлм-Гимноспермдер
тұқымның болуы
Кайнозой дәуір
кезеңдер - көмір, пермь (екеуі де көрсетілу керек)
аналық және аталық бүрдің болуы(стробилдер, генеративті органдар) бір өсімдікте болады, сондықтан бір үйлесімді өсімдік
Суретте кәдімгі қарағай көрсетілген, қарағайға тән морфологиялық белгілерді атаңдар:
қос жарнақты
ұрықтануы қарапайым, ұрықтандыруға 1 спермия қатысады
қос гүлқоршаулы
эфир майын бөледі
жапырақтары ине тәрізді
Жабықтұқымдылардың жер бетінде кең таралуының (басым болуы) басты ерекшеліктерін атаңдар:
тұқымбастаманың жатынның ішінде орналасуы
гаметофиттің өте жақсы қорғалуына байланысты
тамырының берік болуына
барлық түрлерінің ағаш және бұтадан тұруы
гүлдің пайда болуы
Магнолиялар тукымдасы – (Magnoliaceae) тән ерекшеліктер:
мәнгі жасыл өсімдіктер
Жер бетінен толық жойылған
ағаштар, бұталар
Қазақстанның Оңтүстік аймағында өседі
эфирлі жолдары бар, гүлдердің құрылысы қарапайым, кеп мүшелі.
Бөрқарақат тұқымдасына жататын өсімдіктердің шауашылықтық маңызы:
әсемдік өсімдіктер
дәрілік өсімдіктер
құрылыс материалы
бұршағы жеуге жарамды
гүлнен ара бал жинайды тамырынан сары бояу алынады
Көкнәрлар тұқымдасына жататын өсімдіктердің құрамында қандай алкалоидтар:
морфин
тубокарин
берберин
папаверин
наркотин
Кәдмгі қарағай:
1000 жыл тіршілік етеді
Талас Алатауы, Қаратаудың оңтүстігінде ғана өседі
тамырында саңырауқұлақпен микориза түзіледі
биіктігі 20-40 м
қылқаны жалпақтау, сызықты-қандауырша тәрізді
Қарағайдың аналық бүрінің ұрықтану ерекшелгі:
аталық тозаң тұқымбүршікке түскенде қабыршағы шайырмен желімденеді
аналық бүрі ұрықтанбай жатып желімденеді
бүрі етті, шар пішінді, 10 жылдан соң жетіліп ұрықтанады
аталық тозаң түскенде, жұмыртқажасуша болмағандықтан, ұрықтана алмайды
жұмыртқа жасуша 1 жылдан соң жетіліп ұрықтанады
Қарағай тұқымының құрылысы:
эндосперм
тұқым қауызы
тозаң
қабыршақ
ұрық
10.Қарағайдың маңызы:
қабығынан жібек талшық өндіреді
сүрегінен жасанды талшық алынады
фитонцид бөледі (бактерияларды жояды)
өзегінен пенициллин жасалады
қағаз жасалады
11.Балқарағай маңызы:
сүрегінен спирт, скипидар алып, суасты құрылысына пайдаланады
қабығынан илк зат, бояу, шайыр алынады
қызыл бояу өндіреді
фитонцид бөледі (бактерияларды жояды)
сүрегінен жібек талшық өндіреді
12.Қосмасақшалы қылша:
эфедрин дәрі алынады
жапырағы ұсақ қабыршаққа өзгерген бұта
бір үйлү, биіктігі 20 м кішкене ағаш
қабығынан жіп жасайды
екі үйлі, биіктігі 15-40 см өсімдік
12.Раушангүлдлер гүлінің ерекшелегі:
қос гүлсерікті(Т5К5, түзу қазтабанда Т4)
аталығы көп (теңгежапырақ аталығы 4-8-9 шеңбер түзеді)
аналығы:(1-еу:шие, шабдалы, өте көп:бүлдрген, таңқурай)
жай гүлсерікт, тостағаншасы түсіп қалады
тостағаншасы 10, күлтесі 20
Раушангүлдлер жемістер:
құрғақ (теңгежапырақ, шыршай), шырынды (алма, беже)
сүйекті-шырынды(мойыл, шие)
көп жаңғақшалы құрғақ(құлпынай, итмұрын)
көп сүйект, құрғақ, улы
