2

4

3

5

IV–VIII asrlar

V–IX asrlar

IX–XV asrlar

IV–IX asrlar

IX–XV asrlar

VIII–XVI asrlar

IX–XVI asrlar

XVI–XIX asrlar

XI–XV asrlar

XIV–XVI asrlar

XV–XIX asrlar

XVI–XIX asrlar

kadivat (qishloq hokimi) – ilk o‘rta asrlarda mulkdor tabaqa;

kadivar – qishloqning dehqonlarga qaram aholisi;

chokar – dehqon mulkini qo‘riqovchi, harbiy posbon;

kashovarz – ziroatchi oddiy qo‘shchilar.

I–IV asrlar

II–IV asrlar

III–IV asrlar

I–III asrlar

dehqonlarning

kadivarlarning

chokarlarning

qishloq jamoalarining

ilk o‘rta asrlarda qishloq hokimi

ziroatchi oddiy qo‘shchi

qishloq hokimi mulkini qo‘riqlovchi posbon

qul

Dehqonlarning shaharda hunarmandchilik rastalari, uylari bo‘lgan. Ularning xo‘jaligida ko‘plab odamlar mehnat qilganlar.

O‘rta Osiyoning har bir dehqonchilik viloyatlarida o‘nlab mahalliy hokimliklar tashkil topib, ikkinchi tomondan, ularning yiriklashish jarayoni ham jadal kechdi.

Umumdor yerlar hamda suv taqsimoti qabila boshliqlari va ishboshilarning nazoratiga o‘tdi. Bu esa ularning qishloq aholisiga o‘z ta’sirlarini o‘tkazib, ziroatchi aholiga hukmronlik qilish imkoniyatini berdi.

Ziroatchok vohalardagi sug‘orma yerlarning asosiy qismi dehqonlar qo‘lida edi.

Poykent

Varaxsha

Buxoro

Tuproqqal’a

Xorazm

Samarqand

Qashqadaryo

Surxondaryo

Poykend

Varaxsha

Kat

Hazorasp

VIII asrga

VII asrga

IX asrga

X asrga

Dehqon mulkini qo‘riqovchi harbiy posbonlar

Dehqonlar mulkida ishlovchi yersiz shaxslar

Sug‘orish ishlarini tartibga soluvchi amaldorlar

Zardushtiylik dinining diniy marosimlarini bajaruvchi shaxslar