Font size
Worksheetsваролоп
Total questions: 63
Worksheet time: 47mins
1989 жылы шыққан "Қазақ тілін үйренеміз" оқулығының авторлары:
Ғ.Бегалиев
И.Ұйықбаев
Н.Оралбаева
Қ.Есенов
С.Хайруллина
Орыс тілді мектепте қазақ тілін оқыту әдістемесінің мақсаты:
Мұғалімдерді қазақ тілін оқытудың ғылыми негізімен қаруландыру.
Педагогикалық білік қалыптастыру, сабақ берудің тиімді әдіс-тәсілдерін меңгерту.
Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың өзіндік ерекшелігін меңгерту.
Тіл білімі салалары бойынша жинақталған білімді дұрыс сөйлеу мен сауатты жазу үшін қолдануға үйрету, студенттің кәсіби-әдістемелік шеберлігін дамыту.
Қазақ тілін ұлт мектебінде оқытудың түрлі әдіс-тәсілдері, тиімді жолдарымен таныстыру, оларды оқушыларды қазақша сөйлеуге дағдыландыруда қолдана білуге
Ш.Х.Сарыбаевтың қазақ тілін оқыту мәселесіне қатысты еңбектерін қандай топтарға бөліп қарастыруға болады:
Қазақ тілін орыс мектебінде оқыту мәселесі.
Бастауыш мектепте қазақ тілін оқыту проблемалары.
Қазақ тілін қазақ мектебінде оқыту мәселесі.
Фонетиканы оқыту мәселесі
Қазақ тілі грамматикасы формалары мен заңдылықтарын үйрету.
Бала мінезінің алуан қырлары туралы үлкен еңбек қалдырған – Жүсіпбек Аймауытұлының шығармалары:
«Қазақ хрестоматиясы»
«Дыбыстарды жіктеу туралы»
"Тәрбиеге жетекші"
«Психология»
«Қазақ мектебінде оқу үлгілері
1958 жылы қайтадан жарық көрген "Қазақ тілі” оқулығы екінші басылымдарынның авторын көрсет
С.Жиенбаев
Қ.Есенов
Н.Оралбаева
И.Ұйықбаев
Ғ.Бегалиев
“Қазақ грамматикасының эстетикасы” оқулығының авторлары:
О.Трубзева
Н.Шаханова
С.Хайруллина
Г.Қарағұсова
А.Бектұрова
Қазақ синтаксисінің оқулығы /мектеп оқулығы/ алғаш реет кімдер жарыққа шығарды:
С.Аманжолов
Н.Сауранбаев
Қ.Есенов
С.Жиенбаев
Ғ.Бегалиев
Қазақ тіліндегі грамматиканы оқыту бойынша әдіскер-ғалым Б.Кәтенбаева қандай талаптарды басшылыққа алуды ұсынады:
Оқушылар өтілген грамматикалық ережелерді түрлі жазу жұмыстары мен сөйлеу тілдерінде дұрыс қолдана алатындай болуы керек.
Түсіндірілген ережелер оқушылардың есінде сақталатындай болуы керек.
Ережелер мен анықтамалар оқушыларға сапалы түсіндірілсін.
Қазақ тілін қазақ мектебінде оқыту мәселесі.
Бастауыш мектепте қазақ тілін оқыту проблемалары.
Ыбырай Алтынсаринның еңбектері:
«Қазақ хрестоматиясы»
«Дыбыстарды жіктеу туралы»
«Емле, әріп жайынан»
«Қазақтарға орыс тілін оқытудың қолданбасы»
«Жаңа мектеп»
Я.А Коменскийдің айтқан пікірлері:
«Білімнің негізі зат пен құбылыстың өз табиғатынан алынсын.»
