Worksheetsसामाजिक परिवर्तन आणि शिक्षण प्रश्नपेढी
Total questions: 53
Worksheet time: 2hrs 59mins
“सामाजिक रचनेत आणि कार्यात होणारा बदल म्हणजे सामाजिक परिवर्तन होय,” ही व्याख्या कोणी केली आहे?
मॅकावर आणि पेज
किंग्जले डेव्हिस
एच.एम. जॉन्सन
ऑगास्ट कॉम्ट
सामाजिक परिवर्तन ही कोणती प्रक्रिया आहे?
तात्पुरती
थांबलेली
निरंतर चालणारी
कृत्रिम
विल्यम ऑगबर्न यांनी मांडलेला 'सांस्कृतिक तफावत' (Cultural Lag) हा सिद्धांत कशाशी संबंधित आहे?
भौतिक आणि अभौतिक संस्कृतीमधील गतीचा फरक
श्रीमंत आणि गरीब यांच्यातील दरी
शिक्षण आणि रोजगार
खेडे आणि शहर
खालीलपैकी कोणता घटक सामाजिक बदलाचा 'नैसर्गिक' किंवा 'भौगोलिक' घटक मानला जातो?
औद्योगिक क्रांती
युद्ध
भूकंप आणि पूर
शिक्षण
खालीलपैकी कोणता घटक सामाजिक बदलाचा 'नैसर्गिक' किंवा 'भौगोलिक' घटक मानला जातो?
औद्योगिक क्रांती
युद्ध
भूकंप आणि पूर
शिक्षण
भारतीय समाजात 'संस्कृतीकरण' (Sanskritization) मुळे झालेला बदल हा कोणत्या प्रकारचा आहे?
संरचनात्मक बदल
स्थानात्मक (Positional) बदल
क्रांतीकारी बदल
आर्थिक बदल
शिक्षणाकडे सामाजिक परिवर्तनाचे ______ म्हणून पाहिले जाते.
अडथळा
प्रभावी साधन (Instrument)
निष्क्रिय घटक
केवळ परिणाम
सामाजिक बदलाचा कोणता प्रकार नियोजनपूर्वक आणि हेतूपुरस्सर घडवून आणला जातो?
उत्क्रांती
नियोजित सामाजिक परिवर्तन
नैसर्गिक आपत्ती
अपघात
भारतीय संस्कृतीवर 'पाश्चिमात्यीकरणाचा' (Westernization) कोणता प्रमुख प्रभाव पडला आहे?
अंधश्रद्धेत वाढ
व्यक्तिस्वातंत्र्य व तर्कनिष्ठतेचा स्वीकार
जातिभेद वाढणे
शिक्षणाचे महत्त्व कमी होणे
सामाजिक बदलाच्या प्रक्रियेत 'आधुनिकीकरण' म्हणजे काय?
जुन्या कपड्यांचा त्याग करणे
फक्त इंग्रजी बोलणे
वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि तर्कशुद्ध विचारसरणी
शहरात राहणे
शिक्षणाने स्त्रियांच्या दर्जात बदल घडवून आणला, हे सामाजिक बदलाचे कोणते उदाहरण आहे?
नकारात्मक बदल
सकारात्मक आणि प्रगतिशील बदल
अधोगती
चक्रीय बदल
शिक्षणाने स्त्रियांच्या दर्जात बदल घडवून आणला, हे सामाजिक बदलाचे कोणते उदाहरण आहे?
नकारात्मक बदल
सकारात्मक आणि प्रगतिशील बदल
अधोगती
चक्रीय बदल
एकत्र कुटुंब पद्धतीचा ऱ्हास होऊन विभक्त कुटुंब पद्धती वाढणे, याचे मुख्य कारण काय?
शेतीचा विकास
औद्योगिकीकरण आणि शहरीकरण
धार्मिक शिक्षण
राजकीय बदल
सामाजिक बदलात 'तंत्रज्ञान' (Technology) कशी भूमिका बजावते?
बदलाचा वेग कमी करते
बदलाचा वेग वाढवते
बदल थांबवते
कोणताही परिणाम करत नाही
खालीलपैकी कोणता घटक सामाजिक बदलातील प्रमुख 'अडथळा' आहे?
विज्ञान निष्ठा
कर्मठ रूढी व परंपरा
उच्च शिक्षण
दळणवळणाची साधने
"शिक्षण हे केवळ सामाजिक बदलाचे अनुसरण करत नाही, तर ते सामाजिक बदल घडवूनही आणते," हे विधान:
पूर्ण सत्य आहे
पूर्ण असत्य आहे
संशयास्पद आहे
अर्धे सत्य आहे
डॉ. एम. एन. श्रीनिवास यांनी सामाजिक बदलाच्या संदर्भात कोणत्या संकल्पना मांडल्या?
वर्ग संघर्ष
अतिरिक्त मूल्य
संस्कृतीकरण आणि पाश्चिमात्यीकरण
सत्याग्रह
भारतीय संविधानातील 'धर्मनिरपेक्षता' या तत्त्वामुळे समाजात कोणता बदल अपेक्षित आहे?
