Москва, ленинград, сталинград

Соғыстың бірінші күндерінен-ақ Қазақстан территориясында әскери құрамалар мен бөлімдержасақталды. Қазақстанда алғашқылардың бірі болып 316-шы атқыштар дивизиясы құрылды

Дивизияның командирі болып, Азамат соғысына қатысқан, даңқты 25-ші Чапаев дивизиясының қатарында соғысқан генерал-майор И.В. Панфилов тағайындалды. Барлығы 12 атқыштар, 4 кавалериялық дивизиясы, 7 атқыштар бригадасы, 50-ге жуық жекеполктар мен батальондар, әртүрлі әскери жасақтар құрылды.

Соғыс жылдары 1 196 164 қазақстандық әскер қатарына шақырылды. Жасақталған әскери құрамалар мен бөлімдерқұрамы жағынан көп ұлтты болды. Өнеркәсіп орындарында жұмыс істеу үшін 670 мың адам мобилизацияланды.

312 ші атқыштар дивизиясыда құрылды. КомандиріА.Ф.Наумов.

Панфиловшылар Мәскеуді қорғау үшін ат салысты. Мәскеуге 30 шақырымдық жердеорналасты. Немістің 50 танкісін жеңіп шықты. 28 жауынгерге КСРО Жоғарғы Кеңесі қаулысымен Кеңес Одағы батыры атағын алды.Волоколамск тас жолында болған шайқаста Панфилов қайтыс болып, дивизияның аты 8 гвардиялық атқыштар дивизиясы болыпПанфиловтың аты берілді.

МӘСКЕУ ШАЙҚАСЫНА ҚАТЫСҚАН ҚАЗАҚТАР: М.Ғабдуллин, Б.Момышұлы, Т.Тоқтаров, Р.Жанғоин, Р.Елебаев, Т.Әбдібеков.

Коротков басқарған 238-атқыштар дивизиясындағы қазақстандық жауынгерлер «Қызыл Ту» орденімен марапатталды.

1941 жылғы 16 қарашада 1075-атқыштар полкінің танк жоюшылар тобы Дубосеково разъезінде өшпес ерлік жасады.

Ротаның саяси жетекшісіВ.Г.Клочковтың: “Ресей кең-байтақ, бірақ шегінерге жер жоқ, артымызда Мəскеу” деген жалынды сөзі ұранға айналды.

Мәскеу шайқасында Төлеген Тоқтаров Бородино селосында неміс бөлімінің штабына кіріп, 5 офицердің көзін жойды. Асқан батылдығы мен ерлігі үшін оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Ротаның саяси жетекшісі Мəлік Ғабдуллин басқарған автоматшылар тобы жау танкілерін жойып, бөлімшелерін жау қоршауынан алып шықты. Ерлігі үшін М.Ғабдуллинге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Сталинград қорғанысының батыры, екі Даңқ орденінің иегері ІзғұттыАйтықовқа жауынгерлік борышын үлгілі орындағаны үшін Кеңес ОдағыныңБатыры атағы берілді.

Қойгелді Аухадиев фашистердің 5 танкісін, өздігінен жүретін “Фердинанд” зеңбірегін, 3 автомашинасын жойғаны үшін Кеңес Одағының Батыры атанды.

Қазақтар арасындағы ең жас батыр – Днепр шайқасында ерлік көрсеткен 18 жасар Жəнібек Елеусізов.

Нүркен Әбдіров 1942 жылы 19 желтоқсанда Боковская Пономаревка ауданында болған шайқаста жау танкісіне өз ұшағын құлатты

Кеңестік Шығыс əйелдері арасынан алғашқы болып Кеңес Одағының Батыры атағына ие болған қазақ қыздары – 100-қазақ ұлттық атқыштар бригадасының пулеметшісі Мəншүк Мəметова мен 54-атқыштар бригадасының мергені Əлия Молдағұлова.

Əрқайсысы 200-ден астам ұшу сапарына шығып, 10-нан астам жау ұшағын, көптеген соғыс техникасын, 100-деген фашистерді жойған шабуылдаушы ұшқыштар Талғат Бигелдинов, Леонид Беда, Иван Павлов, жеке өзі 37 ұшақты жəне топтасып 6 ұшақты атып түсірген Сергей Луганский екімəрте Кеңес Одағының Батыры атағын алды

Ленинград үшін шайқаста Сұлтан Баймағамбетовжаудың қорғаныс ұясының оқ жаудырып тұрғанамбразурасын аузын кеудесімен жауып, қаза тапты

48-атқыштар дивизиясының мергені ДүйсенбайШыныбеков Ориенбаум алғы шебінде шайқасты.

1941 жылы қыркүйекте Жамбыл Жабаев “Ленинградтықөренім” жырын арнады.

Әлия Молдағұлова 3 дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды, 1944 жылы Кеңес Одағы батыры атағын алды.

