wayground logo

Free Printable Worksheets

Font size

S
M
L
XL
Worksheets

ТАРИХ СЕССИЯ №1

Total questions: 100

Worksheet time: 50mins

Name
Class
Date
1.

Қазақстан жеріндегі сақ тайпалары туралы жазған кімдер?

a)

арабтар

b)

парсылар

c)

үнділіктер

d)

гректер

e)

орыстар

2.

Әскери-демократияның пайда бола бастаған дәуір қайсы?

a)

қола дәуірі

b)

тас дәуірі

c)

темір дәуірі

d)

мыс-тас дәуірі

e)

неолит

3.

Сақ қоғамындағы тайпалар мен рулар арасындағы даулы мәселелерді кім шешті?

a)

хан

b)

патша

c)

ақсақалдар

d)

тайпа көсемі

e)

қауым өкілдері

4.

Ғұндар туралы негізгі дерек беретін жазбалар қай елдікі?

a)

қытай деректері

b)

парсы жазбалары

c)

рим жылнамалары

d)

византия деректері

e)

араб деректері

5.

Ғұн мемлекетінің негізін қалаған қаған кім?

a)

Чжи-Чжи

b)

Мұтян

c)

Аттилла

d)

Динлин

e)

Мөде

6.

Ғұндар мемлекеті әскери жүйе бойынша қанша қанатқа бөлінген?

a)

2 қанатқа бөлінген

b)

бүйірлерге бөлінген

c)

4 қанатқа бөлінген

d)

5 қанатқа бөлінген

e)

3 қанатқа бөлінген

7.

Ғұн шаньюйінің жақын туыстары иеленген лауазым ?

a)

"Тархан

b)

"Түменбасы"

c)

"Хәуән"

d)

"Жабғу"

e)

"Тұдбассы"

8.

Қазақстан жерінде ерте орта ғасырларда ірге тіккен алғашқы феодалдық мемлекеттердің бірі қайсы?

a)

Түргеш қағанаты

b)

Түрік қағанаты

c)

Батыс Түрік қағанаты

d)

Шығыс Түрік қағанаты

e)

Қарлұқ қағанаты

9.

Бұмын елді қай кезеңде басқарды?

a)

моңғол

b)

түрік

c)

қазақ

d)

Батыс түрік

e)

қарлұқ

10.

Арабтар "Сүзеген" деп атаған қаған?

a)

Сұлу

b)

Білге

c)

Бумын

d)

Тон

e)

Мұқан

11.

756 жылы Түргеш қағандығын құлатып, билікті өз қолына алған тайпа ?

a)

қимақ

b)

қарлұқ

c)

қарахан

d)

қыпшақ

e)

оғыз

12.

Түркеш мемлекетінің негізін қалаған қаған?

a)

Сұлұ

b)

Құтшы

c)

Күмшор

d)

Жәнібек

e)

Үшлік

13.

Қыпшақтар құрамында болған ең ірі және күшті тайпа?

a)

қыпшақтар

b)

қарлұқтар

c)

оғыздар

d)

наймандар

e)

керейлер

14.

X ғасырдың 2-ші жартысында қыпшақтардың жеріне шабуыл жасаған мемлекет?

a)

қарахан

b)

қарлұқ

c)

оғыз

d)

найман

e)

қимақ

15.

Қарақытай мемлекетін құрған орталық-Азиялық тайпа ?

a)

Қидандар

b)

наймандар

c)

керейлер

d)

нанандар

e)

қарлұқтар

16.

"Қимақтар даласы" аталған аймақ ?

a)

Жетісу

b)

Қазақстанның оңтүстігі

c)

Алтайдан Еділге дейін

d)

Ортаңғы Сібір

e)

Орталық Қазақстан

17.

Жібек сауда жолына "Ұлы" сөзінің қосылу себебі ?

a)

Шығыс пен Батысты байланыстырды

b)

Оңтүстік пен Оңтүстікті байланыстырды

c)

Орталық пен Шығысты байланыстырды

d)

Батыс пен Орта Азияны байланыстырды

e)

Солтүстік пен Батыс елдерді байланыстырды

18.

Жібек жолының басты басталатын аймақ ?

a)

Қытай жеріндегі Хуанхэ өзеңі

b)

Янцзы өзені аймағы

c)

Қытайдың батыс аймағы

d)

Қытайдың орталық аймағы

e)

Қытайдың солтүстік аймағы

19.

