Font size
Worksheets1-нұсқа
Total questions: 100
Worksheet time: 50mins
1. Қола дәуірінде орын алған өзгеріс?
Тайпалардың көші-қоны басталды
Жазу пайда болды
Темір өндіру басталды
Мемлекеттер құрылды
1959 жылы кеңестік жүйе әлеуметтік-саяси шиеленістерді шеше алмайтын тоталитарлық жүйе болғанын дәлелдеген оқиға:
Теміртау оқиғасы
Жаңажол оқиғасы
Шымкент оқиғасы
Өскемен оқиғасы
Әбілқайыр ханның патша үкіметінің бодандығын қабылдағаннан кейін қалыптасқан жағдай:
Патша үкіметіне қарсы белсенді іс-әрекеттер жүргізді
Ресеймен тығыз дипломатиялық байланыс орнатылды
Жергілікті халықтың жағдайы жақсарды
Сыртқы қауіп-қатерлер толық жойылды
Есім хан билігі кезіндегі ішкі саясатта орын алған өзгерістердің бірі:
Шыңғысхан ұрпақтарының саяси құқықтары шектелді
Қазақ хандығының астанасы Түркістанға көшірілді
Жеті жарғы заңдары қабылданды
Қазақ-орыс қатынастары нығайтылды
«Дешті Қыпшақ» деген атауды енгізген араб авторлары:
Ибн Халдун мен Ибн Арабшах
әл-Масуди мен әл-Идриси
Ибн Баттута мен әл-Омари
әл-Бируни мен әл-Фараби
2011 жылдың соңында Қазақстанда қосымша үш жаңа нақты салалық бағытқа қосылған экономикалық аймақтардың бірі:
«Сарыарқа» металлургия мен металл өңдеуді дамыту
«Ақтау» теңіз порты аймағы
«Байқоңыр» ғарыш аймағы
«Алатау» инновациялық технологиялар паркі
XV ғасырдың ортасында қазақ сұлтандарының өз мемлекетін құрудағы басты мақсаттардың бірі:
Ойраттардың теперішін тежеу
Ресеймен сауда қатынасын дамыту
Шыңғысханның ұрпағын қолдау
Қытаймен одақ құру
1822 ж реформа бойынша Тобыл және Тобыл губернияларымен мен Омбы облысы бағындырылды:
Батыс Сібір генерал-губернаторына
Орынбор генерал-губернаторына
Сібір комитетіне
Қазақ хандығына
Атлах шайқасының тарихи маңызы:
Түркілер арасында ислам мәдениеті кеңінен енді
Қытай империясы толықтай жойылды
Моңғолдар Еуропаны жаулап алды
Ресей патшалығы құрылды
Сұлтан Баймағамбетұлы ерлігі:
Дәул амбразурасын кеудесімен жауып, шабуылдаушы әскерге жол ашты
Қолбасшы ретінде әскери стратегияны басқарды
Мемлекеттік келісімдерге қол қойды
Ғылыми жаңалық ашты
Олжабай, Бөгенбай батырлардың жоғары қарсы жорықтарына қатысып, олардың ерлік істерін мадақтаған ақын-жырау:
Ақтамберді
Шалкиіз
Бұқар жырау
Махамбет
12. Қаңқар ханның билікке келген кездегі алғашқы жүзеге асырған іс-шарасы:
Жайық жағасындағы жағдайды нығайытты
Салық жүйесін өзгертті
Жаңа заңдар енгізді
Сыртқы саясатты күшейтті
Қазақ халқының «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» оқиғасына душар болу себептерінің бірі:
Жоңғарлардың тұтқиылдан шабуыл жасауы
Ресей империясының қол астына кіруі
Қытай әскерлерінің басып кіруі
Ішкі саяси тұрақтылықтың болуы
О.Исаевтың өз халқына Сталинге жасаған ұсынысы:
Голощекинді орнынан босату
Қазақстанда индустрияландыруды тоқтату
Ұжымдастыруды жеделдету
Алашорда қайраткерлерін қудалау
15. Жоңғар хандығында құрылды:
Тыныштандыру жүйесі
Билер кеңесі
Құрылтай жиналысы
Сот реформасы
ОГПУ тергеушілеріне 1929 жылы берген жауабында: «Менің мақсат мұратым қазақ халқының материалдық жағдайын жақсарту, мүмкін болғанша мәдениетін көтеру. Мен осы мақсатты қамтамасыз ететін үкіметті қолдауға әрқашанда әзірмін», - деген тұлға