एकाच धर्माचा प्रसार
सर्वधर्मसमभाव आणि सहिष्णुता
धर्माचा लोप
धार्मिक द्वेष
भारतीय संविधानातील 'धर्मनिरपेक्षता' या तत्त्वामुळे समाजात कोणता बदल अपेक्षित आहे?
एकाच धर्माचा प्रसार
सर्वधर्मसमभाव आणि सहिष्णुता
धर्माचा लोप
धार्मिक द्वेष
सामाजिक परिवर्तनाच्या 'चक्रीय सिद्धांताचे' (Cyclical Theory) पुरस्कर्ते कोण आहेत?
कार्ल मार्क्स
स्पेंग्लर आणि टोयनबी
ऑगबर्न
दुर्खीम
शिक्षणाने सामाजिक बदलाची गती वाढवण्यासाठी अभ्यासक्रमात काय असावे?
केवळ भूतकाळाचे ज्ञान
मृत भाषांचे ज्ञान
विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि मानवी मूल्ये
अंधश्रद्धेचे धडे
'निहित स्वार्थ' (Vested Interests) हे सामाजिक बदलास कसे कारणीभूत ठरतात?
बदलाला विरोध करतात (अडथळा)
बदलाचे स्वागत करतात
बदल घडवून आणतात
तटस्थ राहतात
समाजात बदल स्वीकारण्याची 'मानसिक तयारी नसणे' याला काय म्हणतात?
सांस्कृतिक देवाणघेवाण
मानसिक जडत्व (Inertia)
सामाजिक गतिशीलता
सामाजिक क्रांती
सामाजिक बदलामुळे कुटुंबाच्या कार्यात काय बदल झाला आहे?
कुटुंबाची सर्व कामे वाढली आहेत
कुटुंबाची काही कार्ये इतर संस्थांनी (उदा. पाळणाघर) घेतली आहेत
कुटुंब संस्था नष्ट झाली आहे
काहीच बदल झाला नाही
लोकशाही मूल्ये रुजवणे हे शिक्षणाचे कार्य सामाजिक बदलाच्या कोणत्या टप्प्यात येते?
बदलाला विरोध करणे
बदलासाठी अनुकूल जनमत तयार करणे
बदल थांबवणे
तटस्थ राहणे
संगणक आणि इंटरनेटमुळे झालेला बदल हा प्रामुख्याने कोणत्या प्रकारचा आहे?
नैसर्गिक बदल
जैविक बदल
तांत्रिक (Technological) बदल
सांस्कृतिक ऱ्हास
सामाजिक बदलाचा राष्ट्राला होणारा मुख्य फायदा कोणता?
लोकसंख्या वाढ
आर्थिक विकास आणि राष्ट्रीय एकात्मता
गुन्हेगारीत वाढ
पर्यावरणाचा ऱ्हास
'सांस्कृतिक विलंब' (Cultural Lag) सिद्धांतनुसार, भौतिक संस्कृती (उदा. यंत्रे) वेगाने बदलते, पण अभौतिक संस्कृती (उदा. विचार) ______.
त्यापेक्षा वेगाने बदलते
मागे राहते (बदलाचा वेग कमी असतो)
सोबतच बदलते
नष्ट होते
शिक्षणाची कोणती मर्यादा सामाजिक बदलाच्या आड येते?
शिक्षणाचे बाजारीकरण आणि असमान संधी
मोफत शिक्षण
शिष्यवृत्ती
ई-लर्निंग
क्रांती (Revolution) आणि उत्क्रांती (Evolution) यातील मुख्य फरक कोणता?
दोन्ही एकच आहेत
उत्क्रांती वेगवान असते
क्रांती आकस्मिक व वेगवान असते, तर उत्क्रांती सावकाश असते
क्रांती नैसर्गिक असते
'जागतिकीकरणामुळे' (Globalization) भारतीय संस्कृतीवर झालेला परिणाम कोणता?
संस्कृती पूर्णपणे नष्ट झाली
'ग्लोकल' संस्कृती (Global + Local) उदयास आली
केवळ भारतीय संस्कृतीच टिकून आहे
काहीच परिणाम नाही
जातीय व्यवस्थेतील लवचिकता हा कशाचा परिणाम आहे?
धार्मिक कट्टरता
आधुनिक शिक्षण व कायदे
परकीय आक्रमणे
नैसर्गिक आपत्ती
खालीलपैकी कोणता घटक सामाजिक बदलाचा 'जैविक घटक' (Biological Factor) आहे?
फॅशन
अनुवंशिकता आणि लोकसंख्येची रचना
हवामान
शिक्षण धोरण
सामाजिक बदलामुळे व्यक्तीच्या जीवनावर काय परिणाम होतो?
जीवनमान खालावते
राहणीमान आणि विचारसरणी सुधारते
व्यक्ती एकाकी पडते
केवळ खर्च वाढतो
शिक्षकाने सामाजिक परिवर्तनाचे 'अभियंता' (Social Engineer) बनावे, असे का म्हटले जाते?
तो घरे बांधतो म्हणून
तो विद्यार्थ्यांच्या मनाची जडणघडण करून भविष्यातील समाज घडवतो
त्याला पगार जास्त असतो
तो राजकारणी असतो
सामाजिक बदलाची कोणती दिशा योग्य मानली जाते?
प्रगती (Progress)
अधोगती (Regress)
स्थिरता
विनाकारण बदल
सामाजिक बदलाची कोणती दिशा योग्य मानली जाते?
प्रगती (Progress)
अधोगती (Regress)
स्थिरता
विनाकारण बदल
अस्पृश्यता निवारण हा सामाजिक बदल घडवून आणण्यात कोणाचे योगदान मोठे आहे?
निसर्ग
केवळ सरकार
समाजसुधारक आणि शिक्षण
परकीय व्यापारी
सामाजिक बदलाला होणारा विरोध कमी करण्यासाठी शिक्षणाने काय करावे?
बळजबरी करावी
वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि जागृती निर्माण करावी
दुर्लक्ष करावे
जुन्याच पद्धती शिकवाव्यात
'आंतरजातीय विवाह' हे कशाचे द्योतक आहेत?
सामाजिक अधोगती
जातीव्यवस्थेतील बदल आणि सामाजिक सुधारणा
कौटुंबिक कलह
आर्थिक गरज
खालीलपैकी कोणते शिक्षणाचे सामाजिक बदलासंदर्भातील 'संरक्षक' कार्य आहे?
सांस्कृतिक वारशाचे जतन करणे
जुन्या वाईट चालीरीती जपणे
बदलाला पूर्ण विरोध करणे
विज्ञानाला विरोध करणे
स्त्रियांचे सक्षमीकरण (Women Empowerment) झाल्यामुळे समाजाला काय फायदा झाला?
बेरोजगारी वाढली
मानवी संसाधनाचा पूर्ण वापर आणि कौटुंबिक विकास
पुरुषांचे महत्त्व कमी झाले
घटस्फोट वाढले
सामाजिक बदलात प्रसारमाध्यमे (Media) कोणती भूमिका बजावतात?
बदलाची गती कमी करतात
नवीन विचार व फॅशन वेगाने पसरवतात
फक्त मनोरंजन करतात
समाजाला मागे नेतात
हुंडाबळी आणि स्त्रीभ्रूणहत्या रोखण्यात कायद्यासोबतच कशाची गरज आहे?
पैशाची
जनमानसाच्या विचारांत बदल (शिक्षण)
तुरुंगांची
परदेशवारीची
कार्ल मार्क्सच्या मते सामाजिक बदलाचे मूळ कारण काय आहे?
विचार
आर्थिक घटक (Economy)
धर्म
शिक्षण
समाजात नविन विचार स्वीकारताना 'पिढीतील अंतर' (Generation Gap) काय दर्शवते?
दोन पिढ्यांमधील विचारांची तफावत
वयातील अंतर
राहत्या घरातील अंतर
उत्पन्नातील फरक
प्रौढ शिक्षणामुळे (Adult Education) सामाजिक बदलास कशी मदत होते?
मुलांचे शिक्षण थांबते
साक्षरतेचे प्रमाण वाढून विकासाला गती मिळते
शाळेचा खर्च वाढतो
मजुरी कमी होते
'शहरीकरणामुळे' (Urbanization) ग्रामीण भागावर झालेला परिणाम कोणता?
शेतीचे उत्पन्न वाढले
स्थलांतर आणि खेड्यांची रचना बदलली
खेडी स्वयंपूर्ण झाली
जातिव्यवस्था बळकट झाली
सामाजिक बदलाचे मूल्यमापन करण्यासाठी कोणता निकष लावला जातो?
किती लोक श्रीमंत झाले
मानवी हक्क आणि सामाजिक न्यायाची प्रस्थापना
किती इमारती बांधल्या
किती रस्ते झाले
कोठारी आयोगाने (१९६४-६६) शिक्षणाचा संबंध कशाशी जोडला आहे?
केवळ नोकरीशी
राष्ट्रीय विकासाशी
परदेशगमनाशी
क्रीडा क्षेत्राशी
'कुटुंब नियोजनाची गरज' हा बदल समाजात रुजण्यासाठी मुख्य साधन कोणते ठरले?
पोलीस
शिक्षण आणि जाहिरात
अंधश्रद्धा
मंदिर
खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
शिक्षण हे सामाजिक बदलाचे साधन आहे.
शिक्षणामुळे सामाजिक बदल नेहमी नकारात्मक होतात.
सामाजिक बदल ही नैसर्गिक प्रक्रिया आहे.
तंत्रज्ञानामुळे सामाजिक बदल वेगाने होतात.
सामाजिक बदलामुळे राष्ट्रीय स्तरावर 'लोकशाही' कशी बळकट होते?
नागरिक जागरूक आणि जबाबदार बनल्यामुळे
निवडणुका रद्द केल्यामुळे
हुकूमशाहीमुळे
लष्करी राजवटीमुळे