Алғашқы кезде сауда жолында елшіліктер арасында ақша, құнды сыйлық орнына жүрген аса бағалы тауар ?

a)

жібек

b)

бабат аң терісі

c)

алтын

d)

күміс

e)

түрлі тастар

20.

Қазақстанның Оңтүстік-Шығысындағы Шығысқа шығатын керуен жолының негізгі қаласы ?

a)

Тараз

b)

Шелек

c)

Құлан

d)

Сүткөбе

e)

Жетісу

21.

Әдет-ғұрып заңдарын жүйелеуші кім?

a)

Ақсақалдар

b)

Қасым хан

c)

М.Қашқари

d)

М.Қадырғали

e)

Бумын

22.

Орта Азия мен Қазақстанға ислам діні кеңінен тарай бастады ?

a)

арабтардың келуімен

b)

қарақытайлардың келуімен

c)

қытай әсерлерінің күшеюімен

d)

орта тайпалар байланысымен

e)

оғыздардың келуімен

23.

Қазақ жерінде ғылым-білім салаларының дамуына ықпал еткен дін ?

a)

кришан

b)

будда

c)

зороастризм

d)

ислам

e)

ламанизм

24.

Абылай ханның реформалары?

a)

әскери жорық жүргізу

b)

ұлттық мемлекет құру

c)

орталықтанған басқару

d)

әкімшілігін төмендету

e)

әдділдік пен тәртіп орнату

25.

1801-1845 жылдары Еділ мен Жайық өзендері аралығында болған қазақ хандығы ?

a)

Бөкей Ордасы

b)

Абылай хандығы

c)

Тәуке хандығы

d)

Үйсін мемлекеті

e)

Шыңғысхан хандығы

26.

Қазақ құқықтық тарихының бастауында ең алдымен әдет-ғұрып нормаларына құрайды?

a)

Ұлы жасақ

b)

"Түн жазасы"

c)

"Түйір сыны"

d)

"Жеті жарғы"

e)

"Дида дар"

27.

Қазақстанның құқықтық жүйесін қалай атаймыз?

a)

Адат

b)

қазақ әдеттік жүйесі

c)

мемлекеттік құқық жүйесі

d)

дәстүрлі құқық жүйесі

e)

қазіргі құқық жүйесі

28.

Қазақ хандығының хандар дәуіріндегі әдет-ғұрыптық заң ережелерінің жиынтығы?

a)

Есімханның ескі жолы

b)

Қасым ханның қасқа жолы

c)

Адат

d)

Жаңа жасақ

e)

Жеті жарғы

29.

Б.з.б. I–II ғасырларда Қытай елімен сауда байланысын жасаған?

a)

Қаңлы мемлекеті

b)

Қарақалпақтар мемлекеті

c)

Үйсін мемлекеті

d)

Соғд мемлекеті

e)

Оғыр мемлекеті

30.

Шыңғыс хан тұсындағы Моңғол империясының астанасы?

a)

Қарақорым

b)

Самарқанд

c)

Сарайшығ

d)

Отырар

e)

Линьтун

31.

Шыңғысхан құрған моңғол мемлекетінің басты заңы?

a)

Жеті жарғы

b)

Жасақ жолы

c)

Ескі жол

d)

Жасақ

e)

Дұрыс жауабы жоқ

32.

Алтын Орданың негізін қалаушы?

a)

Жошы

b)

Батый

c)

Шыңғысхан

d)

Берке хан

e)

Шағатай

33.

Алашорда үкіметінің төрағасы?

a)

Ахмет Байтұрсынұлы

b)

Міржақып Дулатов

c)

Әбілқайыр хан

d)

Әлихан Бөкейхан

34.

Шығатай ұлысына қараған жер?

a)

Ежелгі Темір Едіге дейін

b)

Жетісудың оңтүстік бөлігі

c)

Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Қазақстан

d)

Солтүстік батысқа қарай

e)

Еділден Балқашқа дейін

35.

Моғолстан мемлекетінің негізін қалаған бірінші хан?

a)

Үгедей хан

b)

Уайс хан

c)

Тоғылық Темір хан

d)

Есен-бұға

e)

Илияс-Қожа

36.