«Тәртібі жоқ мектеп сусыз диірменге ұқсайды. Білімнің негізінде әдемі зат, көркем текст, содан соң талдау, аяғында қорыту тұрады»
"Тәрбие мақсаты және міндеттері, маңызы, жүзеге асыру жолдары адамның қоғамда алатын орнымен анықталу керек
"Тәрбиенің негізгі мақсаты баланы жан-жақты дамыту"
"Адамға ең әуелі білім емес, тәрбие берілуі керек. Онсыз берілген білім - адамзаттың қас жауы. Ол келешекте оның барлық өміріне апат әкеледі"
"Қазақ тілінің қалталық оқулығы" және "Қазақ тілі. Ана тілі деңгейінде үйрету құралы” оқулықтарының авторлары
С.Жиенбаев
И.Ұйықбаев
Ш.Бектұров
А.Бектұрова
Г.Қарағұсова
Тілді үйретуге қатысты А.Байтұрсыновтың ұсынған тиімді тәсілдері
Тілдік материалды жеңілден ауырға, оңайдан қиынға, жайдан күрделіге қарай оқыту керек деген дидактикалық принципті өте тиянақты ұстаған, оны уағыздаған.
Кез келген тілді үйретуді «қарыптан», яғни әріптен, әліпбиден бастау қажет.
Тілді үйрету ана тілінің сөз, сөйлем жүйесін білгізумен қатар жүруі тиіс.
Сөйлеу өмірдегі құбылыстарға жақын, жеңілден басталғаны жөн
Бастауыш мектепте қазақ тілін оқыту проблемалары.
Ушинский оқу материалын меңгеруде қандай әдістерді тиімді қолданудың жолдарын көрсетті.
әңгіме
түсіну
пысықтау
салыстыру
мазмұндау
Сабақтың құрылысына қойылатын талаптар:
Әр сабаққа дайындықты берілген тақырып бойынша жоспарлаудан бастау қажет;
Әр сабаққа демонстрациялық, дидактикалық материалдарды, техникалық құралдарды дайындау.
Оқушының білімін бекіту, қайталау, бақылау жүйесін ойластыру
Әр сабақта оқушы шығармашылық ізденісте болуы керек.
Сабақтың тәрбиелік мәні болуы керек. Оқыту барысында окушылар өздерін қоғамның жеке тұлғасы ретінде сезінуі қажет;
Дебат технологиясын көрсет:
Сөйлесім әрекетінің түрлерін жетілдіреді.
Жалпы мәдениеттен, пәннен терең білімділігін дамытады.
Сызба әдісі, трамп әдісі болып сараланады
Сонда әр топтағы оқушы алты-жеті тапсырма орындайды.
Ол оқушының сабаққа деген қызығушылығын арттырады.
Жоғары оқу орындарының экономика факультеттеріне арналған "Қазақ тілі" оқулығының авторлары:
Н.Оралбаева
Г.Қарағұсова
3.Кузекова
С.Хайруллина
Қ.Есенов
Қазақ тіліндегі грамматиканы оқыту бойынша әдіскер-ғалым Б.Кәтенбаева қандай талаптарды басшылыққа алуды ұсынады:
Оқушылар өтілген грамматикалық ережелерді түрлі жазу жұмыстары мен сөйлеу тілдерінде дұрыс қолдана алатындай болуы керек.
Түсіндірілген ережелер оқушылардың есінде сақталатындай болуы керек.
Ережелер мен анықтамалар оқушыларға сапалы түсіндірілсін.
Тіл дамыту мәселелері.
Фонетиканы оқыту мәселесі
Тілді үйрену барысындағы оқуды әдіскерлер қалай бөлген:
аналитикалық оқу,
семантикалық оқу
дайындықты оқу
комуникативті оқу
синтетикалық оқу
Сабақ мазмұнына және оқу процесіне койылатын талаптар:
Сабақтың тәрбиелік мәні болуы керек. Оқыту барысында окушылар өздерін қоғамның жеке тұлғасы ретінде сезінуі қажет;
Әр сабақта оқушы шығармашылық ізденісте болуы керек.