Украина партизандық құрамасында 1500

Ленинград облысында 220

Белоруссия аймактарында 1500 қазақстандық партизандар болды. Соғыс жылдары 3500 адам болды.

Қазақстандық партизандар: Ғалым Ахмедияров, Нұрым Сыдыков, Қасым Қайсенов, Әли Шәріпов, Жұмағали Саин.

Әйелдер: Нұрғаным Бәйсейітова, Тұрғаш Жұмабаева, Жамал Акәділова.

1945 жылы 16 сәуірде берлин операциясы басталды

Берлинге шабуыл жасауға .Сьянов, .Қайдауов , тұрарбеков, Х.Көбеков, Т.Бигелдинов, А.Еремеев, Щелихов қатысты. КеңесОдағының Батыры Сағадат Нұрмағамбетов Берлинге жауынгерлерін бастап кірді

Офицер РақымжанҚошқарбаев досы Г.Булатовпен бірге Рейхстагқаалғашқылардың бірі болып Жеңіс туын ілді. Оралдық офицерлер Қ.Мəденовпен Р.Қараманов 1008-атқыштар полкінің туын Берлин Ратушасының төбесінетікті. Берлин шабуылына “Қазақстан комсомолы” танк тізбегінің 3 танкісіқатысты.

Согыс жылдары жалпы 460 зауыт, фабрика, кеніш, шахталар мен жеке ендіріс орындары, онын ішінде 300-дей звакуацияланган косіпорын салынды. Теміржол курылысы жалрасты. 1942-1943 жылдары Макат-

Орск, Акмола-Магнитогорек желісінін курылысы аякталды

Оңтүстіктегі тамақ өнеркəсібінің құрылысы Украинаның 14 қантзауытының жабдықтарын алды. Көшірілген кəсіпорындар негізіндебілдек (станок) жасау, оқ-дəрі өндіру салалары пайда болды.

1942 жылы егіс көлемі 1941 жылмен салыстырғанда 842 мың гектарғакөбейді. Жалпы КСРО бойынша егіс көлемінің 30%-ын құрады. Күздікдәнді дақылдар, тары, қызылша егісінің көлемі артты. Қазақстан КСРО-ның аса ірі мал шаруашылық базасына айналды.

Жапонияға қарсы Квантунь армиясымен соғысқан қазақстандықтар ерліктің үлгісін көрсетті. Ақтөбеде құрылған 292-атқыштар дивизиясының жауынгерлері Кеңес Қарулы Күштері дəстүрініңдаңқын шығарды. Соның ішінде 14 адам “Кореяны азат еткені үшін”, 234 адам “Жапонияныжеңгені үшін” медальдарына ие болды. Ұлы Отан соғысындағы ерліктері үшін 500-ге жуық адамКеңес Одағының Батыры атағын алды.

Мəскеу шайқасы кезінде Шымкент теміржол торабының комсомолдары “Қазақстан комсомолы” танк колоннасына қаржы жинап, бастама көтерді. 1942 жылғы қыркүйекте “Қазақстанкомсомолы” деген жазуы бар 45 жауынгерлік машина Сталинград майданына жіберілді.Қазақстан еңбеккерлері танк колонналары мен авиация эскадрильялары үшін 480 млн. сом тапсырды. 1943 жылғы қыркүйекте Оңтүстік Қазақстанның ауыл жастары “Қазақстан комсомолы” сүңгуір қайығын жасауға бастама көтерді. Бұл бастама қолдау тауып, “Қазақстанпионері” торпедалы катерін жасауға оқушылар қаржы жинады.

1943 жылғы желтоқсанда Алматы жастары 400 мың сомнан астам ақша жинап, ұшқыш С.Луганскийге жаңа ұшақ табыс етті. Қазақстан жастары жинаған қаржығаИ.Павлов, Н.Добровольский, Р.Бекетов есімдері жазылған ұшақтар, Қ.Сыпатаеватындағы сүңгуір қайық, бірнеше танк колонналары, эскадрильялар жасалды. Оқушылар егіс даласында жұмыс істеп, металл сынықтарын жинап, өздері тапқан 4 млн. сомнан астам ақшаны “Қазақстан пионері” қорына аударды

Киров атындағы ҚазМУ-дың студенттері “Кеңес студенті” атты танк колоннасынжасауға 600 мың сом аударды. Республика жастары “Қазақстан комсомолы” жойғышұшақ эскадрильясын жасақтауға 3 млн. сом қаржы жинады.

Қазақстан комсомолы Сталинград трактор зауыты мен “Красный Октябрь” зауытын қамқорлыққа алды. 1943 жылы зауыттарды қалпынакелтіру жұмыстарына республикадан 1439 комсомол жіберілді. Қазақстанеңбекшілері фашистік басқыншылықтан босатылған 12 қала, 45 аудандықамқорлыққа алды

Соғыс қарсаңында Қазақстанға 102 мың поляк айдап əкелінді.

1945 жылғы мәлімет бойынша зорлықпен жер аударылғандар – 2 млн 464 мыңғажуық адам.