Жауынгерлік зымырандар қашықтығы бойынша тактикалық, жедел-тактикалық және стратегиялық болып бөлінеді.

Жоғары дәлдіктегі қару — бұл басқарылатын, нысанаға оның қолы жететін кез келген қашықтықта бірінші ату (ұшыру) арқылы соққы беруге қабілетті қару.

Жоғары дәлдіктегі қару шабуылға ұшыраған объектілерге жоғары дәлдіктегі соққылар жасауға мүмкіндік береді (берілген құрылымның қажетті терезесіне түскенге дейін немесе оның кішкене бөлігін бұзу арқылы бүкіл объектіні істен шығарғанға дейін).

Қазіргі уақытта әскери индустриясы бар барлық технологиялық дамыған мемлекеттер мен мемлекеттердің коалициялары басқарылатын қару-жарақты жетілдіруді өздерінің әскери күштерін сапалы құрудың негізгі компоненттерінің бірі ретінде қарастырады.

Жоғары дәлдіктегі қару-жараққа мыналар жатады:

— басқарылатын қару-жарақ артиллериялық кешендері: зеңбіректер, гаубицалар және өзге де зеңбіректер;

— әр түрлі мақсаттағы зымыран кешендері: жердегі, авиациялық және кемелік зымыран кешендері;

— басқарылатын авиациялық бомбалар;

— басқарылатын мина-торпедалық қару-жарақ.

х

Жеке қорғану құралдары тыныс алу органдарын, бетті, көзді және теріні радиоактивті шаңнан және ядролық жарылыстың жарық сәулесінен, улы заттардан, биологиялық аэрозольдерден қорғауға арналған. Жеке қорғану құралдарына жеке құрамның тыныс алу органдарын, терісін және көзін қорғау құралдары жатады.

Тыныс алу органдарын қорғау құралдарына сүзгілік және оқшаулағыш газтұмшалар, респираторлар;

Теріні қорғау құралдарына жалпыәскери қорғаныс жиынтығы, жалпыәскери кешенді қорғаныс костюмі, пленкалы қорғаныс костюмі, торлы қорғаныс костюмі;

Көзі қорғау құралдарына ОПФ және ОФ көзілдіріктері жатады.

х

Жалпыәскери қорғаныс жиынтығы жеке құрамның терісін улы заттардан, радиоактивті шаңнан және биологиялық заттардан қорғауға, сондай-ақ киім-кешек, жабдық, аяқ киім және жеке қарудың зақымдануын азайтуға арналған.

Жалпыәскери қорғаныс жиынтығы құрамына мыналар кіреді: ОП-1М қорғаныс плащі, қорғаныс шұлықтары, БЛ-1М жазғы қорғаныс қолғаптары, БЗ-1М жылу сақтағыш төсемдері бар қысқы қорғаныс қолғаптары, қорғаныс плащіне арналған қап, қорғаныс шұлықтары мен қолғаптарына арналған қап.

Жалпыәскери қорғаныс жиынтығын пайдалану тәсілдері:

— плащ жамылғы түрінде киілген;

— плащ жеңдерге киілген;

— плащ комбинезон түрінде киілген.

х

Жауынгерлік әзірлік — бұл кез келген сәтте және ең қиын жағдайда қарсыластың агрессиясын, ол қайдан шықса да және ол үшін қандай құралдар мен әдістер, оның ішінде ядролық қару қолданылмаса да, тойтаруға және бұзуға қабілетті Қарулы Күштердің жағдайы.

Жауынгерлік әзірліктің маңызды құрамдас бөлігі — әскери бөлімнің бейбіт жағдайдан соғыс жағдайына жылдам ауысу қабілетін сипаттайтын жұмылдыру әзірлігі.

Қарулы Күштерде жауынгерлік әзірліктің төрт дәрежесі енгізілген:

1. Жауынгерлік әзірлік «ТҰРАҚТЫ»

2. Жауынгерлік әзірлік «ЖОҒАРЫ»

3. Жауынгерлік әзірлік «СОҒЫС ҚАУПІ»

4. Жауынгерлік әзірлік «ТОЛЫҚ»

х

Әскери киім нысаны — Қазақстан Республикасының Президенті бекіткен айырым және айырым белгілері бар нысанды киім және әскери қызметшілердің Қарулы Күштерге, басқа да әскерлер мен әскери құрамаларға тиесілігін айқындайтын жарақ.

Әскери қызметшілердің киім үлгісі:

— ерекше салтанатты;

— салтанатты;

— күнделікті;

— далалық.

Мерзімді әскери қызметшілердің киім үлгісі:

— салтанатты;

— күнделікті;

— далалық;

— жұмыс.

