Gắn liền với lịch sử xã hội loài người

Có nguồn gốc nhận thức và nguồn gốc xã hội

Có nguồn gốc từ lao động và ngôn ngữ

Có nguồn gốc từ đấu tranh giai cấp

Những quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy

Những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy

Những quy luật của xã hội loài người

Những quy luật của tư duy trừu tượng

Là hệ thống các tri thức, quan điểm, tình cảm, niềm tin, lí tưởng xác định về thể giới và vị trí của con người trong thế giới đó

Là những quan điểm, quan niệm nói chung và hệ thống niềm tin của con người

Là cách con người trả lời về vai trò, vị trí của con người trong xã hội

Là cách quan sát thế giới của con người để trả lời cho các câu hỏi nói chung

Lý trí, ý thức, đạo đức

Ý chí, tình cảm, trí tuệ

Tri thức, niềm tin, lý tưởng

Tình cảm, đạo đức, ý chí

Vật chất với ý thức

vật chất và tinh thần

duy vật và duy tâm

tư duy với tồn tại

Giữa vật chất và ý thức, cái nào có trước, cái nào có sau, cái nào quyết đinh cái nào?

Giữa CNDV và CNDT, trường phái nào thắng thế?

Giữa khả tri và bất khả tri, thuyết nào đúng hơn?

Giữa biện chứng và siêu hình, phương pháp nào khách quan hơn?

Con người có khả năng chinh phục được thế giới không?

Con người có khả năng cải tạo được thế giới không?

Con người có khả năng nhận thức được thế giới không?

Con người có khả năng biến đổi được thế giới không?

CNDV chất phác thời cổ địa, CNDV siêu hình, CNDV biện chứng

CNDV thời kì sơ khai, CNDV thời kì hưng thịnh, CNDV thời kì thoái trào

CNDV trước Mác, CNDV Mác-Lênin

CNDV siêu hình, CNDV hiện đại, CNDV hậu hiện đại

Thế giới do Thượng đế sáng tạo ra

con người quyết định mọi sự thay đổi của thế giới

ý thức, tinh thần có trước và quyết định vật chất

sự tồn tại của vật chất chỉ là sự kết hợp các cảm giác của con người

CNDV biện chứng là hình thức cao nhất của CNDV, do C.Mác và Ph.Ăngghen xây dựng, được V.I.Lênin phát triển

CNDV biện chứng là phản ánh thế giới khách quan như nó vốn có

CNDV biện chứng là công cụ hữu hiệu trong nhận thức và cải tạo thế giới

CNDV biện chứng luôn xem xét sự vật trong một lĩnh vực

CNDT khách quan coi ý thức của con người sáng tạo ra muôn loài

CNDT khách quan coi ý thức của một lực lượng siêu nhiên bên ngoài con người sáng tạo ra muôn loài

CNDT khách quan coi thế giới vật chất sáng tạo ra chính nó, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của bất kì ai

CNDT khách quan coi con người là một bộ phận của thế giới

Tính thứ nhất của ý thức con người

Tính thứ nhất của tinh thần thế giới

Tính thứ nhất của ý niệm tuyệt đối

Tính thứ nhất của vật chất

Thuyết bất khả tri khẳng định con người có thể nhận thức được toàn bộ thế giới.

Thuyết bất khả tri khẳng định con người có thể nhận thức được một phần nhỏ của thế giới mà thôi.

Thuyết bất khả tri hoài nghi khả năng nhận thức của con người trước thực tại.

Thuyết bất khả tri cho rằng con người không thể nhận thức được bản chất của đối tượng.

thuyết giải thích bản nguyên của thế giới trước sau như một.

thuyết giải thích bản nguyên của thế giới chỉ từ một yếu tố duy nhất là vật chất.

thuyết giải thích bản nguyên của thế giới chỉ từ một yếu tố duy nhất, hoặc là vật chất, hoặc là ý thức.

thuyết giải thích bản nguyên của thế giới chi từ một yếu tố duy nhất là tinh thần

thuyết giải thích bản nguyên của thế giới từ hai yếu tố là Thượng đế và con người.

thuyết giải thích bản nguyên của thế giới từ cả hai yếu tố là vật chất và ý thức.

thuyết giải thích bản nguyên của thế giới hoặc từ vật chất, hoặc từ ý thức.

thuyết giải thích bản nguyên của thế giới theo hai giai đoạn: giai đoạn đầu từ ý thức, giai đoạn sau từ vật chất.

nguyên lí về mối liên hệ phổ biến và sự phát triển.

nguyên lí về mối liên hệ phổ biến và sự phát triển, 3 quy luật cơ bản (lượng - chất, mâu thuẫn, phủ định).

hai nguyên lí, ba quy luật, sáu cặp phạm trù.

sáu cặp phạm trù cơ bản (cái chung – cái riêng, nguyên nhân – kết quả, nội dum6 hình thức, bản chất – hiện tượng, tất nhiên – ngẫu nhiên, khả năng – hiện thực)

Phép biện chứng duy vật là hình thức cao nhất của phép biện chứng.

