NEW
Font size
WorksheetsМәдениеттану 11 семинар тесті
Total questions: 20
Worksheet time: 15mins
Түркі мифологиясындағы «Жаратылыс Ағашы» тұжырымдамасының негізгі космогониялық қызметі қандай?
Әлемді Тәңірдің бөлініп қорғушы тотем ретінде қызмет етеді.
Күн мен Айдың пайда болуының бастапқы нүктесін білдіреді.
«Жарық пен Қараңғы» арасындағы мәңгілік күрестің символы болып табылады.
Жер мен аспанды, уақыт өлшемдерін біріктіретін ғаламның сәулеті көрсетеді.
Тек қана «төменгі әлемде» өсетін және аруақтардың мекені саналатын қасиетті нысан.
Ежелгі түркілердің дүниетанымында «Аруақ» пен «Рух» ұғымдарының арасындағы түбегейлі айырмашылық неде?
«Аруақтар» – Күнге, ал «Рухтар» – Айға бағытындағы қарама-қарсы күштер.
«Аруақтар» – тек жақсылық жегедi, ал «Рухтар» – жер сілкінісі сияқты табиғи апаттарды тудырады.
«Аруақ» – қайтыс болған адамның рухы, ал «Рух» – табиғат пен әлемнің құрамдас бөліктеріне тән рухани күш.
«Аруақтар» – шамандармен байланысқа шығады, ал «Рухтар» – тек Оңғондар арқылы әрекет етеді.
«Аруақтар» – отбасы мен рудың қамқоршыысы, ал «Рухтар» – адам өміріне ешқандай ықпал етпейтін абстрактілі ұғым.
Түркі космогониясындағы «Жарық пен Қараңғы» және «Жер мен Аспан» дуализмінің философиялық мәні неде?
Аспан Тәңір мен зұлым күштердің арасындағы аяқталмайтын соғысты білдіреді.
«Жарық» пен «Аспан» қасиетті, ал «Қараңғы» мен «Жер» тек өліммен байланысты теріс ұғымдар ретінде қарастырылады.
Әлемнің пайда болуын түсіндіретін ескірген мифтер, кейінгі діни жүйеде маңызын жоғалтқан.
Шамандардың болашақты болжау үшін қолданатын негізгі құралдары.
Олар бір-біріне қарама-қайшы бола отырып, біртұтас бірлікті құрайды.
Тақырып материалына сай, түркілердің Айды «аруақтар мен рухтардың мекені» ретінде қабылдауының астарында қандай түсінік жатыр?
Ай Күннен гөрі құдіреттірек және Тәңірдің өзі Айдың мекендейді.
Ай жоғары және төменгі әлемдердің, өмір мен өлімнің ара-қатынасын білдіретін күрделі мифтік рөл атқарады.
Ай тек күнгі уақытпен байланысты болғандықтан, ол тек қараңғы күштердің жиналатын орны ретінде қабылданған.
Адамдар Айға қарап тек ауа райын болжаған, оның рухани мәні болмаған.
Ай жұлдыздарға қарағанда маңызды емес, ол тек Күннің көлеңкесі ретінде қарастырылған.
Түркі дүниетанымындағы «Сан қырлы Әлем» (жоғары, ортаның, төменгі) құрылымы мен «Жаратылыс Ағашы» ұғымының өзара байланысы қандай?
«Жаратылыс Ағашы» осы үш әлемді бір-бірінен толығымен бөліп тұратын шекара қызметін атқарады.
«Сан қырлы Әлем» – бұл Тәңірдің мекені, ал «Жаратылыс Ағашы» – Оңғонның символы.
«Жаратылыс Ағашы» тек «ортанғы әлемде» өмір сүретін адамдарға ғана қатысты.
«Жаратылыс Ағашы» үш әлемді өзара байланыстыратын және ғаламның біртұтас сәулетін құрайтын мифологиялық бейне.
«Сан қырлы Әлем» – шаманның саяхаты, ал «Жаратылыс Ағашы» – оның негізгі қаруы.
Аспан денелері (Күн, Ай, жұлдыздар) ежелгі түркілердің әлеуметтік-шаруашылық өміріне қалай ықпал етті?
Олар тек діни рәсімдер кезінде ғана ескеріліп, шаруашылыққа еш қатысы болмады.
Тек Күннің қозғалысы маңызды болды, Ай мен жұлдыздар ескерілмеді.
Адамдар өздерінің әлеуметтік, діни және шаруашылық қызметтерін осы аспан денелерінің қозғалысына сәйкес ұйымдастырып, уақыт пен кеңістікті қабылдау үшін негіз етті.
Аспан денелері тек найзағай мен жер сілкінісін болжау үшін ғана бақыланды.
