Cығайдың баба мұрасы

Cығай Баянұлы Тарбағатай өңіріне белгілі болған қайраткер адам. Әкесі Баян қажы атанған оқымысты кісі. Сығай Қайрақбайдың ағасы Байбөпенің немересі. Етене жақыны. Қайрақбайдың өз баласы орнындағы адам. Сығай Баянұлы 1930-1940 жылдары Тарбағатай өңіріне мектеп салып, бала оқыту сынды ағартушылық ісіне белсене ат салысқан көрегенді, мәдениетті адам болған. Алғаш театр өнері де осы Сығай бастаған азаматтардың іскерлігімен қолға алынған. Бірде Шәуешек қаласында сахналық қойылым дайындап, оны театрға қоятын кезде бір қойшының бейнесін сомдайтын әртіс кем болып, оның орнына Сығай қойшы бейнесін сомдаған екен. Нұртаза Үкірдай: «Сығай, сен өмірі қой жайып көрмеген ақ алақан адамсың ғой, қойшы кейпіне кіре алар ма екенсің», - дейді. Сонда Сығай: «Қой бағып көрмесем де, қолымда үш-төрт қойшым бар, олардың өмірімен жақсы таныспын», - деген көрінеді. Cол Сығай дүниеге келгенде әкесі Баян Қайрақбайды шақырып, баласын сынатып, бата сұрапты. Қайрекең жаңа туған жас сәбиге сынай қарап отырып: «Ой, мынауың бірдемеге жарайтындай көрінеді. Алтын болмаса да жез болар, бір даңққа кез болар...» - деп ырзалығын білдіріпті. Сүйте отырып, аса ықыласты пейілде бір сазды күйді толғай жөнеліпті. Күйден ұрпаққа деген ілтипат, үміт, бойын мақтаныш билеген әкенің ізгі махаббатын сездіретін тамылжыған әуен төгіліп тұрыпты. Отырған жұрт рахаттана тыңдапты. Сонда Баян қажы: «Ой, Би аға, бұл күйдің аты не болды?» - деп сұрапты. «Мұны келергі жас ұрпаққа арнап отырмын. Күйдің аты «Сығайдың баба мұрасы» болсын», - депті Қайрекең. Cол Сығай кейін атасының күй мұрасын арқаламаса да, әділ би болған мұрасын жалғастырып ел басқарған зәңгі болады. Ат жалын тартып мініп, халықты білімге, мәдениетке баулиды. Сол әділдік жолында жүргенде ескі үкіметтің наразылығына ілініп, ұлтшыл, білімдар азаматтардың легінде Қытай түрмесіне жабылады. Оның түрмедегі ауыр хәлін, өзімен бірге бір абақтыда отырған Таңжарық Жолдыұлының «Сығай зәңгіге» деп аталатын зарлы өлеңінен көруге болады. Ақыры Қытай үкіметі асыл ерді он мың кісілік обаға тастап өлтіреді. Таңжарық Жолдыұлы кейін түрмеден шыққан соң, Тарбағатайдағы Дөрбілжін ауданындағы Сығайдың туыстарына барып, орнына құран оқып, ұрпақтарына суретін тапсырып береді.