Сабақ мазмұны окушы өмірімен тікелей байланыста болған жөн;
Сабақтың тақырыбы бойынша оның білімдік, дидактикалык, тәрбиелік мақсаттарын дұрыс анықтау;
Оқушыны сабақта білімнің керек екенін сезінуге тәрбиелеу қажет;
Тілді үйрену барысындағы оқуды әдіскерлер қалай бөлген:
аналитикалық оқу,
семантикалық оқу
дайындықты оқу
синтетикалық оқу
комуникативті оқу
Қазақ тілін үйрету кезеңдерің көрсет:
Дайындық кезеңде оқушы оқытушы не не істесе, соны қайталайды, оқытушыны тындайды, тілдік материалдармен өздігінен әлі жұмысқа кіріспейді, тілдік, сөздік тұлғаларды, құралдарды тануға, білуге тырысады
Жаттықтыру кезеңінде оқушы мұғалімнен үйренгенін жинақтап, айтар ойын жеткізуге тырысады; өз бетінше ауызша-жазбаша жұмыстар аткарады, сөйлеуге жаттығады
Кіріспелік кезенде оқушы оқытушының берген тапсырмаларын орындайды, сұрағын қайталамайды, оған жауап береді, лексикалық материалдарды есте сақтап, оны сөйлемде пайдалана бастайды. Бұл кезендегі жұмыстар оқытушының тікелей бақылауымен жүргізіледі.
Сабақтың ырғағы мен қарқыны тиісті дәрежеде болуы керек; ол тездік пен сылбырлықты көтермейді. Сабақтың барысы дұрыс ұйымдастырылғанда оқушылар мен мұғалімнің іс-әрекеті нәтижелі болады;
Оқушының білімін бекіту, қайталау, бақылау жүйесін ойластыру
М.Жұмабаев еңбектерінде қарастырылатын тілдік және әдістемелік мәселелерің көрсет:
Мектеп пен тұрмыстағы құбылыстардың бір-бірімен тығыз байланыста бола келіп, баланың сөйлеу тіліне әсер етуі
Бастауыш мектепте қазақ тілін оқыту проблемалары.
Тіл дамыту мәселелері.
Қазақ тілін қазақ мектебінде оқыту мәселесі
Қазақ тілі грамматикасы формалары мен заңдылықтарын үйрету.
Оқытудың жалпы әдістеріне, оның тарихи даму тұрғысынан алып қарайтын болсақ, өзге тілді оқыту әдістемесі қандай әдіске сүйенеді:
Аударма
Натуралды, немесе екінші тілді тікелей оқыту
Аралас
Зерттеушілік – тәжірибе, байқау, сыныппен жұмыс, құжаттармен жұмыс, сурет салу
Лабораторияда сабақ өткізу
Сабақты өткізу әдісіне қойылатын талаптар:
Сабақты әр түрлі оқу әдістерін қолданып, түрлендіріп өткізу керек.
Оқушылар арасына өзара түсінісушілік жағдай туғызу және шығармашылық еңбек белсенділігін арттыру, өте қажет;
Сабақтың тәрбиелік мәні болуы керек. Оқыту барысында окушылар өздерін қоғамның жеке тұлғасы ретінде сезінуі қажет;
Сабақтың түрін анықтау, жаңа материалды өткен материалмен байланыстыру;
Оқушының білімін бекіту, қайталау, бақылау жүйесін ойластыру
Тілді үйретуге қатысты А.Байтұрсыновтың ұсынған тиімді тәсілдері
Тілдік материалды жеңілден ауырға, оңайдан қиынға, жайдан күрделіге қарай оқыту керек деген дидактикалық принципті өте тиянақты ұстаған, оны уағыздаған.
Кез келген тілді үйретуді «қарыптан», яғни әріптен, әліпбиден бастау қажет.
Тілді үйрету ана тілінің сөз, сөйлем жүйесін білгізумен қатар жүруі тиіс.
Сөйлеу өмірдегі құбылыстарға жақын, жеңілден басталғаны жөн
Бастауыш мектепте қазақ тілін оқыту проблемалары.
Қазақ тілін оқытуда мұғалім оқушының қандай психологиялық ерекшеліктерін ескеруі қажет:
Сөйлеу процесіндегі ерекшелігі.
Оқушының ана тілін меңгерудегі қабілетін ескеру
Білген әріптерінен сөз құрау, соны оқу.
Мұғалімнің білім деңейінің тереңдігіне оқушылардың сенімі.