Олар тек аруақтармен байланысты үшін пайдаланылды және күнделікті өмірге әсер етпеді.
Түркі мифологиясындағы табиғат құбылыстарын (жер сілкінісі, найзағай, жаңбыр) түсіндіретін мифтердің ортақ сипаты неде?
Олардың барлығын Тәңірдің адамдарға жіберген жазасы ретінде қабылдаған.
Бұл құбылыстардың барлығы «Жаратылыc Ағашының» қозғалысымен байланыстыстырылған.
Олар әлемнің пайда болуы туралы мифтермен бірдей деп саналған.
Олар Күн мен Айдың өзара күресінің нәтижесі ретінде түсіндірілген.
Олардың барлығы аруақтар, рухтар немесе құдіретті күштердің әрекеті немесе адамзатпен қарым-қатынасының көрінісі ретінде қабылданған.
Презентациядағы діни дүниетаным иерархиясын талдай отырып, «Шаманның» негізгі функциясын анықтаңыз:
Шаман – Тәңірмен тең дәрежедегі, аспан күштерін басқаратын құдай.
Шаман – ру мен отбасының нақты қамқоршы рухы (Оңғон сияқты).
Шаман – қайтыс болғаннан кейін адам тағдырына ықпал ететін «Аруақ» болып табылады.
Шаман – тек табиғат құбылыстарымен байланысты мәселелерді шешеді.
Шаман – аруақтар мен адамзат арасындағы делдал, құдіретті күштермен байланыс орнатады.
Түркілердің Күнді «ұрпақтардың жаратушысы, өмір беруші» ретінде тануы, олардың қандай дүниетанымдық көзқарасын көрсетеді?
Күннің Айдан әлсіз екенін, бірақ адамдарға жақын екенін.
Әлемнің тек жарықтан ғана пайда болғанын, қараңғылықтың рөлі жоқ екенін.
Күннің табиғаттың реттелуі мен тәртібін анықтайтын қасиеті, тіршілік үшін негізгі күш екенін.
Күннің тек «жоғарғы әлемге» ғана тиесілі екенін және «ортанғы әлемге» ықпалы жоқ екенін.
Күннің өзі Тәңір емес, оның тек қызметшісі екенін.
«Аспан денелері түркі мифологиясында рухани әлеммен қарым-қатынас орнатудың құралы» деген тұжырымды қалай түсінуге болады?
Адамдар аспан денелеріне қарап, тек ата-бабаларының (аруақтардың) ризашылығын білген.
Аспан денелерінің өзі шамандар болып саналган.
Түркілер аспан денелерін (Күн, Ай, жұлдыздар) құрбандық шалғанын негізгі орын ретінде пайдаланған.
Олар құдіретті күштер әлемі мен адамзат арасындағы медиатор ретінде қызмет етіп, олардың өзгерістері арқылы болжамдар жасалған.
Рухани байланыс тек жұлдыздар арқылы орнатылған, Күн мен Айдың бұл процеске қатысы болмаған.
Ежелгі түркілердің дүниетанымында «Онғон» қандай рөл атқарды?
Ол әлемді қорғайтын Тәңір сияқты ұлы құдай болып есептелді.
Ол өлгеннен кейінгі адамның рухы (Аруақ) болып саналды.
Ол отбасы мен рудың қамқоршы рухы ретінде адам тағдырымен және табиғат құбылыстарымен байланысты болды.
Ол аруақтар мен адамзат арасындағы делдал (Шаман) қызметін атқарды.
Ол тек «төменгі әлеммен» байланысты зұлым күш ретінде қаралды.
Түркілердің жұлдыздарды «әлемдер арасындағы байланыс жүйесі» және «қасиетті белгілер» ретінде қабылдауының негізгі себебі неде?
Жұлдыздар Күн мен Айға қарағанда жиі көрінетіндіктен, олар маңыздырақ саналған.
Түркілер әрбір жұлдызды жекелеген Тәңір деп санаған.
Жұлдыздар найзағай мен жаңбырдың негізгі себешісі болған.
Олар жұлдыздардың үлгілерін болашақ, өмір және өлім туралы болжам жасау үшін пайдаланған.
Жұлдыздар – бұл «Жаратылыс Ағашының» жапырақтары, сондықтан қасиетті саналған.
Материалға сәйкес, Күн мен Айдың космогониялық дүниетанымдағы ортақ және ең маңызды қызметі қандай?
Екеуі де тек «жоғарғы әлемнің» билеушілері болып табылады.
Екеуі де шамандарға ғана көрінетін рухани күштер ретінде сипатталады.
Олар өмір мен өлім арасындағы теңе-теңдікті білдіреді.
Олардың негізгі рөлі – уақытты есептеу, рухани мәні екінші орында.
