Сақтар өздерін қалай атаған :

Деректерде сақ атаулары қалай кездеседі :

Сақтар Қазақстан территориясын мекендеген уақыт :

Сақтардың ірі тайпалары :

Ежелгі парсылар сақтарды қандай үш топқа бөлінеді деп жазған :

Қазақстанның оңтүстігін мекендеген сақтар :

Тиграхаудалар мекендеген аймақ :

«Теңіздің арғы бетін мекендеген» парадарайялар мекендеген аймақ :

Қазақстанның батыс аймағын мекендеген тайпалар :

Сарматтардан солтүстікке қарай Жайық өзені бойында өмір сүрген сақ тайпалары :

Қазақстанның орталық аумағында өмір сүрген тайпалар :

Қазақстанның солтүстік – шығысында мекендеген сақ тайпасы :

Орта Азияны мекендеген сақ тайпалары :

Сақтардың моншасы туралы жазып кеткен ғалым :

Б.з.б VII -VI ғасырларда өмір сүрген , Геродоттың «Тарих» , Платонның «Мемлекет» атты еңбегінде айтылатын сақтардың ғұламасы, данышпан :

Сақтар өте жауынгер , еркіндіксүйгіш халық деп ,оларды азиялық скифтер деп жазған ғалым :

Парсы жазбаларының ішіндегі , сақтар туралы деректер кездесетін , сына жазуымен жазылған , зороастра дінінің қасиетті кітабы :

Заратуштра негізін салған , осыдан 3000 жыл бұрын Орта Азияда пайда болып , Иран , Ауғанстан , Үндістан , Ирак , Таяу Шығыс елдері аумағында тараған діни , философиялық ілім :

Авестада көшпелі турлардың , яғни сақтардың отырықшы қандай тайпалармен соғысы жазылады :

Сақтардың ( парадарайя , тиграхауда , хаомаварга) үш тобы туралы жазылған , І Дарийдің құрметіне жартасқа жазылған сына жазуы :

Бехистун жартасындағы және парсы патшаларының атақты сарайы Персополь қабырғаларында бедерлеп салынған суреттерден сақтардың қандай тайпасының бейнесін анық көруге болады :

І Дарий патшаның Орта Азия мен Қазақстан аумағындағы сақтарға жасаған жорығы баяндалатын , Сырдария мен Әмударияның төменгі аралығына және сақтардың апасиак тайпалары мекендеген аумаққа дейін жеткендігі туралы жазылатын дерек :

Бұл көшпелілер өте қарапайым , инабатты , кішіпейіл жандар , бұларда залымдық , қараниеттілік деген мүлде болмайды.Көп жағдайда бостандықта , еркін жүруді , тәуелсіз болуды қалайды» деп жазған , «География» еңбегінің авторы , грек ғалымы :

қайтыс болған адамды жерлеген орын.,,,,,,, кейде « қорған» деп те атайды.

Сақтар қайтыс болған адамды белгілі бір жерге жерлеген.Осындай белгілі бір ру – тайпа өкілдері жерленген обалар орналасқан жер қалай аталады :

Кейбір обалар «мәңгілік мұздыққа» айналған күйі сақталған.Олардан тез шіритін киіз , ағаш , сүйек , матадан жасалған бұйымдар бұзылмаған қалпында табылды.Мұндай тамаша ескерткіштің Шығыс Қазақстаннан табылған қорымы :

Сақ қорымдарындағы обаларынан ,адамның қоғамдағы орны мен беделіне қарап жерленгенін байқаймыз.Әлемді дүр сілкіндірген ірі обалар қалай аталады

Сақтардың археологиялық ескеркіштерін зерттеу ХХ ғасырда жан – жақты қолға алынды.1930 жылы ғылыми экспедиция жасаған ғалымдар :

Орталық Қазақстанды зерттеген ғалымдар :

Шығыс Қазақстанды зерттеген ғалымдар :

С.С Черников 1960 жылы Шығыс Қазақстанды зерттеп «Алтын қорған» деп аталатын бір обаны қазып шыққан қорым :

Еліміздің Оңтүстік Қазақстан және Жетісу жерін зерттеп , Есік, Бесшатыр қорымдарын зерттеген ғалымдар :

Сақтардың Жетісу жерінен табылған ең атақты археологиялық ескерткіштерінің бірі –

Есік қорымындағы 40 – тан аса обаның ішіндегі ең үлкені , диаметрі – 60 м , биіктігі – 6 м болатын оба :

Есік обасын 1969 жылы ашқан атақы Қазақстандық археолог – ғалым :

жазуы бар күміс тостаған , алтынмен қапталған тегене, қыш және ағаш ыдыстар , төрт табақша , ожау.Қандай қорымнан табылған заттар :

Есік қорымынан табылған денесі толығымен алтынмен қапталған адам :

Қорымнан аң стилінде жасалған қаншаға жуық алтын қапсырмалар табылған :