х

Саптық Жарғы қарусыз және қарумен саптық тәсілдер мен қозғалыстарды; бөлімшелер мен әскери бөлімдердің жаяу тәртіптегі және машиналардағы саптарын; әскери сәлемдесуді орындау, саптық байқау өткізу тәртібін; әскери бөлімнің Жауынгерлік Туының саптағы жағдайын, оны шығару мен әкету тәртібін; әскери қызметшілердің сапқа тұру алдындағы және саптағы міндеттерін және оларды саптық үйретуге қойылатын талаптарды, сондай-ақ әскери қызметшілердің ұрыс даласындағы қозғалысы мен қарсылас кенеттен шабуыл жасаған кездегі іс-әрекетінің тәсілдерін айқындайды.

х

Саптық қалып “САПҚА ТҰР” командасы бойынша қабылданады. Осы команда бойынша жылдам сапқа тұрып, қалыпты жағдайда тік тұру керек, өкшелерді қосып, аяқтың ұшын маңдайшеп сызығы бойынша, оларды табан еніне қойып түзеу керек; тізені жазу, бірақ тым қатайтпау керек; кеудені шамалы көтеріп, денені біршама алға ұстау керек; ішті тарту керек; иықтарды артқа жазу керек; саусақтарды жартылай бүгіп, алақандарды ішке қаратып, екі жанына тиетіндей етіп қолдарды төмен түсіру керек; басты жоғары және тік, иекті алға шығармай ұстау керек; өзінің алдына қарап тұру керек; шұғыл іс-қимылға даяр болу керек.

х

Өрістетілген сап — бөлімшенің маңдайшеп бойынша бір қатарлы немесе екі қатарлы сапта (машиналар сызығына) немесе лектер сызығына Жарғымен немесе командирмен белгіленген аралықтарда бір сызық бойына тұрғызылатын сапы. Өрістетілген сап тексерулер, санаулар, байқаулар, парадтар өткізу үшін, сондай-ақ басқа да қажетті жағдайларда қолданылады.

Жорықтық сап — бөлімшенің лекке сапқа тұрғызылған немесе бөлімшелер Жарғымен немесе командирмен белгіленген арақашықтықтарда бірінен кейін бірі сапқа тұрғызылатын сапы. Жорықтық сап бөлімшелер шеру жасаған кездегі қозғалыс, салтанатты шерумен әндетіп өту үшін, сондай-ақ басқа да қажетті жағдайларда қолданылады.

х

Сап — әскери қызметшілердің, бөлімшелер мен бөлімдердің жаяу тәртіпте және машиналарда олардың бірлесіп іс-қимыл жасауы үшін Жарғымен белгіленген орналасуы.

Машиналар сызығы — машиналардың бір сызық бойына бірі екіншісінің қасына белгіленген аралықтарда орналасатын сапы.

Қатар — әскери қызметшілердің бір сызық бойына бірі екіншісінің қасына белгіленген аралықтарда орналасатын сапы.

Қаптал — саптың оң (сол) жақ шеті. Бұрылған кезде сап қапталдарының атаулары өзгермейді.

х

Сап тереңдігі — бірінші қатардан (алдында тұрған әскери қызметшіден) соңғы қатарға (артқы жақта тұрған әскери қызметшіге) дейінгі, ал машиналардағы іс-қимыл кезінде машиналардың бірінші сызығынан (алдында тұрған машинадан) машиналардың соңғы сызығына (артқы жақта тұрған машинаға) дейінгі қашықтық.

Саптың ені — қапталдар арасындағы қашықтық.

Саптың маңдайшебі — әскери қызметшілер тіке қарап тұрған жағы (машиналардың алдыңғы бөлігі).

х

Бағыттаушы — көрсетілген бағытта бірінші жүріп келе жатқан әскери қызметші (бөлімше, машина). Қалғандары қозғалысын оған қарай реттейді.

Тұйықтаушы — лектегі соңғы келе жатқан әскери қызметші (бөлімше, машина).

Аралық — маңдайшеп бойынша әскери қызметшілер (машиналар), бөлімшелер мен бөлімдер арасындағы қашықтық.

Арақашықтық — әскери қызметшілер (машиналар), бөлімшелер мен бөлімдер арасындағы тереңдік бойындағы қашықтық.

х

Екі қатарлы сап — бір қатардағы әскери қызметшілер бір адым арақашықтықта (қолын созып, алдында тұрған әскери қызметшінің нығына алақанын қойып) орналасады, ал екінші қатардағы қызметшілер олардың ту сыртына қарай орналасқан. Қатарлар бірінші және екінші деп аталады.

Лек — әскери қызметшілер бір-бірінің ту сыртына, бөлімшелер бір-бірінің артында Жарғы немесе командирмен белгіленген арақашықтықта орналасқан сап.

Лектер саны бір, екі, үш, төрт және одан көп болуы мүмкін.

Лектер бөлімшелер мен бөлімдерді ұйымдастырылған немесе жорықтық сапқа тұрғызу үшін қолданылады.

Төрт және одан аз әскери қызметшілер лекке бір-бірден тұрғызылады.

