Hành vi có lợi cho sức khỏe là hành vi lành mạnh, tích cực, được người dân thực hành thường xuyên và trở thành thói quen tốt hằng ngày.

Hành vi có hại cho sức khỏe là hành vi không lành mạnh, tiêu cực và có tác động xấu đến sức khỏe của cá nhân, nhóm hay cộng đồng; lâu dần trở thành thói quen, phong tục tập quán gây ảnh hưởng lớn.

Ví dụ hành vi có lợi: tập thể dục, ăn uống điều độ, ngủ đúng giờ.

Ví dụ hành vi có hại: uống rượu bia, hút thuốc lá, thức khuya.

Nhân viên chăm sóc sức khỏe cộng đồng cần khuyến khích người dân phát huy những hành vi có hại.

Đảm bảo đủ năng lượng phù hợp nhu cầu; theo dõi cân nặng để điều chỉnh.

Đảm bảo đủ các chất dinh dưỡng thiết yếu với tỷ lệ hợp lý: protid $$12\%$$ – $$14\%$$ , lipid $$18\%$$ – $$25\%$$ , glucid $$60\%$$ – $$70\%$$ , vitamin và khoáng với tỷ lệ nhỏ nhưng không thể thiếu.

Đảm bảo cân đối giữa các chất dinh dưỡng; cân đối nguồn protid động vật và thực vật, trong đó protid động vật nên đạt $$50\%$$ – $$60\%$$ tổng protid và không thấp hơn $$30\%$$ .

Glucid nên chiếm $$30\%$$ – $$40\%$$ tổng nhu cầu năng lượng để tránh dư thừa.

Khẩu phần phải phù hợp điều kiện kinh tế và tập quán của gia đình; lựa chọn thực phẩm hợp khẩu vị, món ăn cần thay đổi để bảo đảm ngon miệng.

Thu gom và xử lý chất thải lỏng, rắn của con người tại các công trình vệ sinh trước khi chảy vào hệ thống chung

Xây dựng bể chứa nước, giếng khơi đúng tiêu chuẩn vệ sinh và bảo vệ nguồn nước ngầm, nước cấp của nhà máy

Đổ trực tiếp chất thải, phân gia súc ra ao hồ để tăng dinh dưỡng cho nguồn nước

Giữ dụng cụ chứa nước sạch, có nắp đậy, không để rêu, bụi bám xung quanh

Thực hiện đúng thời khóa biểu, đi học đúng giờ và có mặt trước khi vào lớp để chuẩn bị

Bố trí lớp học sáng sủa, thoáng mát, yên tĩnh để đảm bảo điều kiện tập trung

Ngồi học trên ghế quá cao hoặc quá thấp để tránh mỏi cơ

Tự học ở nhà có thời gian biểu hợp lý, không thức khuya ảnh hưởng đến giấc ngủ và sức khỏe

Dùng khăn mặt riêng, giặt phơi nơi có nắng; rửa mắt bằng nước muối sinh lý sau khi đi ngoài đường bụi

Khám mắt định kỳ để phát hiện sớm các bệnh về mắt

Đọc sách, xem điện thoại trong bóng tối để mắt quen với điều kiện thiếu sáng

Đeo kính bảo hộ khi đi đường hoặc lao động để phòng bụi, dị vật

Protid là thành phần dinh dưỡng quan trọng, tham gia tạo cơ bắp và chuyển hóa các chất

Glucid là nguồn cung cấp năng lượng chính cho cơ thể

Lipid cung cấp năng lượng và hỗ trợ hấp thu các vitamin tan trong dầu (A, D, E, K)

Nước và chất xơ không có vai trò gì đối với tiêu hóa

Cho trẻ bú mẹ sớm ngay sau sinh và bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu

Tiếp tục duy trì bú mẹ đến 18–24 tháng để tăng sức đề kháng và dinh dưỡng cho trẻ

Nếu mẹ không bú được thì cho trẻ bú bình càng sớm càng tốt để tập thói quen

Không cho trẻ dùng núm vú giả; khi cần bổ sung thì cho ăn bằng thìa/cốc

Tắm rửa bình thường, giữ cơ thể sạch sẽ

Ưu tiên tắm bằng nước ấm để tránh nhiễm lạnh và mệt mỏi

Tắm nước lạnh để cơ thể sảng khoái hơn trong kỳ kinh

Theo dõi sức khỏe, nghỉ ngơi phù hợp trong những ngày hành kinh

Bệnh tim mạch và hô hấp; khám định kỳ, tập thể dục đều đặn, uống đủ nước buổi sáng