Жайық Ордасының екінші аты?

a)

Ұлыс

b)

Әзбек елі

c)

Маңғыт елі

d)

Қазақ елі

e)

Қарын елі

37.

«Өзбек ұлысы», «Өзбек хандығы», «Шайбан ұлысы» сияқты атаулар осы хандыққа тән?

a)

Моғол хандығы

b)

Әбілқайыр хандығы

c)

Ақ Орда

d)

Алтын Орда

e)

Батыс Сібір

38.

XIII ғасыр мен XV ғасыр басында Шығыс Дешті Қыпшақта өмір сүрген мемлекет?

a)

Алтын Орда

b)

Ақ Орда

c)

Моғолстан

d)

Ноғай Ордасы

e)

Қазақ хандығы

39.

Ақ Орданың астанасы?

a)

Сығанақ

b)

Сайрам

c)

Үзкент

d)

Шаш

e)

Жасқарт

40.

Ақ Орданың орнына келген мемлекет?

a)

Әбілқайыр хандығы

b)

Моғолстан

c)

Ноғай Ордасы

d)

Қазақ хандығы

e)

Алтын Орда

41.

Моғолстанның негізін қалаған хан?

a)

Тоғылық Темір

b)

Топшығ Боғдаш

c)

Мырза Құсайын

d)

Ұлыс-Қожа

e)

Қызыл-Қожа

42.

Ноғай Ордасының орталығы?

a)

Алмалық

b)

Сарайшық

c)

Сарай

d)

Жент

e)

Қорқыт

43.

Қазақтың халқы болып қалыптасуының барысын бұзған?

a)

Қоғамдық жаңғыру

b)

Қазақ – Қытай байланысы

c)

Арабтардың шабуылы

d)

Ойраттардың басып кіруі

e)

Моңғол шапқыншылығы

44.

XIІ ғасырға дейін «қазақ» атауының қолданылу келген мағынасы?

a)

Еркін адамдар

b)

Көшпенділер

c)

Жеңімпаздар

d)

Бақташылар

e)

Егіншілер

45.

Жәнібек пен Керей хандарымен бірігіп көшкен ру-тайпалардың алғашқы атауы?

a)

қазақ-қырғыз

b)

өзбек-қазақтар

c)

қарақастар

d)

қашғарлар

e)

қыпшақтар

46.

ІX–X ғасырлар аралығында алғаш рет айтылған қазақ халқының ұраны?

a)

Алаш

b)

Аруақ

c)

Алға

d)

Абай

e)

Тәуір

47.

Қазақ хандығының алғашқы территориясы?

a)

Іле өзені

b)

Жайық өзені

c)

Шу мен Талас өзендері маңы

d)

Дешті Қыпшақ жері

e)

Сырдария

48.

XVI ғасырдың бас кезінде Қазақ хандығын билеген Жәнібек ханның ұлы?

a)

Құрымыс хан

b)

Бүркіт хан

c)

Қасым хан

d)

Есім хан

e)

Тауар хан

49.

Орта жүзге жататын рулар?

a)

Тайпа, тама, тараксерек, тертора

b)

Найман, албан, суан, дулат

c)

Арғын, найман ,уақ, керей, қыпшақ

d)

Қырымдар, керей, алшын, қосты

e)

Қалшаған, шараптиян, құрғаш

50.

XVII ғасырдың II жартысындағы Қазақ хандығының астанасы ?

a)

Сығанақ

b)

Түркістан

c)

Алматы

d)

Сауран

51.

Ғажайып ерліктері үшін Жәңгір ханға халық берген атау?

a)

Еңсегей сұң Жәңгір

b)

Салқам Жәңгір

c)

Батыр Жәңгір

d)

Алтын Жәңгір

e)

Аю денелі батыр

52.

Тәуке ханның заңдар жинағының ?

a)

Жеті Жарғы

b)

Заңдар жинағы

c)

Даланың заңдары

d)

Жылнамалар жинағы

e)

Жан жарғысы

53.

«Жеті Жарғы» заңдар жинағын жасауға қатысқан билер

a)

Қазыбек би, Әйтеке би, Майқы би

b)

Төле би, Балқы би

c)

Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би

d)

Әйтеке би, Балқы би, Бала би

e)

Қазыбек би, Әйтеке би, Балқы би

54.