х

х

Адыммен қозғалыс — минутына 95–105 адым, адым ұзындығы 60–70 см, аяқтың жерден биіктігі 10–15 см.

Сапта жүгіре қозғалыс — минутына 165–180 адым, адым ұзындығы 85–90 см.

• Қаруының, оған бекітіліп берілген қару-жарақтың, әскери және басқа да техниканың, оқ-дәрілердің, жеке қорғаныс құралдарының, шанецтік аспаптардың, киім-кешек пен жабдықтың ақаусыздығын тексеру;

• Киім-кешек пен жабдықты ретке келтіру, дұрыс кию;

• Жанында тұрған әскери қызметшілерге байқалған кемшіліктерді жоюға көмектесу;

• Саптағы өз орнын білу, тез әрі әбігерсіз тұру;

• Қозғалыста түзулікті, аралық пен арақашықтықты сақтау;

• Қауіпсіздік талаптарын орындау; рұқсатсыз саптан шықпау; сапта сөйлемеу;

• Командаларды мұқият тыңдау, басқаларға кедергі жасамау, жылдам және нақты орындау;

• Командаларды бұрмаламай, анық жеткізу.

х

Алдын ала берілетін команда — назарды күшейту және орындалуға дайындалу үшін, нық, дауыстап, созылыңқы беріледі.

Орындалатын команда — үзілістен кейін дауыстап, буынға бөлініп, нық беріледі. Команданы шұғыл және нақты орындау қажет.

х

• Ішкі тәртіп ережелерін;

• Әскери қызметшілердің құқықтары мен міндеттерін;

• Әскери қызметшілер арасындағы қарым-қатынасты;

• Негізгі лауазымды адамдар мен тәуліктік нарядтың міндеттерін.

х

1. ҚР Конституциясын, заңдарын, жарғыларды сақтау;

2. Әскери антқа адал болу, отанға қызмет ету;

3. Отан патриоты болу, мемлекеттің беделін нығайту;

4. Адал, тәртіпті, ержүрек болу;

5. Бастықтардың бұйрықтарын дәл орындау;

6. Әскери кәсіби білімін жетілдіру;

7. Қаруды, техника мен мүлікті білу, сақтау және қолдану;

8. Жолдастарға көмек көрсету, ар-намысты қорғау;

9. Әскери әдеп пен киім нормасын сақтау;

10. Қырағы болу, құпияларды сақтау;

11. Келісімшарт талаптарын орындау;

12. Қарулы қақтығыстарға қатысу;

13. Дене дайындығы нормативтерін сақтау.

х

Тәуліктік наряд — жауынгерлік әзірлік пен тәртіпті сақтау, қару-жарақ, техника, зымыран, оқ-дәрілер мен материалдық құралдарды күзету үшін тағайындалады.

Негізгі құрамы:

1. Бөлім бойынша кезекші;

2. Көмекшісі;

3. Қарауыл;

4. Кезекші бөлімше;

5. Парк бойынша кезекші және тәуліктік кезекшілер;

6. Медициналық пункт бойынша кезекші фельдшер;

7. Бақылау өткізу пункті бойынша кезекші және көмекшісі;

8. Қоймалар аймағы бойынша кезекші;

9. Асхана бойынша кезекші және жұмысшылар;

10. Штаб бойынша кезекші және шабармандар;

11. Патруль;

12. Сигнал беруші;

13. Өрт сөндіру наряды;

14. Рота бойынша наряд.

х

• Әскери тәртіп ұғымы мен мәні;

• Тәртіптік қылықтар мен жазалар;

• Командирлердің құқықтары;

• Тексеру және жауапкершілік.

х

Әскери тәртіп — заңдар, жарғылар, бұйрықтар бойынша нақты және қатаң әрекет ету.

Негізі — әскери борышын сезіну, отанға адал болу.

х

Гарнизондық және қарауылдық қызметтерді ұйымдастыру, гарнизондық іс-шараларды өткізу тәртібі.

х

Қарауыл құрамына кіреді:

• Қарауыл бастығы;

• Бекеттер саны бойынша қарауылдар;

• Таратушылар;

• Қажет болса көмекші;

• Техникалық күзет операторлары;

• Ит қызметінің көмекшісі;

• Жүргізушілер (машиналар экипаждары).

х

Сақшы — бекетті күзету және қорғау міндетін атқаратын қарулы әскери қызметші.

Қолсұғылмаушылық:

• Құқықтары заңмен қорғалады;

• Тек белгіленген адамдарға бағынады;

• Талаптарын мүлтіксіз орындау міндет;

• Қаруды қолдануға құқық береді.

Сақшыны тек қарауыл бастығы, көмекші және таратушы ауыстырады.

х

Қарауыл — объектіні күзету үшін тағайындалған әскери қызметші.

Бекет — сақшы күзететін жер немесе аумақ.

х