Bệnh đường tiêu hoá; ăn ít rau, hút thuốc lá và uống rượu bia để kích thích tiêu hoá

Bệnh xương khớp; vận động nhẹ nhàng, xoa bóp cơ bắp, không ngồi lâu một chỗ

Bệnh thần kinh (lão hoá, giảm trí nhớ); gia đình và người thân gần gũi, động viên, chăm sóc

Bắt đầu cho trẻ ăn dặm khi trẻ được khoảng 6 tháng tuổi, vì lúc này hệ tiêu hoá còn bú mẹ không đáp ứng đủ nhu cầu phát triển

Ngay khi bắt đầu nên cho trẻ ăn thức ăn đặc và nhiều, để trẻ sớm quen với bữa ăn như người lớn

Ban đầu cho trẻ ăn bột loãng mịn, tăng dần độ đậm đặc nếu trẻ thích nghi, tránh ép trẻ

Cho trẻ ăn từ từ bằng thìa, để trẻ làm quen dần và tránh sặc, nôn

Cần ép trẻ ăn theo khung giờ cố định để hình thành thói quen nhanh

Tình dục an toàn giúp tránh mang thai ngoài ý muốn và giảm nguy cơ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục

Sử dụng biện pháp tránh thai phù hợp, đặc biệt bao cao su khi quan hệ tình dục

Không cần biện pháp bảo vệ nếu cả hai đều khoẻ mạnh và tin tưởng nhau

Kết hợp kiến thức, thái độ văn minh và khám sức khoẻ định kỳ để bảo vệ sức khoẻ sinh sản

Tai nạn thương tích là tổn thương cơ thể do nguyên nhân cấp tính (cơ học, lý học, hoá học,…) hoặc do sự giảm đột ngột các yếu tố thiết yếu

Tai nạn thương tích chỉ bao gồm các bệnh mạn tính tiến triển theo thời gian dài

Phân loại tai nạn thương tích theo nhóm nguyên nhân như cơ học, lý học, hoá học,…

Tai nạn thương tích luôn không liên quan đến yếu tố môi trường hay hành vi

Rách da, đứt tay

Gãy xương

Sưng, bầm tím

Bỏng

Tổn thương nội tạng, sọ não

Ngạt do thiếu oxy

Bong gân

Viêm họng cấp do thời tiết

Kiến thức

Thái độ

Niềm tin

Giá trị

Nhóm máu

Thời gian

Nguồn nhân lực

Cơ sở vật chất

Văn hóa

Khí hậu theo mùa

Nhận ra vấn đề

Quan tâm đến hành vi mới

Áp dụng thử nghiệm hành vi mới

Đánh giá kết quả hành vi mới

Nhận ra vấn đề → Quan tâm đến hành vi mới → Áp dụng thử nghiệm hành vi mới → Đánh giá kết quả hành vi mới → Khẳng định

Quan tâm đến hành vi mới → Nhận ra vấn đề → Áp dụng thử nghiệm hành vi mới → Khẳng định → Đánh giá kết quả hành vi mới

Áp dụng thử nghiệm hành vi mới → Nhận ra vấn đề → Quan tâm đến hành vi mới → Đánh giá kết quả hành vi mới → Khẳng định

Nhận ra vấn đề → Áp dụng thử nghiệm hành vi mới → Quan tâm đến hành vi mới → Đánh giá kết quả hành vi mới → Khẳng định

Đánh giá kết quả hành vi mới

Phủ nhận mọi thay đổi

Áp dụng thử nghiệm hành vi mới

Quan tâm đến hành vi mới

Tivi thu hút sự chú ý bằng hình ảnh và âm thanh, giúp người xem học được kỹ năng qua thao tác, kỹ thuật.

Loa, đài phát thanh có thể truyền tải chuyên đề, trả lời phòng vấn và hội đáp về sức khỏe.

Pano, áp phích là tờ giấy lớn hoặc tấm bảng với các biểu tượng ngắn gọn để truyền thông nội dung sức khỏe.