А.Байтұрсынов
М.Дулатов
С.Сейфуллин
Т.Рысқұлов
17. II Мемлекеттік Думада Б.Қаратаевтың жасаған баяндамасы:
қоныстандыру саясатының ауыртпалықтары туралы
жергілікті халықтың мәдениеті туралы
өнеркәсіптің дамуы туралы
сауда қатынастары туралы
18. Қола дәуіріндегі құдық орындары табылған көне қоныс:
Батыс Қазақстан Тастыбұлақта
Орталық Қазақстан Беғазыда
Шығыс Қазақстан Шіліктіде
Солтүстік Қазақстан Атасу маңында
19. Абылай бастаған 50 мың жасақ қалмақтарға ойсырата соққы берген жер:
Мойынты өзені бойынша
Іле өзені маңы
Сарыарқа даласы
Балқаш көлі жағасы
20. б.з.б. II-I ғасырларда қаңлылардың мықты мемлекет құруына ықпал етті:
Қала мәдениетінің өркендеуі
Сақтардың билігі
Көшпелі өмір салты
Тек ауыл шаруашылығы
XIX ғасырдың бірінші жартысында АҚШ-тағы скватерлік саясаттың мәні:
Байырғы тұрғындардың жер телімдерін тартып алу
Иммигранттарға тегін білім беру
Өнеркәсіптік кәсіпорындарды қолдау
Саяси партияларды реформалау
XVII ғ. басында Англияның Еуропада беделінің артуына ықпал еткен әулет:
Тюдорлар
Стюарттар
Габсбургтер
Бурбондар
Сипайлар көтерілісінен кейін Англияның Үндістандағы саясатында енгізілген өзгерістердің бірі:
Үндістан істері жөніндегі арнайы министрлік құрылды
Үндістанда ағылшын тілі ресми тіл болып жарияланды
Үндістанда жергілікті халыққа толық тәуелсіздік берілді
Үндістанда барлық салықтар жойылды
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Швецияның айрықша белгісі:
Еңбек пен капитал арасындағы ерекше қатынастардың орын алуы
Экономикалық құлдырау
Саяси тұрақсыздық
Техникалық артта қалу
25. I Петр билігі тұсында орын алған жағдай:
Приказдар жүйесі таратылды
Сібір хандығы құрылды
Алтын Орда ыдырады
Ресейде крепостнойлық құқық жойылды
Аграрлық өркениет ерекшеліктерінің бірі:
Дәстүр мен салттың ықпалымен қоғамдық қатынастарды реттеу
Тек өнеркәсіптік өндірістің дамуы
Ақпараттық технологиялардың басым болуы
Қалалық өмір салтының үстемдігі
Ғылыми-техникалық прогрестің басты кемшілігі:
Жаңа қару түрлерін ойлап табылуы
Экономикалық өсудің баяулауы
Білім деңгейінің төмендеуі
Табиғи ресурстардың молаюы
28. XIX ғасырдың соңы шегінде Франция тартып алған Осман империясы иеліктерінің бірі:
Тунис
Алжир
Мысыр
Сирия
29. Константин 313 жылы христиан дінін басқа діндермен тең дәрежеге жеткізген қала:
Медиолан
Рим
Афины
Константинополь
Адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясында қамтылған негізгі құқықтар мен бостандықтардың екінші тобына жатады:
Кәсіподақтар құру
Сайлау құқығы
Дінге сену еркіндігі
Өмір сүру құқығы
31. ХХ ғасырдың басында әлемнің көптеген елдерінің алдында тұрған басты міндет:
Модернизациялық даму
Аграрлық реформалар
Тәуелсіздік үшін күрес
Діни жаңғыру
Антигитлерлік коалицияның құрылуының алғышарттары:
Державалардың КСРО-ға қолдау көрсету туралы мәлімдемелер жасауы
Германия мен Италияның одақтасуы
Версаль келісімінің бұзылуы
Францияның бейтараптық саясаты
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін мандаттық жүйенің енгізілу себебі:
Герман отарларының тағдырын анықтау