Әріптермен таныстыру
Ә.Исабаев қазақ тілі сабақтарын қалай жіктейді:
Теориялық білім меңгерту сабақтары. Бұған мына сабақтар кіреді: жаңа сабақ, біріккен сабақ және лекция-сабақ түрлері.
Практикалық дағды қалыптастыру сабақтары. Бұларға мына сабақтар жатады: бекіту сабағы, семинар сабақ, баспасөз конференциясы сабағы, практикум-сабақ, тексеру сабағы, сынақ-сабақ, коллоквиум-сабақ, талдау сабағы және қайталау сабақтары.
Екінші топқа оқытудың негізгі әдістеріне сай белгіленетін лекция сабақ, семинар сабақ, практикум сабақтарын;
Бірінші топқа оқу материалдарын меңгерту барысындағы психологиялық, педагогикалық кезеңдерге сай өткізілетін сабақ түрлерін, жаңа материалды өту сабағын, білім, іскерлік пен дағдыны бекіту сабағын, қайталау, өтілген материалды жүйелеу сабағын, аралас сабақ түрлерін;
Үшінші топқа тіл дамыту, мазмұндама мен шығарма жаздыруға үйрету сабақтарын;
Дамыта оқыту технологиясын көрсет:
Бұл технологияда баланың ізденушілік, зерттеушілік әрекетін ұйымдастыру басты назарда болады.
Сабақ оқу мақсатының қойылуы, оны шешудің жолдарын бірлестіре қарастыру, шешімнің дұрыстығын дәлелдеу тәрізді бөліктерден тұрады.
Тілдің салаларын өту кезінде бір жүйеге құрылған тапсырмаларды пайдалануға болады.
Жалпы мәдениеттен, пәннен терең білімділігін дамытады.
Жазбаша жұмыстардың орындалуы барысында нені ескеру керек?
Аудиолық тілдік тұлғалардың мағынасы мен мәнін дұрыс қабылдау білу;
Графикалық жүйе бойынша каллиграфияны жете меңгеруді
Тілдік таңбаларды бір-бірінен ажырата білуді
Жеке тілдік единицалардың дұрыс жазылу ережесін білу.
Әріптік таңба мен фонеманың қазақ тілі жазуында алатын орнын білу.
Ушинский оқу материалын меңгеруде қандай әдістерді тиімді қолданудың жолдарын көрсетті.
әңгіме
түсіну
пысықтау
салыстыру
мазмұндау
Сабақтың құрылысына қойылатын талаптар:
Әр сабаққа дайындықты берілген тақырып бойынша жоспарлаудан бастау қажет;
Әр сабақта оқушы шығармашылық ізденісте болуы керек.
Сабақ мазмұны окушы өмірімен тікелей байланыста болған жөн;
Әр сабаққа демонстрациялық, дидактикалық материалдарды, техникалық құралдарды дайындау.
Оқушының білімін бекіту, қайталау, бақылау жүйесін ойластыру
Орыс тілді мектепте қазақ тілін оқыту әдістемесінің мақсаты:
Мұғалімдерді қазақ тілін оқытудың ғылыми негізімен қаруландыру.
Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың өзіндік ерекшелігін меңгерту.
Педагогикалық білік қалыптастыру, сабақ берудің тиімді әдіс-тәсілдерін меңгерту.
Қазақ тілін ұлт мектебінде оқытудың түрлі әдіс-тәсілдері, тиімді жолдарымен таныстыру, оларды оқушыларды қазақша сөйлеуге дағдыландыруда қолдана білуге бейімдеу.
Тәрбие, оқыту, білім беру туралы заңдылықтарды, принциптері, формалары мен әдістерін анықтау,солардың негізінде, мақсатқа жетудің негіздерін анықтау.
П.Б. Гурвич жаттығуларды қалай бөлген:
Формалды-мазмұнды
Формалды
Таныстыру-ізденістік (жаңа тілдік құбылыстарды оқушылар өздері тауып, біріктіреді)
Мазмұнды-формалды
Таныстыру-дайындық (қайталау)
Лексикологияны оқыту арқылы қандай жағдаяттар орындалады:
Сөздің лексикалық мағынасын түсінеді, сөздің қолданылу орнын білуге үйренеді.