Tivi chỉ truyền đạt văn bản, không có hình ảnh và không tạo hứng thú cho người xem.

Chương trình phát thanh chuyên đề về sức khỏe, có phần hỏi đáp.

Bức tranh châm biếm về tác hại ma túy dán trên bảng tin công cộng.

Tư vấn cá nhân cho người mới chẩn đoán nhiễm HIV.

Sách, tờ rơi với nhiều hình ảnh màu sắc sinh động nâng cao hiểu biết sức khỏe.

Tư vấn là phương pháp giáo dục sức khỏe trực tiếp, cho kết quả tốt đối với cá nhân.

Trong tư vấn, người tư vấn vừa tìm hiểu vấn đề vừa cung cấp thông tin, hỗ trợ về tâm lý.

Khi người bệnh bị chẩn đoán nhiễm HIV, tư vấn viên cần giúp họ vượt qua khủng hoảng và hòa nhập cộng đồng.

Truyền thông trực tiếp chủ yếu thực hiện qua tivi và loa đài.

Tư vấn cho người vừa được chẩn đoán nhiễm HIV để hỗ trợ vượt qua khủng hoảng.

Phát thanh chương trình chuyên đề sức khỏe trên đài.

Pano, áp phích về phòng chống HIV/AIDS đặt nơi công cộng.

Bảng tin với tranh châm biếm về hành vi có hại cho sức khỏe.

Phối hợp nhiều loại thực phẩm để bảo đảm đa dạng và cân đối thành phần dinh dưỡng.

Không ăn quá mặn; hạn chế lượng muối để tránh ảnh hưởng chức năng thận.

Ăn thực phẩm sạch, ăn nhiều rau, củ, quả chín hằng ngày để tăng chất xơ và vitamin.

Không cần dùng nguồn nước sạch và không cần uống đủ nước hằng ngày vì cơ thể tự điều chỉnh.

Duy trì cân nặng ở mức chuẩn, hạn chế rượu bia và không hút thuốc lá.

Do quá trình chăn nuôi, gieo trồng, sản xuất ở nguồn ô nhiễm hoặc sử dụng hóa chất không đúng (phân hoá học, thuốc trừ sâu, thuốc kích thích tăng trưởng…).

Do quá trình chế biến không đúng quy định như giết mổ, sơ chế ở nơi mất vệ sinh; dùng chung dao/thớt thực phẩm sống với chín; người chế biến mang bệnh truyền nhiễm.

Do sử dụng và bảo quản không đúng như đựng thức ăn nóng trong đồ nhựa không an toàn; để thức ăn qua đêm không che đậy; không bảo quản ở đủ độ lạnh.

Do người tiêu dùng ăn nhiều rau quả và uống đủ nước mỗi ngày.

Do thực phẩm luôn được giữ ở nhiệt độ lạnh thích hợp nên vi khuẩn không phát triển.

Tính chu kỳ kinh nguyệt: xác định thời điểm có khả năng thụ thai cao để tránh giao hợp; ưu điểm là dễ áp dụng, không tốn kém.

Nhược điểm của tính chu kỳ kinh nguyệt: chỉ phù hợp người có vòng kinh đều; hiệu quả tránh thai không cao nếu dùng đơn lẻ.

Ưu điểm của tính chu kỳ kinh nguyệt: không cần theo dõi chu kỳ, áp dụng cho mọi phụ nữ bất kể vòng kinh.

Phương pháp tính chu kỳ có thể áp dụng lâu dài, không hạn chế thời gian và không ảnh hưởng đến sức khỏe hay khả năng sinh sản.

Thuốc tránh thai hằng ngày có khả năng tránh thai cao (≈98%), giúp hình thành chu kỳ kinh nguyệt đều đặn, giảm đau bụng kinh, nhưng phải uống vào thời điểm cố định và có thể gây buồn nôn, chóng mặt, rối loạn kinh nguyệt, tăng cân.

Thuốc tiêm tránh thai chứa progestin, ức chế rụng trứng và ngăn tinh trùng thâm nhập vào buồng tử cung; hiệu lực kéo dài, không ảnh hưởng tới khả năng cho con bú, nhưng có thể gây rong kinh, băng huyết, mất kinh và một số tác dụng phụ.