Жаңа мемлекеттер құру үшін
Экономикалық дағдарысты шешу үшін
Әскери одақтар құру үшін
КОКП-ның ХХ съезіндегі Н.С. Хрущевтің баяндамасына ықпал етті:
Халықаралық қатынастардың дамуына
Экономикалық реформалардың жүргізілуіне
Ауыл шаруашылығын дамытуға
Мәдениет саласының өркендеуіне
XVIII ғасырдың соңындағы Франциядағы революцияның негізгі қорытындысы:
Феодалдық абсолюттік құрылыстың жоюы
Монархияның күшеюі
Францияның отар елге айналуы
Феодалдық қатынастардың нығаюы
Гейзерх курған корольдік:
Вандал
Гунн
Сақ
Қыпшақ
Ласко үңгірі табылды:
Франция
Испания
Италия
Германия
Спартактағы беделді алқалы органның атауы
Эфорлар
Сенат
Герусия
Архондар
XI ғасырда бастап мұсылман әлемін біріктіруге тырысты:
Салжұқтар
Қараханидтер
Ғазнауидтер
Хорезмшахтар
1945 жылы 7 мамырда Герман капитуляциясының алғашқы шартына қол қойған одақтас күштердің бас қолбасшысы:
Эйзенхауер
Монтгомери
Жуков
Паттон
XVIII ғасырдың екінші жартысында өлкеде пайда болған украиндықтар қатарына кім жатады?
Ұлт-азаттық қозғалысқа қатысушылар
Саудагерлер
Ғалымдар
Шаруалар
Қазақ даласындағы украиндық диқанды және Василий Марченконың үлесі:
Тұқым себудің жетілдірілген әдісін енгізді
Жерді суландыру жүйесін құрды
Мал шаруашылығын дамытты
Қолөнер кәсіпшілігін ашты
Столыпиннің аграрлық реформасы кезінде немістер келді:
Еділ бойынан, Қара теңіз жағалауынан
Сібірден
Орталық Азиядан
Кавказдан
1897 жылы саны 12 мыңға жуықтаған, негізінен Ақмола облысының Петропавл, Көкшетау уездеріне қоныстандырылған Ресейдің еуропалық бөлігінен келген диаспора:
Мордвалықтар
Татарлар
Украиндар
Белорустар
Патша үкіметінің ұйғырлармен дүниежүзілік Қазақстан мен Орта Азия қоныстандыруда көздеген мақсаттарының бірі:
Қытайға қарсы әскери күш ретінде пайдалану
Ұйғырларды толықтай ассимиляциялау
Ұйғырларды ауыл шаруашылығына тарту
Ұйғырларды сауда қатынастарын дамытуға пайдалану
XX ғасырдың екінші жартысы мен XXI ғасырдың басындағы мәдениеттің дамуы туралы не айтуға болады?
Жалпыламалық мәдениет пайда болып, әртүрлі елдер мен халықтардың өзара байланыстары күшейе түсті.
Мәдениет тек бір елдің ішінде ғана дамыды, сыртқы әсерлер болмады.
Тек дәстүрлі мәдениет сақталып, жаңашылдыққа жол берілмеді.
Мәдениет дамуы тоқтап, ешқандай өзгеріс болмады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары эмиграциядағы белгілі неміс жазушыларының шығармаларына арқау болған басты тақырыптардың бірі:
Туманистік құндылықтарды дәріптеу
Экономикалық реформаларды сипаттау
Ғылыми-техникалық прогресті талдау
Саяси идеологияларды насихаттау
Неореализмнің алғашқы шығармасы болған «Рим-ашық» фильмінің режиссері:
Росселлини
Феллини
Висконти
Де Сика
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары экзистенциализм идеяларымен жігерленген модернистік әдебиетке тән болды:
Тағдыр алдында таңдау жасау қажеттігін карсетін сезіну
Тарихи оқиғаларды нақты сипаттау
Тек оптимистік көзқарасты ұстану
Тек дәстүрлі әдеби формаларды қолдану
Соғыстан кейінгі жылдардағы неміс жазушыларының шығармашылығы қатысты дұрыс дәйектер:
I.Т.Манн – «Доктор Фаустус» (1947 ж.), II.Э.М.Ремарк – «Салтанатты арқау» (1946 ж.)