Олар Тәңірдің жазалаушы құралдары ретінде қызмет етеді.
Түркі мифологиясында «Жер сілкінісі» қалай түсіндірілген?
Бұл Тәңірдің аспан күштерін басқара алмай қалғанының белгісі.
Жер астындағы алып аруақтардың қозғалысы және бұл құбылыс алмасудың (өзгерістің) белгісі ретінде қабылданған.
Күн мен Айдың тартылыс күшінің әсерінен болатын кәдімгі табиғи құбылыс.
Бұл «Жаратылыс Ағашының» тамырының қозғалысы.
Егер тек шамандардың аруақтарды шақыру рәсімінің нәтижесі.
«Найзағай» мен «Жаңбыр» туралы мифтердің арасындағы принципиалды айырмашылық неде?
Найзағай – жақсылықтың, Жаңбыр – жамандықтың белгісі.
Найзағай – Күнмен, Жаңбыр – Аймен байланысты.
Найзағай – Тәңірдің, Жаңбыр – Оңғонның іс-әрекеті.
Найзағай – аруақтардың адамзатпен қарым-қатынасының белгісі, ал Жаңбыр – ата-баба рухтарының ризашылығы мен қамқорлығының көрінісі.
Найзағай – «төменгі әлемнен», Жаңбыр – «жоғарғы әлемнен» келеді.
Түркілердің діни дүниетанымындағы «Тәңір» ұғымының ең толық және дәл сипаттамасын таңдаңыз:
Тәңір – бұл өлгеннен кейінгі адамның рухы (Аруақ).
Тәңір – бұл тек Күннің мифтік бейнесінің балама атауы.
Тәңір – бұл аруақтар мен адамзат арасындағы делдал (Шаман).
Тәңір – барлық тіршілік иелерінің жаратушысы, ұлы құдай.
Тәңір – бұл отбасы мен рудың қамқоршы рухы (Оңғон).
«Рухтар» ұғымының түркі дүниетанымындағы маңызын талдаңыз:
Олар тек өлген адамдардың рухы ретінде ғана маңызды болды.
Олар табиғаттың тепе-теңдігін реттейтін, табиғат пен әлемнің рухтары.
Олар тек шамандар ғана көре алатын, адам өміріне еш әсер етпейтін бейнелер.
Олар Тәңірдің бұйрығын орындайтын, аспанда ғана өмір сүретін күштер.
Олар тек «Жаратылыс Ағашының» өмір сүретін мифтік жаратылыстар.
Түркі космогониялық жүйесіндегі «Жер» мен «Аспан» қалай сипатталады?
Екеуі де бірдей, жарық және өмірге қатысты ұғымдар.
Жер – негізгі, Аспан – қосымша рөл атқарады.
Аспан – Тәңірдің мекені, Жер – адамның мекені, олардың арасында ешқандай байланыс жоқ.
Жер – төменгі, қараңғы, өлімге қатысты, ал Аспан – жоғарғы, жарық, өмірге қатысты.
Жер – «ортанғы әлемнің», Аспан – «төменгі әлемнің» бөлігі.
Аспан денелерінің (Күн, Ай, жұлдыздар) түркі мифологиялықдағы рөлін қорытындылай келе, қай тұжырым ең маңызды болып табылады?
Олар тек ауа райын болжауға арналған практикалық құралдар болған.
Олар табиғат тәртібін, өмір мен өлім циклін, рухани байланысты және уақыт пен кеңістікті анықтауда негізгі рөл атқарған.
Олардың барлығы Тәңірдің атұргүи бейнелері ретінде қабылданған.
Олар тек табиғат құбылыстарын (жаңбыр, найзағай) түсіндіру үшін ғана маңызды болған.
Бұл дүниетаным тек ежелгі кезеңдерде болып, қазіргі түркі халықтарының мәдениетінде ешқандай із қалдырмаған.
Материалдадағы діни-мифологиялық тұлғалар мен ұғымдардың қызметін талдаңыз. Қайсысы дұрыс жіктелген?
Тәңір – ұлы құдай, билеуші; Оңғон – ру қамқоршысы; Шаман – делдал; Аруақ – ата-баба рухы.
Тәңір – делдал; Оңғон – ұлы құдай; Шаман – ата-баба рухы; Аруақ – ру қамқоршысы.
Тәңір – ата-баба рухы; Оңғон – делдал; Шаман – ру қамқоршысы; Аруақ – ұлы құдай.
Тәңір – ру қамқоршысы; Оңғон – ата-баба рухы; Шаман – ұлы құдай; Аруақ – делдал.
Тәңір – делдал; Оңғон – аспан күштері; Шаман – табиғат рухы; Аруақ – ғаламның тізгінін ұстаушы.