Алтын адамның жасы шамамен 17 -18 , басына алтыннан қапталған шошақ бөрікті сәнді бас киім киген , бөркінің биіктігі – 70 см.Баскиімінде жылқы , барыс , таутеке , құс бейнелеген 150 – дей алтын қапсырма , тоғамен сәнделген.Алтын адам шамамен қай ғасырда өмір сүрген :

Шығыс Қазақстаннан табылған тамаша археологиялық ескерткіштер :

Шығыс Қазақстанның далалық бөлігінде орналасқан, 51 обадан тұрады .Сақ дәуіріндегі басқа ескерткіштермен салыстырғанда мұнда ұсақ обалар жоқ,ең үлкен обалар диаметрі 100 м , биіктігі 8 -10 м.Бұл қандай обалар :

1949 жылы Шіліктінің 13 обасын зерттеп , ашқан ғалым :

Ә.Төлеубаев қандай обадан , үлкен тамаша жәдігерлер тапты :

Үшінші «Алтын адам» табылған оба :

4303 дана алтын заттар табылған , бір бес жұлдыз бейнесіндегі түйме – қапсырма , бір арқар түрінде жасалған қапсырмасы бар оба :

Іле өзенінің оң жағасында , Шылбыр қойнауында орналасқан , қорымында 31 обасы бар , Жетісу жерін мекендеген сақ тайпаларының тағы бір атақты ескерткіші

1957 -1958 жылдары Бесшатыр обаларын зерттеген археолог :

Бесшатырда діни салтанаттар өткізілетін орындарды нелермен қоршаған :

ұзындау , жалпақтастарды қарабайыр жолмен өңдеп , тігінен орнатқан ескерткіштер

Бесшатыр қорымынан табылған , ірі бөренелрден тұрғызылған ірі жерлеу құрылыстарын қалай атаймыз :

ШҚО , Қатонқарағай ауданы , Бұқтырма өзенінің оң жағалауында , Берел ауылынан оңтүстік – батысқа қарай 7- 8 км жерде орналасқанн, 72 обадан ( оның ішінде 30 -ы ірі) қорымы қалай аталады :

1999 жылы Берелдің №11 обасын зерттеген археолог :

Балқарағайдың тұтас діңінен ойып жасалған табыттан не табылды :

Берелде әр қақпақтың төрт жағында не орналасқан :

Берелдің солтүстік жағынан қайын қабығымен жабылған қандай жануардың сүйектері табылған :

Берелде аң стилінің дамығандығының дәлелі болатын археологиялық олжасы :

Сақтар Қазақстан аумағымен қатар одан тыс , Жетісу мен Түркістаннан Қара теңіз бойына , Алтай тауларынан Хорезмге дейінгі аймақты алып жатқан уақыт :

Сақтар өздерін қалай атаған :

Деректерде сақ атаулары қалай кездеседі :

Сақтар Қазақстан территориясын мекендеген уақыт :

Сақтардың ірі тайпалары :

Ежелгі парсылар сақтарды қандай үш топқа бөлінеді деп жазған :

Қазақстанның оңтүстігін мекендеген сақтар :

Тиграхаудалар мекендеген аймақ :

«Теңіздің арғы бетін мекендеген» парадарайялар мекендеген аймақ :

Қазақстанның батыс аймағын мекендеген тайпалар :

Сарматтардан солтүстікке қарай Жайық өзені бойында өмір сүрген сақ тайпалары :

Қазақстанның орталық аумағында өмір сүрген тайпалар :

Қазақстанның солтүстік – шығысында мекендеген сақ тайпасы :

Орта Азияны мекендеген сақ тайпалары :

Сақтардың моншасы туралы жазып кеткен ғалым :

Б.з.б VII -VI ғасырларда өмір сүрген , Геродоттың «Тарих» , Платонның «Мемлекет» атты еңбегінде айтылатын сақтардың ғұламасы, данышпан :

Сақтар өте жауынгер , еркіндіксүйгіш халық деп ,оларды азиялық скифтер деп жазған ғалым :

Парсы жазбаларының ішіндегі , сақтар туралы деректер кездесетін , сына жазуымен жазылған , зороастра дінінің қасиетті кітабы :

Заратуштра негізін салған , осыдан 3000 жыл бұрын Орта Азияда пайда болып , Иран , Ауғанстан , Үндістан , Ирак , Таяу Шығыс елдері аумағында тараған діни , философиялық ілім :

Авестада көшпелі турлардың , яғни сақтардың отырықшы қандай тайпалармен соғысы жазылады :

Сақтардың ( парадарайя , тиграхауда , хаомаварга) үш тобы туралы жазылған , І Дарийдің құрметіне жартасқа жазылған сына жазуы :

Бехистун жартасындағы және парсы патшаларының атақты сарайы Персополь қабырғаларында бедерлеп салынған суреттерден сақтардың қандай тайпасының бейнесін анық көруге болады :

І Дарий патшаның Орта Азия мен Қазақстан аумағындағы сақтарға жасаған жорығы баяндалатын , Сырдария мен Әмударияның төменгі аралығына және сақтардың апасиак тайпалары мекендеген аумаққа дейін жеткендігі туралы жазылатын дерек :

Бұл көшпелілер өте қарапайым , инабатты , кішіпейіл жандар , бұларда залымдық , қараниеттілік деген мүлде болмайды.Көп жағдайда бостандықта , еркін жүруді , тәуелсіз болуды қалайды» деп жазған , «География» еңбегінің авторы , грек ғалымы :

қайтыс болған адамды жерлеген орын.,,,,,,, кейде « қорған» деп те атайды.