I.Т.Манн – «Будденброктар» (1950 ж.), II.Э.М.Ремарк – «Триумфальная арка» (1952 ж.)
I.Т.Манн – «Волшебная гора» (1948 ж.), II.Э.М.Ремарк – «Черный обелиск» (1950 ж.)
I.Т.Манн – «Иосиф и его братья» (1949 ж.), II.Э.М.Ремарк – «На Западном фронте без перемен» (1947 ж.)
Италияда жоғары бағаға ие болған неореалистік фильмдерді оларды режиссермен сәйкестендіріңіз: I. «Велосипед ұрлаушылар» II. «Үмітке апарар жол» III. «Жер дірілдейді» IV. «Зауыт түбінде бейбітшілік жоқ»
Витторио де Сика
П.Джерми
Л.Висконти
Дж. Де Сантес
ЖЭС-тің экономикалық міндеті:
Қиран бөлінуді одан әрі шиеленістірмеу
Энергияны сақтау деңгейін төмендету
Жұмысшылардың санын азайту
Өндіріс шығындарын арттыру
Табиғи ресурстарды тиімсіз пайдалану
Кеңесарға сөзсіз ерлік пен әділ деп жазған:
Л.Мейер
А.И.Левшин
В.И.Даль
Н.И.Ильминский
1594 ж Тәуекел ханнан Мәскеуге елші жіберуінің негізгі мақсаты:
Мәскеу мемл әскери келісім жасау
Сауда қатынастарын орнату
Дін мәселелерін талқылау
Шекараны анықтау
«Ақтабан шұбырынды. Алқакөл сұлама» оқиғасы кезінде Орта жүз руларының көпшілігі көшті:
Самарқан қаласының төңірегіне
Түркістан маңына
Жетісу өңіріне
Сырдария бойына
Сақтардың жерлеу ғұрпының сан-салтанатты және қарапайым болып бөлінуі
әлеуметтік теңсіздікті білдіреді
жердің құнарлылығын көрсетеді
көшпелі өмір салтын білдіреді
шаруашылықтың дамуын көрсетеді
КОКП 20 съезінің шешімдерінен кейін КСРО-да қалыптасқан жағдай:
Сталинизмдіктен арылу үрдісі басталды
Экономикалық дағдарыс күшейді
КСРО-да монархия орнады
Ұлттық мемлекеттер құрылды
Белгілі ғалым әрі қоғам қайраткері Жанқожа батыр туралы былай деп жазды: «Барлық үш жүзге ортақ батыр әрі би, қазақтардың бостандығы жолында». Деп кім айтты:
М.Тынышбаев
Ш.Уәлиханов
А.Байтұрсынов
С.Сейфуллин
«Қиядан қиқу төгілсе Атың басын тартпаған Қасқырсыз көл көрінсе, Қорқып жаудан қайтпаған...» деп жырлаған Бұқар жыраудың өлең шумақтары арналады:
Абылай ханға
Тәуке ханға
Кенесары ханға
Әбілқайыр ханға
Ежелгі Қытай елі Түрік қағанатының ыдырауына қол жеткізді:
дипломатиялық жолмен
әскери шабуыл арқылы
сауда қатынастары арқылы
мәдени ықпал арқылы
Ресей империясының Қазақстан мен Орта Азия бағытындағы сыртқы саяси қызметін күшейте түсудің басты себебі:
ағылшын-орыс бәсекелестігі
экономикалық дағдарыс
ішкі саяси тұрақсыздық
мәдени алмасу
1994 ж Қазақстан мүшелікке қабылданды:
Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттікке (МАГАТЭ)
Біріккен Ұлттар Ұйымына (БҰҰ)
Еуропалық Одаққа (ЕО)
ТМД-ға (Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы)
Ы.Алтынсариннің жастарды прогреске, мамандық алуға шақыруға қатысты атқарған іс-шарасы:
мұсылман мектептерін реформалаудың маңызын түсіндірді
ауыл шаруашылығын дамытуға шақырды
қазақ тілінде алғашқы газетті шығарды
өнеркәсіп орындарын ашуға көмектесті
924 жылы Орталық Азия далаларына жорық жасаған мемлекет:
Қидандар
Қарлұқтар
Ұйғырлар
Шыңғысхан империясы
Бегазы-Дәндібай мәдениетінің ерекше белгісі:
жоғары билеушілерге арналған қақпақ тастардан кесенелер тұрғызу
қыш ыдыстарды жасау технологиясының дамуы
темірді өңдеу әдістерінің пайда болуы
жерді суару жүйелерінің кең таралуы
19 ғ. хандық билік жойылғанға дейін Қазақ даласына билік жүргізді:
Жәнібек ұрпақтары
Абылай ұрпақтары
Тәуке ұрпақтары
Қасым ұрпақтары
«Қырғыздар (қазақтар) әскери өнерге ерекше саналып, онымен бүкіл халық айналысты»- деп жазған зерттеуші:
Я.Гавердовский
А.Левшин
В.Валиханов
Н.Костылецкий
Адамзат өркениетінің тарихында металдан әшекей жасаған алғашқы зергерлер:
андрондықтар
сақтар
ғұндар
түркілер
Қазақ қоғамында билердің атқаратын қызметі: ________, әкімшілік тұлға, сот
әскербасы
жазушы
саудагер
шаруа
1917 ж Ақмолада жұмыс істей бастаған қоғамдық ұйым: ________
Жас қазақ
Алаш
Бірлік
Отан
Мұғалім, ауылкомның хатшысы, мем жоспарлау комитетінің әкімшілік қаржы басқармасының бастығы болып жұмыс атқарған Ұлы Отан соғы батальон командирі болған офицер кім?
Б.Момышұлы
Т.Рысқұлов
С.Сейфуллин
Ә.Нұршайықов
Жүйелілік дезинтеграция үдерісінің көрінісі: ________
КСРО-ның ыдырауы
Қазақстанның тәуелсіздік алуы
Еуропалық Одақтың құрылуы
АҚШ-тың федералды жүйесі
Ағылшын археологі Говард Картер 1922 ж Патшалар алқабынан адамның қолы тимеген қалпында сақталған табытқана тапты: ________
Тутанхамон
Рамзес II
Хеопс
Сети I
Афиныдағы биліктің ежелгі органы, алғашқы құрылғанда оның құрамына тек аристократия енеді:
Ареопаг
Экклесия
Буле
Стратегтар кеңесі
Жапонияда Коноэ үкіметі ұсынған концепция: ________
Шығыс Азиядағы жаңа тәртіп
Батыс елдерімен одақ
Теңіз үстемдігі
Экономикалық оқшаулау
Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы кезеңінде Мажино бекінісінде орналасқан әскер қай елдің әскері болды?
француз
неміс
британ
итальян
Англиядағы өнеркәсіп төңкерісінің маңызды алғышарттарының бірі: ________
дүниежүзілік теңіз сауда жолдарының торабына болуы
ауыл шаруашылығында тек қол еңбегін қолдану
тек табиғи ресурстардың болмауы
тек ауылдық жерлерде халықтың шоғырлануы
Қазақ қоғамында «Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама» не себепті болды?
Қазақ ауылдарының бір-бірінен алшақ орналасуы
Жоңғар шапқыншылығының болмауы
Ресей империясының қол астына кіруі
Қазақ хандығының күшеюі
1613 жылы Ташкентте таққа отырған хан?
Тұрсын Мұхаммед
Есім хан
Абылай хан
Қасым хан
Қазақ ақсүйектерінің 1710 жылы Қарақұмда өткізген құрылтай шешімі?
Бүкіл қазақтың жауынгерлік жасақ құру
Жоңғарларға бейбітшілік ұсыныс жасау
Ресейге қосылу туралы шешім қабылдау
Қытаймен сауда келісімін жасау
«Алаш» партиясы бағдарламасының «Жұмысшылар» деп аталатын бөлімінде айтылды?
Меншік табының бағдарламасының жақтайтындығы туралы
Жұмысшыларға тегін білім беру туралы
Жұмысшылардың шетелге шығуына рұқсат беру туралы
Жұмысшылардың әскери қызметтен босатылуы туралы
Патша үкіметінің 770 шақырымға созылған әскери бекіністері не деп аталды?
Үй шебі
Сарыарқа қорғанысы
Торғай шебі
Жетісу қорғанысы
Кенесары Қасымұлы көтерілісі басталды?