Ордабасы тауына жиналған қазақ жүздерінің шешімі бойынша жоңғарларға қарсы күресте қазақ жасақтарының бас қолбасшысы болып сайланған хан ?

a)

Абылай

b)

Тәуке

c)

Әбілқайыр

d)

Сәмеке

55.

Ресейдің Шығыс елдерімен сауда қатынасын өрістету үшін Қазақстан «кілті және қақпасы» рөлін атқарады деген патша

a)

IV Иван

b)

I Павел

c)

II Екатерина

d)

I Петр

e)

II Петр

56.

XVIII ғасырдың 40-жылдарынан бастап Қазақ хандығына қауіп төндірген мемлекет ?

a)

Қоқан

b)

Қытай

c)

Жоңғария

d)

Ресей

e)

Ертіс

57.

Қазақстанның Ресейге қосылуының басталған жылы

a)

1726 жыл

b)

1729 жыл

c)

1731 жыл

d)

1733 жыл

e)

1715 жыл

58.

Кіші жүз ханы Ресейдің қол астына алу туралы ұсынысын қабылдаған патша ?

a)

I Петр

b)

Анна Иоанновна

c)

Елизавета Петровна

d)

I Александр

e)

II Александр

59.

XVIII ғасырдың бірінші жартысында қазақтарды Ресейге қосылуды ұйымдастырушы ?

a)

Батыр сұлтан

b)

Тәуке хан

c)

Абылай хан

d)

Әбілқайыр хан

e)

Семеке хан

60.

Кіші жүз ханы Әбілқайыр ханның жұмысымен қазақтардың Ресейге қосылуы туралы келісім жүргізген елшілер

a)

Төле би, Абылай

b)

Ғабитұлин, Мәмбетқалиев

c)

Тевкелев бастаған елшілік, Барақ батыр

d)

Құнданғұлұлы, Қоштайұлы

e)

Амашұлы, Темірұлы

61.

Әбілқайыр ханның Ресейге қосылуға ұмтылудағы ең басты мақсаты?

a)

Қарақшыларды толық жою

b)

Ішкі талан-таражды күшейту

c)

Ресеймен сенімді байланыс орнатып, күшті қалмақтарға қарсы жұмылдыру

d)

Сауда жолдарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету

e)

Отырықшылықты кеңейту

62.

1714–1720 жылдары патша өкіметінің Ертіс бойына әскери бекіністер салудағы басты мақсаты ?

a)

Жоңғар шабуылына тосқауыл қою

b)

Қазақ жерін Қытайдан қорғау

c)

Қазақ өлкесін біртіндеп жаулап алу

d)

Қазақ өлкесінде жаңа мәдениетті дамыту

e)

Орал өңірін ғана қорғау

63.

XVIII ғасырда қазақ жерлерін қалпына келтіріп, билік жүргізген хан?

a)

Әбілмәмбет

b)

Сәмеке

c)

Абылай

d)

Барақ

e)

Нұралы

64.

XIX ғасырдың бірінші жартысында Қазақстан экономикасындағы ірі өзгеріс?

a)

Жергілікті өнеркәсіп пен кәсіпшіліктің пайда болуы

b)

Ішкі айырбас сауданың өркендеуі

c)

Мал шаруашылығының күрт өсуі

d)

Сыртқы сауданың өсуі

65.

«Сібір қазақтарының Жарғысы» қашан қабылданды?

a)

1820 жыл

b)

1822 жыл

c)

1824 жыл

d)

1826 жыл

e)

1828 жыл

66.

1822жылғы «Сібір қазақтарының Жарғысының» басты мақсаты?

a)

Сұлтандық-хандық жүйені жою

b)

Жеке қылмыстық жазалау жүйесін орнату

c)

Әкімшілік, сот, саяси жазаны түбегейлі өзгерту

d)

Әскери құрам санын көбейту

e)

Мәдени орталықтардың санын көбейту

67.

1867–1868 жылдардағы «Ереже» бойынша салықтан босатылғандар кімдер?

a)

Байлар мен имамдар

b)

Молдалар мен имамдар

c)

Билер

d)

Батырлар

e)

Шыңғыс тұқымдары

68.