Әдеби тіл нормасында сөйлеуге, мәдениетті жазуға дағдыланады
Түбірлердің бірігуі қарастырылады
Тіл байлығын арттыруда жаттығу мәтіндегі жаңа сөздерді түсіндіреді
Ол үшін омоним, синоним, антоним сөздермен салыстыру
Акустикалық ережелер:
Сөйлемнің фонетикалық норманы сақтап айтылуы.
Сөз бен дауыстың ырғағы.
Аудиохабарды тыңдап, қабылдай білу.
Ойдың логикалық жүйесі сақталып отыру керек;
Мәтінге қатысты орындалатын жұмыстар нақтылы, анық болып беріледі;
Шығарма жазудың негізгі жолдарың көрсет:
Оқушы шығарма тақырыбымен, жұмыстың мақсаты- мен таныстырылады.
Мұғалім оқушы назарын ұйымдастыру үшін текст туралы оларға қысқаша түсінік береді
Жоспар жасалады
Тірек сөздерді қолдану
Шығарма тақырыбы туралы оқушыға түсініктеме беріледі.
Жай сөйлемді өтуде мұғалім:
Оқушыға сөйлемдегі сөздердің бәрі грамматикалық байланысқа түсе бермейтінін, сөйлемді талдағанда оқшау сөздердің сөйлем мүшесі бола алмайтынын жете түсіндірген жөн.
Сөйлемнің түрленуін түсіндірген кезде оқушылардың сөйлемді дұрыс оқуына мән беруіміз қажет.
Сөйлемді интонациясына қарай түсіндіргенде бір сөйлем алып, сол сөйлемді әртүрлі интонациямен айтып, сөйлемнің түрін байқатып, интонацияның мәнін, ерекшелігін байқатып түсіндірген тиімді.
Синтаксис арқылы оқушы жазу тілі мен ауызекі сөйлеу тілінің маңызын игере түседі.
Пунктуация ережелерін оқушылардың ойдағыдай игеруіне негіз жасау;
«Принцип белгілі бір саладағы заңдылықпен байланысты»
«Принцип оқу процесіндегі басты орын алатын бағытпен байланысты» -деген пікір айтқан ғалым (дар)
П.Гурвич
С.Фоломкина
М.Махмутов
Е.Пассов
И.Ұйықбаев
Қазақ тілін үйрету кезеңдерің көрсет:
Дайындық кезеңде оқушы оқытушы не не істесе, соны қайталайды, оқытушыны тындайды, тілдік материалдармен өздігінен әлі жұмысқа кіріспейді, тілдік, сөздік тұлғаларды, құралдарды тануға, білуге тырысады
Жаттықтыру кезеңінде оқушы мұғалімнен үйренгенін жинақтап, айтар ойын жеткізуге тырысады; өз бетінше ауызша-жазбаша жұмыстар аткарады, сөйлеуге жаттығады
Кіріспелік кезенде оқушы оқытушының берген тапсырмаларын орындайды, сұрағын қайталамайды, оған жауап береді, лексикалық материалдарды есте сақтап, оны сөйлемде пайдалана бастайды. Бұл кезендегі жұмыстар оқытушының тікелей бақылауымен жүргізіледі.
Сабақтың ырғағы мен қарқыны тиісті дәрежеде болуы керек; ол тездік пен сылбырлықты көтермейді. Сабақтың барысы дұрыс ұйымдастырылғанда оқушылар мен мұғалімнің іс-әрекеті нәтижелі болады;
Сабақтың тақырыбы бойынша оның білімдік, дидактикалык, тәрбиелік мақсаттарын дұрыс анықтау;
Оқытудың жалпы әдістеріне, оның тарихи даму тұрғысынан алып қарайтын болсақ, өзге тілді оқыту әдістемесі қандай әдіске сүйенеді
Аударма
Байқау әдісі
Әңгіме әдісі
Натуралды, немесе екінші тілді тікелей оқыту
Аралас
Сөзжасамды оқыту арқылы қандай жағдаяттар орындалады:
Сөз тудырушы жұрнақтар қарастырылады
Түбірлердің бірігуі қарастырылады
Сөздің лексикалық мағынасын түсінеді, сөздің қолданылу орнын білуге үйренеді.