қауашақты, қақырамайтын түр
Таңқурай өсіру:
түсімін жақсарту үшін әр түпке 8-10 өркен егілетін
гүлденег аталықтарын құнарлы топыраққа көмеді
жеміс 20 күнде пісіп жетіліп, 2 ай жинайды
әр шұңқырға 10 -10-нан отырғызады
тамыр қалемшесінен өседі
Жемістен тосап, шырын жасалатын раушангүлдердің өкілі:
құлпынай
алхоры
түзу қазтабанның
бидайтың
таңқурайдың
Бұршақ тұқымдастар жапырағы:
барлығы жай жапырақ
бөбешк жапырағы бар
кейбір жай жапырақты
кейбір саусақсалалы, кейбір қауырсын күрделі
бөбешік жапырағы бар
Бұршақ тұқымдастар гүлшоғыры:
шоғырбас
.шашақ гүлшоғыр
шатыршагүл
қауашақ
собық
Бұршақ тұқымдастар гүліндегі күлтелер:
қайықша (төменгі тұтасқан күлте, саны 2)
желкен (ең р күлте, саны 1)
дорба тәрізд, саны 3+2
ескек (екі бүйректегі күлте, саны 2-ден)
құтыша, саны 4
Бұршақ тұқымдастың тағамдық түрлері:
нұт, жержаңғақ
үрмебұршақ, асбұршақ
грек жаңғағы
атбас талшын
соя, жасымық
Күрделігүлділер тұқымдасына жататын мақсыр қолданылады:
тұқымы ұнынан күнжара жасайды(мал азығы)
тұқым қауызынан қағаз жасалады
тұқымы ұнынан нан пісіреді
сабағынан бағалы талшық алады
майын сабын жасау және тағамға қолданады
Күрделігүлділер тұқымдасына жататын мақсыр күлтелерінен алынатын бояу:
қызыл және сары түсті
мата бояуға қолданылады
күлгін түсті
аспаздыққа қолданылады
жасыл түсті
Күрделігүлділер тұқымдасына жататын өгейшөптің тамырсабағы, гүлі және жапырағының пішіні:
тамырсабақты, көпжылдық
сабағын аспаздыққа қолданылады
жапырағы ромб тәрізд
жапырағы үлкен, жүрек пішінді
сабақ
Лалагүлділер тұқымдасына жататын Лапыз тұқымының дәрілік қасиеті:
қан ауруларына
жоғары қан қысымына
подагра ауруына
қатерлі ісікке
өрңд жараға
Пияз тұқымдасы құрылысына тән:
жапырағы таспа, түтікшел
ауа тамырлы, 4 қырлы сабақты
гүлшоғыры жай шатыршагүл, жемс қауашақ
жапырағы тор жүйкел
пиязшықты, тамырсабақты, түйнекпиязшықты
Пияз тұқымдасы:
тұқымы жел, құмырсқа, жануарлар арқылы таралады
құстар арқылы тозаңданады
тұқымы су арқылы тарайды
бунақденелілер арқылы тозаңданады
650 түр (Қазақстанда 110 түр)
Пияз:
гүлшоғыры-шатыршагүл
гүлсидамы 1,5 м, үш қуыс
екі жылдық өсімдік
гүлшоғыры – күрделі шатыр
бұрыс гүл шығарады
Пиязға тән:
тамыры күндік тамыр
жапырағында илк заттар болады
жеміс - 6 тұқымды қауашақ, ұрығы 3 қырлы
пиязшығында 14% қант, 2% нәруыз, С, В, РР витаминдер бар
гүлнң формуласы – Гс3+3 А3+3 Ж(3)
Сарымсақ:
эфир майы бактерияларды жояды
пиязшығы тілшелерден тұралы
тамыры күндік тамыр
екі түрлі жапырақ шығарады
күздік, жаздық(көктемде егеді) сорты бар
Қатты бидай егілген:
Қазақстанның солтүстігінде
Сырдария бойында
Батыс Сібірде
Есіл бойында
Едл бойында, Кавказда
Борыққамыс (қант қамысы):
Бразилия, Куба, Тәжкстанның оңтүстгнде еглед
15 түрі бар
Батыс Сібірде ғана егілген
сабағы ұлпаға толы, 15-20%-ы қант
25 түрі кездеседі
Малазықтық жабайы астық тұқымдастары:
селеу
бетеге
қоңырбас, қамыс
арпабас, бидайық
қалтабан