1797 жылы Барон Игельстромның ұсынысы бойынша патша үкіметі бекіткен хан?

a)

Нұралы

b)

Айшуақ

c)

Ералы

d)

Есім

e)

Тіленші

69.

Қазақстанның Ресейге қосылу процесі шамамен қанша уақытқа созылды?

a)

120 жылдай уақытта

b)

130 жылдай уақытта

c)

150 жылдай уақытта

d)

80 жылдай уақытта

e)

100 жылдай уақытта

70.

«Уақытша ережелер» бойынша Қазақстан жері қанша генерал-губернаторлыққа бөлінді?

a)

Екі генерал-губернаторлыққа

b)

Төрт генерал-губернаторлыққа

c)

Үш генерал-губернаторлыққа

d)

Бес генерал-губернаторлыққа

e)

Он екі генерал-губернаторлыққа

71.

Генерал-губернаторлықты кім басқарды?

a)

Генерал-губернатор

b)

Уезд бастығы

c)

Облыс бастығы

d)

Сот төрағасы

72.

1867–1868 жылдардағы ережелер бойынша болыстық соттың үш буыны болған?

a)

Билердің жоғарғы соты, билердің жеке соты, алқа билер соты

b)

Билердің төтенше съезі, билердің болыстық соты, бидің жеке соты

c)

Болыстық билер соты, уезд соты, губерниялық сот

d)

Алқа билер соты, әскери сот, билердің жоғарғы соты

e)

Халық соты, алқа билер соты, төтенше әскери сот

73.

1867–1868 жылдардағы «Ереже» бойынша тағы кімдер салықтан босатылған?

a)

Байлар

b)

Молдалар мен имамдар

c)

Билер

d)

Шыңғыс тұқымдары

74.

«Сібір қазақтарының Жарғысы» қабылданған жылды белгілеңіз.

a)

1835 ж.

b)

1822 ж.

c)

1824 ж.

d)

1827 ж.

e)

1830 ж.

75.

Еділ мен Жайық аралығында хандық билік қай жылға дейін сақталды ?

a)

1824 ж.

b)

1845 ж.

c)

1854 ж.

d)

1867 ж.

76.

1822 жылғы «Жарғы» бойынша қылмыстық істер қаралатын орган?

a)

Округтік приказдар

b)

Майорлық басқарма

c)

Әскери-губернатор

d)

Ауыл старшындары

e)

Басқарма қаралым

77.

«Сібір қазақтарының Жарғысы» бойынша округті басқарады:

a)

Басқармалар

b)

Болыстар

c)

Дворяндар

d)

Старшиндар

e)

Аға сұлтандар

78.

«Орынбор қазақтары Жарғысы» шықты:

a)

1818 ж.

b)

1824 ж.

c)

1820 ж.

d)

1822 ж.

e)

1825 ж.

79.

«Орта жүз қазақтары Жарғысының» авторы:

a)

Сперанский

b)

Бенков

c)

Батеньков

d)

Волконский

e)

П.К. Эссен

80.

Кіші жүзде хандық билікті қолында сақтауға талпынғандардың бірі:

a)

Шерғазы

b)

Нұралы

c)

Арынғазы

d)

Тәуке

e)

Әбілғазы

81.

Жылға старшындар неше жылға сайланды:

a)

3 жылға

b)

5 жылға

c)

2 жылға

d)

8 жылға

e)

10 жылға

82.

Аға сұлтандар неше жылға сайланды:

a)

7 жылға

b)

1 жылға

c)

2 жылға

d)

4 жылға

e)

3 жылға

83.

Жалпы қандай округтар құрылды:

a)

Карқаралы және Көкшетау

b)

Аягөз

c)

Ақмола

d)

Баянқұл және Үшбұлақ

e)

Екіспект

84.

1824 жылы қандай округ құрылды:

a)

Ақмола

b)

Аягөз

c)

Карқаралы және Көкшетау

d)

Баянқұл мен Үшбұлақ

e)

Көкпекті

85.

Кіші жүздегі ауыл старшындарынан бастап, басқарушы сұлтанға дейінгі барлық лауазымды тұлғаларды кім тағайындайды:

a)

Аксақалдар

b)

Орынбор губернаторы

c)

Орынбор шекара комиссиясы

d)

Сұлтандар

e)

Старшындар

86.