Тіл байлығын арттыруда жаттығу мәтіндегі жаңа сөздерді түсіндіріледі
Қосарлануы қарастырылады
Мазмұндық ерекшелігіне қарай қалай бөлінеді:
Берілген тақырып оқушыға таныс материалдан жинақталғаны жөн;
Сөйлемнің фонетикалық норманы сақтап айтылуы.
Мәтінге қатысты орындалатын жұмыстар нақтылы, анық болып беріледі;
E) Жұмыс істеу ережелерімен таныстыру.
Ойдың логикалық жүйесі сақталып отыру керек;
Қазақ тілі дыбыстарын үйрету барысында фонетикалық дағдыларды меңгеру үшін білу керек ерекшеліктер:
Дыбыстардың жасалуына қатысты артикуляциялық базаны игеру.
Дыбыстардың айтылуына байланысты ерекшеліктерді білу.
Дыбыстардың естілуіне қатысты өзгешеліктерді тану.
Әріптік таңба мен фонеманың қазақ тілі жазуында алатын орнын білу.
Басқа дыбыстардан тілдік дыбыс толқынын, олардың ерекшеліктерін ажырата білу;
Е.Пассов бойынша оқыту әдісіне тән белгілер:
Әр оқыту әдісі - мақсатқа жету құралы. Қатысымдық әдіс мақсаты - сөйлеу әрекетінің түрлерін меңгерту.
Кейбір жұмыстар алдын ала ауызша орындалып, үлгісі көрсетілген жөн.
Оқыту әдісінің аумағы кең, барлық сөйлеу түрінде қолданылады.
Әдіс оқытудағы стратегияны анықтайды. Әдіс оқыту шартына тәуелді емес.
Әріптік таңба мен фонеманың қазақ тілі жазуында алатын орнын білу.
Д.Әлімжанов жалпы морфологияны, оның ішінде үстеуді оқыту кезінде мұғалім қандай жұмыстар жүргізуі керек деп есептейді:
Оқушылардың меңгере алмай қалған жерлері болса, қайталап түсіндіру.
Тақтаға немесе дәптерлеріне жазғызып, талдау арқылы оқушылардың ұғымын байқау және сұрақтар қойып, оқушыларға ауызша айтқызу.
Карточкамен жұмыстар жүргізу.
Сөздің тура және ауыспалы мағынасына ерекше мән береді.
Тілдің ең кіші бөлшегі сөздің фонетикамен, морфологиямен, синтаксис және стилистикамен байланысын жете түсіндіру қажет.
«Оқуға үйрену - оқылымға тән қасиеттерді білу, меңгеру, сондықтан оқу түрлерін жіктеу, ажырату тиімді емес деген. Олар белгілі бір тілде оқудың бір ғана түрі болуы тиіс» деп анықтама берген ғалымдар?
Е.Пассов
Г.Қарағұсова
3.Кузекова
С.Фоломкина
Қ.Есенов
Е.Пассов: «қатысымдық әдістің мәні, мазмұны оның принциптерін табу арқылы шешіледі дей отыра нені көрсетеді:
Сөйлеу бағытын анықтау
Графикалық жүйе бойынша каллиграфияны жете меңгеруді
Тілдік таңбаларды бір-бірінен ажырата білуді
Орта жағдайын ескеру
Адамның жеке басының ерекшеліктерін ескеру
Дыбыстардың жасалу, айтылу, естілу, қолданылу қасиеттерін меңгеруге сай фонетикалық дағдылардың дамуын қандай кезеңге бөлуге болады
Айту және есту дағдыларының қалыптасуы
Айту және есту дағдыларының жетілуі.
Түсіну
Айту және есту дағдыларының сақталуы.
Жаңа материалды бекіту.
Жалпы жедел оқыту үйренушілердің ерекшелігіне қарай қалай бөлінеді?