Phép biện chứng duy vật là phương pháp nhìn nhận thế giới một cách toàn diện, có mối liên hệ giữa các yếu tố, mang tính chỉnh thể thống nhất.

Phép biện chứng duy vật là phương pháp xem xét thế giới trong sự vận động và biến đổi không ngừng.

Phép biện chứng duy vật xem xét thế giới dựa trên các khía cạnh, các mặt, các yếu tố riêng lẻ của sự vật, hiện tượng.

phương pháp xem xét thế giới trong sự cô lập, tĩnh tại, phiến diện.

phương pháp xem xét thế giới một cách khách quan.

phương pháp xem xét thế giới trong tính thống nhất, toàn diện.

phương pháp xem xét thế giới luôn trong sự biến đổi.

Là khoa học của mọi khoa học, các khoa học đều cần triết học

Trang bị cho con người thế giới quan và phương pháp luận trong nhận thức và hoạt động thực tiễn

Trang bị cho con người những kiến thức mang tính khái quát và trừu tượng cao

Là kiến thức nền tảng cho mọi kiến thức

Lí thuyết về xã hội của C. Mác và Ph. Ăngghen

Hệ thống chủ thuyết chính trị của C. Mác và V.I. Lênin

Hệ thống quan điểm, học thuyết khoa học của C. Mác, Ph. Ăngghen và sự phát triển của V.I. Lênin

Học thuyết bàn về kinh tế tư bản chủ nghĩa

việc sáng tạo ra CNDV lịch sử làm thay đổi hẳn quan niệm của con người về xã hội

việc phát hiện ra lí luận hình thái kinh tế-xã hội

Sự ra đời của triết học Mác – Lênin đã tạo nên một bước ngoặt cách mạng

việc thay đổi căn bản tính chất của triết học, thay đổi căn bản đối tượng của nó và mỗi quan hệ của nó đối với các khoa học khác.

CNDV lịch sử

CNDV siêu hình

Chủ nghĩa vô thần khoa học

CNDV biện chứng

Thuyết tương đối (A. Einstein), phân tâm học (S. Freud), logic học của F. Hegel

Phong trào khai sáng Pháp, cơ học cổ điển I. Newton, lí luận về chủ nghĩa vô chính phủ của Pierre-Joseph Proudhon

Triết học cổ điển Đức, kinh tế chính trị Anh, chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp

Thuyết tiến hoá (Charles Darwin), học thuyết bảo toàn và chuyển hoá năng lượng (R. Maye), học thuyết tế bào (Schleiden và Schwann)

chức năng nhận thức, chức năng hành động.

chức năng giáo dục, chức năng nhận thức.

chức năng giáo dục, chức năng tư duy.

chức năng thế giới quan, chức năng phương pháp luận.

Lí thuyết điện từ của Faraday, định luật tuần hoàn các nguyên tố hoá học của Mendeleev, di truyền học hiện đại của Mendel

Cơ học cổ điển của I. Newton, thuyết tương đối của A. Einstein, học thuyết về tinh vân vũ tru của I. Kant

Hình học phi Euclid, mô hình nguyên tử của Thomson, thuyết tương đối của A. Einstein

Thuyết tiến hoá (C. Darwin), định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng (R. Maye), học thuyết tế bào (Schleiden và Schwann)

Lĩnh vực tự nhiên, khoa học

Lĩnh vực tự nhiên, xã hội , tư duy

Lĩnh vực tư duy, vũ trụ

Lĩnh vực xã hội, nhân tạo

Phù hợp với mọi thời đại

Đảo ngược lại những quan điểm truyền thống

Triết học Mác – Lênin là một hệ thống mở luôn được bổ sung bằng thực tiền và thành tựu khoa học

Từ cơ sở triết học Mác – Lênin nói chung, mỗi nước có một cách khác nhau để hiểu về chủ nghĩa Mác

Xác định con đường, nguyên tắc, bước đi của thời kì quá độ

Giải quyết những vấn đề đặt ra trong thực tiễn xây dựng CNXH

Giải quyết được những vấn đề lớn của thế giới, thời đại

Giải quyết tốt các mối quan hệ giữa kinh tế - chính trị và văn hoá, xã hội

Đưa cách mạng Việt Nam đi theo mô hình Liên Xô

Giải phóng dân tộc và tiến lên xây dựng XHCN

Giải phóng giai cấp và tiến lên xây dựng XHCN

Giải phóng xã hội và tiến lên xây dựng XHCN