Патша үкіметінің саясатын жарамсақтана қолдаған билердің ауылдарын шабудан
Ресей империясының қол астына кіруден бас тартудан
Салықтың көбеюінен
Жер мәселесінен
«Қиудан кию тегіс, Атың басын тартпаған Қияссыз көл көрінсе, Қорқып жаудан қайтпаған...» деп жырлаған Бұқар жыраудың өлең шумақтары арналған:
Абылай ханға
Тәуке ханға
Есім ханға
Қасым ханға
Батыс түркілердің Қытайға тәуелділікке түсу себептерінің бірі?
Қаған билігінің әлсіреуі
Табиғи апаттардың жиі болуы
Сауда жолдарының жабылуы
Халық санының азаюы
Әбілқайыр хан құрамында 50 мың жауынгері бар бірлескен әскердің қолбасшысы болды?
Қазақ-қарақалпақ
Қазақ-орыс
Қазақ-моңғол
Қазақ-өзбек
Есен-Бұға ханның Керей мен Жәнібек сұлтандарға достық көзқараста болу себептері?
Өз билігін нығайту
Жерін кеңейту үшін
Сұлтандарды әлсірету үшін
Биліктен бас тарту үшін
Әбілқайыр ханның патша үкіметінің бодандығын қабылдағаннан кейін қалыптасқан жағдай:
Патша үкіметіне қарсы белсенді іс-әрекеттер жүргізді
Ресеймен тығыз дипломатиялық байланыс орнатты
Жергілікті халықтың жағдайы жақсарды
Сыртқы қауіп-қатерлер толық жойылды
О. Исаевтың Сталинге жазған ұсынысы?
Голощекиннің орнынан алу
Қазақстанды Ресей құрамынан шығару
Алаш партиясын қайта құру
Сталинді қызметінен босату
Қаңлылардың Қауыншы археологиялық мәдениеті табылған аймақ?
Ташкент және Шардара жағалауы аймағы
Сырдарияның төменгі ағысы
Жетісу өңірі
Орталық Қазақстан
Сақтардың жерлеу ғұрпының сән-салтанатты және қарапайым болып бөлінуі:
әлеуметтік теңсіздікті білдіреді
діни сенімдердің айырмашылығын көрсетеді
жергілікті табиғи жағдайларға байланысты
шаруашылық түрлерінің дамуына байланысты
Ежелгі Қытай елі Түркі қағанатының ыдырауына қол жеткізді?
Дипломатиялық жолмен
Әскери шабуыл арқылы
Экономикалық қысыммен
Мәдени ықпал арқылы
Құрамтастың күйлері?
«Адай», «Сарыарқа», «Балбырауын», «Түрмеден қашқан», «Ерген кетем», «Қайран шешем», «Кісен ашқан»
«Көңіл ашар», «Желдірме», «Ақсақ құлан»
«Жетісу», «Қара жорға», «Қос алқа»
«Тепеңкөк», «Қосбасар», «Шалқыма»
Тірі тұрсам қазаққа қызмет етпей қоймаймын?
Әлихан Бөкейхан
Ахмет Байтұрсынұлы
Міржақып Дулатұлы
Сәкен Сейфуллин
Ш.Уәлихановтың «Тарихи хикая» деп аталды?
Қалқаман-Мамыр
Еңлік-Кебек
Айман-Шолпан
Қыз Жібек
Жәнгір хан бейіті болды:
Бұхара мен Қашқария
Орал қаласы
Түркістан қаласы
Сарайшық қаласы
Қарахан мемлекетінің Ұлыс билеушілері:
Илек
Шыңғыс хан
Тоқтамыс
Абылай хан
Есім хан
Дәулеткерей Шығайұлының күйлері:
Жігер, Бұлбұл, Керім, Желдірме, Қоңыр, Тартыс
Сарыарқа, Балбырауын, Адай, Ақсақ киік, Ерке сылқым
Көңіл ашар, Қос алқа, Қызыл қайың, Қара жорға, Салтанат
Тепеңкөк, Қарасай, Қара жорға, Қосбасар, Аққу
Қаңлылар үстемдік етті:
Сырдариядан Қара теңізге дейін
Жетісу мен Алтай арасында
Каспий теңізі жағалауында
Тянь-Шань тауларында
Тәжікстан мен Ауғанстан жеріндегі ежелгі мемлекет:
Бактрия
Шумер
Элам
Урарту