Қазақ тілін мүлде білмейтін, сөйлесе алмайтын топ
Қазақ тілін жартылай білетін, аздап сөйлей алатын топ
Еркін сөйлесу қабілетіндегі топ
Орташа деңгейдегі топ
Бастапқы деңгейдегі топ
Мұғалімнің лексиканы өту барысындағы іс-әрекеттерін көрсет:
Тілдің ең кіші бөлшегі сөздің фонетикамен, морфологиямен, синтаксис және стилистикамен байланысын жете түсіндіру қажет.
Сөздің тура және ауыспалы мағынасына ерекше мән береді.
Сабақтың тәрбиелік мәні болуы керек. Оқыту барысында окушылар өздерін қоғамның жеке тұлғасы ретінде сезінуі қажет;
Сөздің графикалык, орфографиялык, фонемалық жақтарын оқыту барысында қалыптасатын фонологиялык білім;
Дыбыстардың айтылу қасиетіне қатысты ерекшеліктерін үйрететін фонетикалық білім;
Қолданылу аясына қарай принцип түрлері қалай бөлінеді:
Жалпы оқу процесіне тән
дайындықты оқылымға тән
Оқытудың бір саласына тән
Қарым-қатынас түрлерін меңгеру
жазылым арқылы оқылымға тән
Сабақта қазақ тілі дыбыстарын өту қандай сатыдан кұралады:
Дыбыстын таңбасын жазып көрсету.
C) Тіл дыбыстарының физиологиялық, акустикалық, қоғамдық ерекшеліктерін айтады.
Дыбыстың айтылу ерекшелігін түсіндіру.
Дыбыстың сөйлеу мүшелерінің қатысуы арқылы жасалатынын оқулықта берілген түрлі суреттер, схемаларды орынды пайдалана отырып түсіндіреді.
Дыбысты ауызша айту
Монолог:
Қабылдаушы бірден аяқ асты жауап беруі тиіс
Сөйлеуде қабылдаушы баяндаушының айтқан ойын, көзқарасын бірден түсінуі қажет.
Белгілі бір тақырыпқа өз көзқарасын білдіреді
Сөйлеу барысында қабылдаушы тыңдалым мен айтылым әрекетін бірбірімен сабақтастыра меңгеру керек
Белгілі бір тақырып бойынша ақпарат береді
Қазақ тілін жеделдете оқытудың әдістемелік жақтары қандай бағыттарды қамтиды:
Жеделдете оқытуда ерекше орын алатын - оның мерзімі, қыскартылған уақыт мөлшері.
Белгілі бір ортаға байланысты адамдар өз ойларын жеткізе білу.
Сөйлеуге үйрету, ауыз екі сөйлесудің, түсінісудің мүмкіншіліктерін арттыру.
Мөлшерлі уакытта сөйлеу процесіне қажетті окытылатын тілдік материалдардың көлемінің молдығы.
Айтар ойын ауызша жеткізіп қана қоймай, дұрыс жаза білу.
Лексикалық материалдарды оқытуға байланысты окушылардың менгеруге тиісті білім жүйелері:
Сөздің графикалык, орфографиялык, фонемалық жақтарын оқыту барысында қалыптасатын фонологиялык білім;
Дыбыстардың айтылу қасиетіне қатысты ерекшеліктерін үйрететін фонетикалық білім;
Сабақтың ырғағы мен қарқыны тиісті дәрежеде болуы керек; ол тездік пен сылбырлықты көтермейді. Сабақтың барысы дұрыс ұйымдастырылғанда оқушылар мен мұғалімнің іс-әрекеті нәтижелі болады;
Сабақтың түрін анықтау, жаңа материалды өткен материалмен байланыстыру;
Әр сабақта оқушы шығармашылық ізденісте болуы керек.
В.Л. Скалкиннің қатысымдық бағытқа арналған жаттығулар жүйесін көрсет:
Тілдік материалдарды меңгеруге арналған жаттығулар
Сөйлеу тілін дамытуға арналған жаттығулар
Респонсивтік жаттығулар
Ситуативтік жаттығулар
Формалды
Ф.Оразбаева бойынша оқыту принципі
Жалпы дидактикалық
Жалпы оқу процесіне тән
Жалпы әдістемелік
Сала әдістемелік
Қарым-қатынас түрлерін меңгеру
Мұғалім фонетиканы оқыту барысында:
Тіл дыбыстарының физиологиялық, акустикалық, қоғамдық ерекшеліктерін айтады.