Сақтар қайтыс болған адамды белгілі бір жерге жерлеген.Осындай белгілі бір ру – тайпа өкілдері жерленген обалар орналасқан жер қалай аталады :

Кейбір обалар «мәңгілік мұздыққа» айналған күйі сақталған.Олардан тез шіритін киіз , ағаш , сүйек , матадан жасалған бұйымдар бұзылмаған қалпында табылды.Мұндай тамаша ескерткіштің Шығыс Қазақстаннан табылған қорымы :

Сақ қорымдарындағы обаларынан ,адамның қоғамдағы орны мен беделіне қарап жерленгенін байқаймыз.Әлемді дүр сілкіндірген ірі обалар қалай аталады

Сақтардың археологиялық ескеркіштерін зерттеу ХХ ғасырда жан – жақты қолға алынды.1930 жылы ғылыми экспедиция жасаған ғалымдар :

Орталық Қазақстанды зерттеген ғалымдар :

Шығыс Қазақстанды зерттеген ғалымдар :

С.С Черников 1960 жылы Шығыс Қазақстанды зерттеп «Алтын қорған» деп аталатын бір обаны қазып шыққан қорым :

Еліміздің Оңтүстік Қазақстан және Жетісу жерін зерттеп , Есік, Бесшатыр қорымдарын зерттеген ғалымдар :

Сақтардың Жетісу жерінен табылған ең атақты археологиялық ескерткіштерінің бірі –

Есік қорымындағы 40 – тан аса обаның ішіндегі ең үлкені , диаметрі – 60 м , биіктігі – 6 м болатын оба :

Есік обасын 1969 жылы ашқан атақы Қазақстандық археолог – ғалым :

жазуы бар күміс тостаған , алтынмен қапталған тегене, қыш және ағаш ыдыстар , төрт табақша , ожау.Қандай қорымнан табылған заттар :

Есік қорымынан табылған денесі толығымен алтынмен қапталған адам :

Қорымнан аң стилінде жасалған қаншаға жуық алтын қапсырмалар табылған :

Алтын адамның жасы шамамен 17 -18 , басына алтыннан қапталған шошақ бөрікті сәнді бас киім киген , бөркінің биіктігі – 70 см.Баскиімінде жылқы , барыс , таутеке , құс бейнелеген 150 – дей алтын қапсырма , тоғамен сәнделген.Алтын адам шамамен қай ғасырда өмір сүрген :

Шығыс Қазақстаннан табылған тамаша археологиялық ескерткіштер :

Шығыс Қазақстанның далалық бөлігінде орналасқан, 51 обадан тұрады .Сақ дәуіріндегі басқа ескерткіштермен салыстырғанда мұнда ұсақ обалар жоқ,ең үлкен обалар диаметрі 100 м , биіктігі 8 -10 м.Бұл қандай обалар :

1949 жылы Шіліктінің 13 обасын зерттеп , ашқан ғалым :

Ә.Төлеубаев қандай обадан , үлкен тамаша жәдігерлер тапты :

Үшінші «Алтын адам» табылған оба :

4303 дана алтын заттар табылған , бір бес жұлдыз бейнесіндегі түйме – қапсырма , бір арқар түрінде жасалған қапсырмасы бар оба :

Іле өзенінің оң жағасында , Шылбыр қойнауында орналасқан , қорымында 31 обасы бар , Жетісу жерін мекендеген сақ тайпаларының тағы бір атақты ескерткіші

1957 -1958 жылдары Бесшатыр обаларын зерттеген археолог :

Бесшатырда діни салтанаттар өткізілетін орындарды нелермен қоршаған :

ұзындау , жалпақтастарды қарабайыр жолмен өңдеп , тігінен орнатқан ескерткіштер

Бесшатыр қорымынан табылған , ірі бөренелрден тұрғызылған ірі жерлеу құрылыстарын қалай атаймыз :

ШҚО , Қатонқарағай ауданы , Бұқтырма өзенінің оң жағалауында , Берел ауылынан оңтүстік – батысқа қарай 7- 8 км жерде орналасқанн, 72 обадан ( оның ішінде 30 -ы ірі) қорымы қалай аталады :

1999 жылы Берелдің №11 обасын зерттеген археолог :

Балқарағайдың тұтас діңінен ойып жасалған табыттан не табылды :

Берелде әр қақпақтың төрт жағында не орналасқан :

Берелдің солтүстік жағынан қайын қабығымен жабылған қандай жануардың сүйектері табылған :

Берелде аң стилінің дамығандығының дәлелі болатын археологиялық олжасы :