Miếng dán tránh thai có hiệu quả tránh thai cao (>95%), dễ quay lại ngay sau khi ngừng sử dụng; cần dán miếng mới hàng tuần và không bảo vệ khỏi bệnh lây truyền qua đường tình dục, cần dùng biện pháp khác trong 7 ngày đầu sử dụng.

Triệt sản nam thường làm giảm khoái cảm tình dục và nội tiết nam, hiệu quả tránh thai thấp và chỉ tạm thời.

Xu hướng ổn định, bảo thủ, khó chấp nhận cái mới

Đề cao nhu cầu tinh thần, coi nhẹ giá trị vật chất

Giác quan tăng nhạy và tiếp thu nhanh hơn thế hệ trẻ

Hay hồi tưởng, gắn bó kỷ niệm và nghĩ mình là gánh nặng cho con cháu

Dễ sinh cảm giác lạc lõng, buồn bực vì khó theo kịp thay đổi xã hội

Mang thai ngoài tử cung

Sảy thai

Đẻ non

Băng huyết sau sinh

Sản giật

Vòi tử cung

Buồng trứng

Cổ tử cung

Ổ bụng

Khoảng $$80\%$$

Khoảng $$50\%$$

Khoảng $$20\%$$

Khoảng $$10\%$$

Trước $$38$$ – $$40$$ tuần

Trước $$20$$ tuần

Sau $$40$$ tuần

Từ $$24$$ đến $$28$$ tuần

Trong $$24$$ giờ đầu sau sinh

Trong $$48$$ giờ đầu sau sinh

Trong $$1$$ tuần sau sinh

Trong $$12$$ giờ đầu sau sinh

Chỉ trong lúc chuyển dạ

Chỉ sau sinh

Trước, trong và sau sinh

Chỉ trước khi sinh

Thiếu kiến thức nuôi con

Cai sữa và cho ăn dặm quá sớm

Thiếu thực phẩm do nghèo đói

Nhiễm ký sinh trùng (giun, sán,…)

Trẻ biếng ăn, khẩu phần không đáp ứng nhu cầu

Trùng roi

Lậu

Chlamydia

Cúm mùa

Khí dịch âm đạo ra nhiều, màu vàng xanh, hôi và ngứa

Tiểu buốt nhưng khí dịch âm đạo hoàn toàn bình thường

Không có triệu chứng, luôn khỏe mạnh

Sốt cao liên tục

Biến chứng đến các khớp xương, tim và não

Mù mắt và viêm phổi

Chỉ gây đau bụng nhẹ rồi tự khỏi

Không có biến chứng nghiêm trọng

Rối loạn nhiễm sắc thể, bất thường về số lượng hoặc cấu trúc nhiễm sắc thể

Bệnh nam khoa như viêm tinh hoàn, xoắn tinh hoàn, ung thư tinh hoàn

Môi trường ô nhiễm, tiếp xúc hóa chất độc hại hoặc phóng xạ

Uống rượu bia, hút thuốc lá, sử dụng nhiều chất kích thích như cafein

Chế độ sinh hoạt điều độ với dinh dưỡng cân bằng và ngủ đủ

Viêm, u xơ, dính hoặc tắc ở tử cung

Viêm hoặc tắc vòi trứng gây cản trở trứng và tinh trùng gặp nhau

Bệnh lý buồng trứng như u nang, buồng trứng đa nang hoặc suy buồng trứng

Nạo phá thai, hút thuốc lá, uống rượu bia, tiếp xúc hóa chất độc hại

Tuổi tác cao không ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng trứng

Cháy/nổ/điện giật

Đuối nước/lũ lụt/giông bão

Tai nạn hầm lò, công trường, xí nghiệp

Không hiểu, không nắm vững hoặc cố tình vi phạm nguyên tắc an toàn lao động

Giữ các dụng cụ, thuốc men ở những nơi dễ gây tai nạn cho trẻ em

Gây đau đớn thể chất như chấn thương phần mềm, chấn thương sọ não, gãy xương, bong gân

Để lại di chứng về tâm thần như mất trí nhớ, tâm thần

Dẫn đến tử vong tại chỗ hoặc sau đó

Chi phí y tế và phục hồi chức năng tăng

Giảm sức lao động, hiệu quả công việc và thu nhập giảm