Фонетиканы оқытумен орай мысалды үнемі сөйлем түрінде алмай, жеке сөз, сөз тіркесі арқылы да айтайын деген ойын дәлелдеуге бағыт беру тиімді.
Дыбыстың сөйлеу мүшелерінің қатысуы арқылы жасалатынын оқулықта берілген түрлі суреттер, схемаларды орынды пайдалана отырып түсіндіреді.
Фонетикалық бөлшектерді: дыбыстарды, әріптерді, фонемаларды, буындарды дұрыс жазу мен дұрыс айтуға дағдыландыруды алғашқы сабақтан бастайды
Дыбысты ауызша айту
Диалог:
Белгілі бір тақырыпқа өз көзқарасын білдіреді
Сөйлеуде қабылдаушы баяндаушының айтқан ойын, көзқарасын бірден түсінуі қажет.
Сөз тіркесі мен сөйлем құрай білу дағдылары қалыптасады
Белгілі бір тақырып бойынша ақпарат береді
Сөйлеу барысында қабылдаушы тыңдалым мен айтылым әрекетін бірбірімен сабақтастыра меңгеру керек
Оқылымның дауыстап оқу формасы:
Ол диалогтік сипатқа ие.
Ол дыбысты дұрыс айтуға, сөйлеу мәнерін жетілдіруге, есте сақтауға негіз болады
Сөздің лексикалық мағынасын түсінеді, сөздің қолданылу орнын білуге үйренеді.
Ол монологтік сипатта, бір адамға қатысты болады.
М.Дүйсебаева фонетикалық талдауға қандай талаптар қояды:
Фонетиканы оқытумен орай мысалды үнемі сөйлем түрінде алмай, жеке сөз, сөз тіркесі арқылы да айтайын деген ойын дәлелдеуге бағыт беру тиімді.
Оқушыларға берілетін мысал мен жаттығуларды прозалық, поэзиялық шығармалардан алған тиімді. Поэзиялық шығармалармен қатар мақал-мәтелдер, жұмбақтар алу оқушыны өте қызықтырады, дұрыс сөйлеуге үйретеді, логикалық ойын жетілдіреді.
Фонетикалық бөлшектерді: дыбыстарды, әріптерді, фонемаларды, буындарды дұрыс жазу мен дұрыс айтуға дағдыландыруды алғашқы сабақтан бастайды
Тіл дыбыстарының физиологиялық, акустикалық, қоғамдық ерекшеліктерін айтады.
Дыбыстың сөйлеу мүшелерінің қатысуы арқылы жасалатынын оқулықта берілген түрлі суреттер, схемаларды орынды пайдалана отырып түсіндіреді.
Н.Гез Н.Рахманов, С.Әбдіғалиев лексикалық минимумды топтастырудың қағидаларын қалай деп бөлген
Статистикалық принцип сөздердің қолданылу жиілігі пен таралу өрісін негізге алатын сандық мөлшерге қатысты.
Әдістемелік принцип оқыту бағдарламасы мен алынған тақырыпқа сүйенеді.
Лингвистикалық принцип.
Түсіндірілген ережелер оқушылардың есінде сақталатындай болуы керек.
Тіл дамыту мәселелері.
Орфографиялық білім салаларын көрсет:
Грамматикалық заңдылықтарды білу арқылы тіркесті, сөйлемді байланыстырып, дұрыс жазу.
Жеке лексикалық единица, сөздерді дұрыс жазу;
Оқушылар өтілген грамматикалық ережелерді түрлі жазу жұмыстары мен сөйлеу тілдерінде дұрыс қолдана алатындай болуы керек.
Тілдік тақырыптардың өзіндік белгілері сараланып алынғаны абзал
Қазақ тілін қазақ мектебінде оқыту мәселесі.
