Тәуке ханның заманында айтыс-тартыстар, ірі даулар кімдердің

араласуымен шешілді: (ескі базадан)

«Ол... ру-тайпалар жерінің аумағын нақты белгілеп, жер пайдаланудың

тәртібін енгізді» деп Тәуке хан туралы жазған ХІХ ғасырдағы орыс

зерттеушісі: (ескі базадан)

4. «Жеті Жарғы» заңдар жинағын жасаған билеуші ретінде кеңінен

танылған: (ескі базадан)

5. Тәуке ханның кезінде қазақтардың үш жүзінің ең таңдаулы өкілдері

маңызды мәселелерді шешу үшін бас қосты: (ескі базадан)

8. Мәтінді оқып, сипатталған Қазақ ханы мен сипаттаған тарихшыны

анықтаңыз:

«Ол оларды, тайпаларды, өліспей беріспейтін алауыздықтан арылтты,

олардың арасындағы бірнеше жылға созылған қанды қырғын сойқанды

тоқтатты, ол өзгелердің бәрін де асқан ақыл-парасатымен, қара қылды ақақ

жарған әділеттілігімен өзіне бағындыра білді» (ескі базадан)

Тәуке хан сыртқы саясатта қай халықтармен әскери одақ құрды:

(ескі базадан)

Тәуке ханның Ресейге және Орта Азияға елшіліктер жіберудегі мақсаты:

11. Тәуке ханның жорық жасағы қанша жауынгерден тұрды: (ескі базадан)

14. 1697 жылы Жоңғар хандығына келген жас әрі қуатты билеуші:

15. 1698 жылы Жоңғарлар Ұлы Жүз аумағына басып кірген әскер саны:

Тәуке хан қайтыс болғаннан кейінгі хандардың әрекеті сепаратистік

әрекет болатын. Сепаратизм бұл:

Жоңғарлардың «Далалық жарғы» атты әскери және азаматтық заңдар

жинағы шыққан жыл:

XVIII ғ «Олар мылтықтарын аттан түсіп ататын» деп, жоңғарларда атыс

қаруы – мылтықтың болғанын жазған:

XVII ғ аяқ жағына қарай жоңғарларда пайда болған қару түрі:

Жоңғарларға зеңбірек құюды үйреткен, тұтқынға түскен швед офицері:

(«Жоңғария картасы» еңбегін авторы)

Жоңғарлардың негізгі шаруашылығы;

Жоңғарларды қызықтырған, маңызды сауда жолдары орналасқан Қазақ

жері (лері):

Жоңғарияның көрші мемлекеттерге қауіп төндіргені соншама, онымен

өз қатынасын реттеген империя:

Жоңғарлардың XVIII ғ 20-жылдарының бас кезінде жоңғарлардың Қазақ

жеріне кезекті ірі жорық жасауына қолайлы жағдай қалыптастырған:

д

Жоңғар билеушілері Еділ бойындағы қай ханға қазақтарға бірлесіп

қимыл жасауға үндеді:

Ресей көрші жатқан екі көшпелі мемлекеттің өзара қарым-қатынасына

қарсы қандай саясат ұстанды:

Қазақтар мен жоңғарлар соғысып жатқан кездегі Ресей империясының

Жоңғар мемлекетіне қауіп төндіре алмауының себебі:

1723 жылдың көктемінде қазақтардың алауыздығын пайдаланып, қазақ

жеріне басып кірген:

Жоңғарлармен бір ай бойы соғысып, қорғанған қала:

«Ақтабан шұбырынды» оқиғалары туралы жазған ақын мен оның

туындысын көрсетіңіз:

«Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» жылдары:

.

43. Жоңғар шапқыншылығы салдарынан Сырдария өзенінен өтіп кеткен

Орта Жүз руларының көпшілігі қоныстанған жер:

Жоңғар шапқыншылығы салдарынан Хиуа, Бұқар хандықтарына көшіп

кеткен қазақтар:

Мәтіндік сұрақ.

Қаратаудың басынан көш келеді,

Көшкен сайын бір тайлақ бос келеді.

Ел-жұртынан айырылған жаман екен,

Екі көзге мөлтілдеп жас келеді...

Қазақ халқының басынан кешірген сол бір орасан ауыр қайғы-

қасіреттің символы, зарлы жыр:

Жауға шаптым ту байлап,

Шепті бұздым айғайлап.

Дұшпаннан көрген қорлықтан,

Жалынды жүрек қан қайнап.

Ел-жұртты қорғайлап,

Өлімге жүрміз бас байлап.