«Сырдария мен Жетісу облыстарын басқару» туралы Ереже бекітілген жыл:

a)

1867 жылы 11 шілде

b)

1868 жылы 21 қазан

c)

1868 жылы 23 қараша

d)

1869 жылы 15 сәуір

e)

1868 жылы 14 желтоқсан

87.

XIX ғасырдың 60 жылдарында Қазақ жерін басқару жүйесін өзгерту үшін құрылған «дала комиссиясын» басқарды:

a)

Сперанский

b)

Ф. Гирс

c)

Батеньков

d)

Волконский

e)

П.К. Снеск

88.

Әскери губернаторлар бекіткен сот жүйесінің төменгі буыны:

a)

Аксақалдарға

b)

Кіші сұлтандарға

c)

Уезд бастықтарына

d)

Дала старшындарына

e)

Билер және қазылар соты

89.

1867–1868 жылдары «Ережелер» бойынша сот-билер мен қазылар сотын бекіткен:

a)

Әскери губернатор

b)

Болыстар

c)

Судья басшылары

d)

Ауыл старшындар

e)

Округтер

90.

Республикадағы әкімшілік-аумақтық құрылымның негізгі буындары:

a)

облыс, аудан және ауылдық округтер

b)

облыс, аудан, қала

c)

республика, облыс, және жергілікті

d)

жоғары және жергілікті

e)

ауыл, село

91.

Қырғыз (Қазақ) АКСР-і Кеңестерінің Құрылтай съезі қашан болды:

a)

1920 ж. 6 шілдеде

b)

1920 ж. 14 наурызда

c)

1920 ж. 27 қазанда

d)

1920 ж. 18 қарашасында

e)

1920 ж. 4 қазанда

92.

1986 жылы желтоқсанның 16 күні Қазақстан КП Орталық Комитетінің пленумы Республика партия ұйымының басшысы етіп сайлады:

a)

Д. Қонаевты

b)

Г. Колбинді

c)

Н. Оңдасыновты

d)

Н. Назарбаевты

e)

Х. Шаяхметовты

93.

Желтоқсан оқиғаларына қатысушыларға қарсы коммунистік әкімшіліктің ұйғаруымен жасалған қуғын жедел жоспар:

a)

«Жалпы қас – 86»

b)

«Қотқарас – 86»

c)

«Қайта құру – 86»

d)

«Бұрқасын – 86»

e)

«Сұңқар – 86»

94.

Жоғарғы Кеңестің ұйғарумен Қазақ КСР-і Президенттік қызметі қашан тағайындалды:

a)

1989 жылдың мамырда

b)

1988 жылы қарашада

c)

1989 жылы сәуірде

d)

1992 жылы қаңтарда

e)

1990 жылы сәуірде

95.

Жоғарғы Кеңес «Қазақ КСР-нің мемлекеттік егемендігі туралы Декларация» қашан қабылдады:

a)

1992 жылы 28 қаңтарда

b)

1989 жылы 15 сәуірде

c)

1990 жылы 25 қазанда

d)

1990 жылы 16 желтоқсанда

e)

1991 жылы 25 қаңтарда

96.

Этносаяси қауымдастық дегеніміз?

a)

А) шаруашылық

b)

В) тарих ғылымы

c)

С) белгілі бір тарихи аймақта құрылған хандықтың тұрғындары

d)

D) қазақ халқы

e)

Е) Моңғол мемлекеті

97.

Қазақ хандығының құрылымы сатыдан ... тұрады?

a)

A) төрт

b)

B) бес

c)

C) алты

d)

D) жеті

e)

Е) сегіз

98.

XVI-XVII ғғ. Қазақ хандығында ата- аймақты басқарды?

a)

A) Ақсақал

b)

B) Рубасы

c)

C) Би

d)

D) Ауылбасы

e)

E) Сұлтан

99.

Сайланған ханның мал-мүлкін бөліп алу дәстүрі?

a)

A) «Ханталас»

b)

B) «Ханталапай»

c)

C) «Бөліп алу»

d)

D) «Ханталау»

e)

E) «Бөліске салу»

100.

Бөкей Ордасында хандық билік қашан жойылды: ?

a)

А) 1845 ж.

b)

В) 1841 ж.

c)

С) 1842 ж.

d)

Д) 1834 ж.

e)

Е) 1857 ж.