Жоғарыдағы жырларды жазып, жоңғарларға қарсы күрескен

батыр:

Ақтабан шұбырынды жылдары қазақтардың үштен екі бөлігі қырғынға

ұшырады деп жазған:

Қазақтардың жеңіліп, «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұламаға» душар

болуының бірнеше себебінің бірі:

1716-1719 жылдары билік еткен қазақ ханы. Оның тұсында Қазақ

хандығының сыртқы жағдайы өте шиеленісті болды:

1654-1722 жылдары Қытайдағы Цинь династиясы әулетінің екінші

императоры:

1663-1727 жылдары өмір сүріп, 1697-1727 жылдары билік құрған Қазақ

хандығына басып кірген Жоңғар билеушісі:

«Орта жүз қырғыздарына (қазақтарына), жоңғарлардың Ертіс пен Есіл

өзендері бойында көшіп-қонып жүрген уақ және керей (руларының),

Әбілмәмбет пен Барақ сұлтандардың иелігіндегі (жерлерге) 15 000 қолмен

шабуыл жасауы салдарынан ондағы қырғыздар (қазақтар) өздерінің мал-

мүлкін тастап, Жайықтың (Оралдың) бойына көшіп кетті. Қысқа қарай

қалмақтар мен башқұрттар жағына өтпек ниетте болды. ұлы мәртебелі

патшайымға шын берілген қырғыздарды (қазақтарды) күйзелтіп, мал-

мүлкін талан-таражға салуына ешқандай да жол ьермеу туралы алдын ала

бұйрық берілді»

«Далалақ аймқтардағы қырғыздар (қазақтар) туралы заңдар

жинағы» еңбегінде қазақтарды сипаттаған тарихшы:

«Қырғыздарда (қазақтарда) әскери өнер қасиетті саналып, онымен бүкіл

халық айналысты. Қару ұстай алатындардың барлығы өзімен бірге қылыш,

кем дегенде пышақ алып жүруі, ал ел шетіне жау тигенде халық жасағы

құрамына қосылуы тиіс болды».

Қазақ қоғамындағы әрбір ер кісі жауынгер болуға міндетті еді. Бұл

туралы жазған ХІХ ғасырда Қазақстанда болған зерттеуші:

2. Қазақ қоғамындағы әрбір жасақтың арғы ата-бабасының руындағы

қасиетті саналатын тұлғаның есімімен аталатын айқаймен күш шақыруы:

Түркі тілдес халықтар мен қазақ халқының мифологиялық арғы атасының

есімін білдірген жалпы қазақтың ұраны:

Ұрыс басталар алдындағы қарсы жақтардың өз батырларын шығарып

айқастыратын дәстүрі (ескі база):

Қазақ қоғамында айрықша ерлігімен танылған батырларды жерледі:

«Қырғыздар (қазақтар) әсіресе атқа мықты, өйткені балалары төрт

жасқа келер-келместен, оларды атқа мінгізіп үйретеді. Бұлардың әйелдері

де атқа мықты, қолдарына сойыл алып жауға шапқанда, еркектерге

бергісіз»

Мәтіндік оқып қазақ әйелдерінің ерлігін суреттеген Ресей

зерттеушісін көрсетіңіз:

«Олар өлімнен қорықпайды, жау қолына түскеннен гөрі қолына қару

ұстап ақырғы демі шыққанша шайқасып өлгенді ерлік санайды» деп қазақ

жауынгерлерінің ерлігі жайлы таңдаға жазған жаңа заманның ағылшын

ғалымы:

13. Қазақ халқының беделді өкілдері Қарақұмда бас қосқан жыл:

Қарақұмда бүкілхалықтық жауынгерлік жасақ құру жөнінде шешім

қабылдаған:

15. Жоңғар басқыншыларына тойтарыс беруді ұйымдастырушы хан:

1723 жылы 20 мың жауынгермен Еділ бойындағы қалмақтарға қарсы

бірнеше жеңісті жорық жасаған:

Өз тылын қауіпсіз еткен соң қалың қолды бастап, Сырдария бойына бет

алып, 1724 жылдың көктемінде Түркістанды азат етіп, бір жыл бойы

қолында ұстаған хан:

Құрамында 50 мың жауынгері бар бірлескен қазақ-қарақалпақ әскерінің

қолбасшысы ретінде жоңғарларға қарсы бірнеше сәтті жорық жасаған:

Қазақтың хандары, үш жүздің сұлтандары, билері, батырлары келген

Ордабасы құрылтайы өткен аумақ:

«Жорыққа аттанар алдында әрбір салт атты 20 жебе салынған қорамсақ

асынады, жауға атылған әрбір жебенің мүлт кетпеуін қадағалайды...

жаудың қаупі төнгенде өз отандастарына күндіз аттың үстінде оңға-солға

бұрылу, түнде алау жағу арқылы белгі береді»

Қырғыз-қайсақ даласы (2-бөлім) немесе қырғыз-қайсақ елі мен

халқы жайлы шолу (1803) еңбегінде қазақтарды сипаттаған:

Жоңғарлармен соғыста беделі көтеріліп, кейін қазақтың аса құрметті,

беделді де айбынды ханына айналған:

Жоңғарларға қарсы күрес кезінде барлаушылар жасағын басқарған

Қабанбай батырдың әйелі:

Жоңғар басқыншыларына қарсы шайқастарға қатысқан Абылай

сұлтанның қызы:

Жоңғарларға қарсы соғысқан Бұланбай батырдың қызы:

Қазақтар жоңғарлармен соғыста одақтасты:

Біріккен қазақ жасақтарының «Қарасиыр» деген жерде жаңа жасақпен

Жоңғарларға тұңғыш тойтарыс берді: