wayground logo

Free Printable Worksheets

Font size

S
M
L
XL
Worksheets

Синтаксис 1

Total questions: 84

Worksheet time: 42mins

Name
Class
Date
1.

Бастауыштың анықтамасын табыңыз.

a)

Өзі жалғанған сөзді бастауыш қызметіне қояды.

b)

Етістіктің сұрақтарына жауап береді.

c)

Зат қимылдың иесіне зат есімге атау септігін қосқаннан кейін айналады.

d)

Сөйлемдегі баяндауыш арқылы баяндалған іс-әрекет, жай-күйдің иесін білдіреді.

2.

Үйірлі бастауышты табыңыз.

a)

Өзіміз де жүргелі отырмыз.

b)

Бәріміз уәдені орындадық

c)

Тыңдау – мәдениеттілік белгісі.

d)

Билеті барлар орындарына жайғасты.

3.

Бастауышы сан есімнен болған қатар(лар):

a)
төрт, бес, алты
b)
жеті, сегіз, тоғыз
c)

Отыз онға бөлінеді.

d)
бір, екі, үш
4.

Бар, жоқ, аз, көп тәрізді сөздер ұйтқы, тірек болу арқылы жасалатын сөйлем мүшесі

a)

Жай сөйлем.

b)

Құрмалас сөйлем.

c)

Дара мүше

d)

Үйірлі мүше

5.

Жалпылау есімдігінен болған бастауышты көрсетіңіз:

a)

Бәріміз уәдені орындадық.

b)

Берілген тапсырманы ешкім орындамады.

c)

Шаршаған олар артта қалып қойды.

d)

Саған тай сатып әперемін.

6.

Сөйлемдердегі бастауыш қандай сөз табынан жасалған: Көрмес – түйені де көрмес.

a)

Зат есім

b)

Есімдік

c)

Көсемше

d)

Есімше

7.

Үйірлі мүше бар сөйлемдерді табыңыз?

a)

Қыс та келіп, күн суыта бастады.

b)

Білімі күшті мыңды жығады

c)

Ауылда түйе сүтінен құрт алына бастаған.

d)

Ертең басшылықтың қатысуымен үлкен іс-шара өтеді.

8.

Үйірлі бастауышы бар сөйлемдерді көрсетіңіз:

a)

Балалар, ертең емтихан болады.

b)

Анамның айтқаны әлі есімде сақтаулы.

c)

Құлақ естігенді көз көреді.

d)

Сіздің ауыл бұрынғыдай емес: өзгеріпті, жаңарыпты, көркейіпті.

9.

Үйірлі бастауышы бар сөйлемдерді көрсетіңіз:

a)

Балалар, ертең емтихан болады.

b)

Сіздің ауыл бұрынғыдай емес: өзгеріпті, жаңарыпты, көркейіпті.

c)

Жұмысы жоқтық аздырар адам баласын.

d)

ол көрді.

10.

Баяндауыштың анықтамасын табыңыз.

a)

Зат есімді сипаттайтын тұрлаусыз мүше.

b)

Баяндауышта баяндалған іс-әрекет немесе жай-күйдің тура объектісін білдіретін тұрлаусыз мүше.

c)

Баяндауышта баяндалған іс-әрекет немесе жай-күйді заттық қырынан сипаттайтын тұрлаусыз мүше.

d)

Бастауышта аталған заттың (логикалық субъектінің) іс-әрекетін немесе жай-күйдің иесін білдіретін тұрлаулы мүше.

11.

Бір жақты байланыс(тар)ды көрсетіңіз

a)

Мылтықпен атты

b)

Мен келдім

c)

Теңіз толқыны

d)

Абайдың шешесі

12.

Екі жақты байланыс(тар)ды табыңыз

a)

Ол жылады

b)

Әсерлі сөйледі

c)

Абай көшесі

d)

Мылтықпен атты

13.

Изафет І тіркесіне жататын қатарды көрсет

a)

Абай көшесі, Семей қаласы, Шәкәрім университеті

b)

Төс қалта, біз өкше, тас үй, етікші бала

c)

Сіздің ауыл, біздің бала, Қобыландының Тайбурыл

d)

Темірбектің інісі, пәлтенің түймесі, сөздің қорытындысы

14.

Изафет ІІ тіркесіне жататын қатарды көрсет

a)

Мемлекет мүлкі, колхоз қаржысы, мұражай жәдігері

b)

Төс қалта, біз өкше, тас үй, етікші бала

c)

Елге сыйлы, қаражаты жеткілікті, ақылға кенде

d)

Сіздің ауыл, біздің бала, Қобыландының Тайбурыл

15.

Үйірлі мүше бар сөйлемдерді табыңыз?

a)

Құлақ естігенді көз көреді.

b)

Әлбетте, жиыннан біз де қалмаймыз.

c)

Кеше жауған жаңбырдан соң, Семейдің жолдары көк тайғаққа айналды.

d)

Ертең басшылықтың қатысуымен үлкен іс-шара өтеді.

16.

Иелік анықтауыш қалай жасалады?

a)

барыс септігі арқылы жасалады

b)

жатыс септігі арқылы жасалады

c)

ілік септігі арқылы жасалады

d)

шығыс септігі арқылы жасалады

17.

«Қазақ тіліндегі күрделенген сөйлемдер» еңбегінің авторы?

a)

Қ.Есенов

b)

С.Аманжолов

c)

Байтұрсынов

d)

Аблақов

18.

Пысықтауыш мағынасына қарай неше топқа бөлінеді:

a)

6

b)

5

c)

7

d)

3

19.

Әже баспалдақпен баяу көтерілді. Пысықтауыштың түрін анықтаңыз:

a)

Амал

b)

Қимыл сын

c)

Мекен

d)

Мезгіл

20.

Пысықтауыш дегеніміз не?

a)

Баяндауыштағы іс-әрекет, жай-күйді білдіретін мүше.

b)

Етістіктен болған баяндауышты тиянақтаушы

c)

Сөйлемдегі баяндауыш мүше арқылы баяндалған іс әрекет жай күйді заттық қырынан сипаттайтын тұрлаусыз мүше

d)

Сөйлемдегі баяндауыш мүше арқылы баяндалған іс әрекет, жай күйді көлемдік мағына жағынан сипаттайтын тұрлаусыз мүше.

21.

Анықтауыштың мағыналық түрлері:

a)

тура

b)

сапалық

c)

жанама

d)

толық

22.

Анықтауыштың мағыналық түрлері:

a)

иелік

b)

тура

c)

жанама

d)

толық

23.

Толықтауыш мағыналық түрлері:

a)

тура

b)

тиянақты

c)

тиянақсыз

d)

мезгіл

24.

Толықтауыш мағыналық түрлері:

a)

жанама

b)

мезгіл

c)

сапалық

d)

иелік

25.

Сөйлемдегі баяндауыш мүше арқылы баяндалған іс-әрекет, жай-күйді заттық қырынан сипатайтын тұрлаусыз мүше?

a)

Толықтауыш

b)

Пысықтауыш

c)

Баяндауыш

d)

Бастауыш

26.

Табыс септігі арқылы жасалған толықтауыш?

a)

тура

b)

себеп

c)

мезгіл

d)

жанама

27.

Етістікті сөз тіркесінен есімше арқылы жасалған анықтауышы бар сөйлемді көрсетіңіз?

a)

Інге тығылған түлкіні іннен шығарудың амалын ойластырып отыр.

b)

Бұл жолы барлаушылардың алдына міндетті түрде тіл әкелу мақсаты қойылған болатын.

c)

Өткендегі той туралы әңгімені бүгін қайта қозғап отыр.

d)

Жуынған сұлудың қос шынтағы шашын көтеріп бүлкілдегендей.

28.

Жалпылауыш мүше анықтамасына сәйкес дұрыс жауапты тап.

a)

Сөйлем құрамында сөйлемді құраушы сөйлем мүшелерінің ешбірімен синтаксистік байланысқа түспейтін сөздер мен сөз тіркестері

b)

Сөйлемде бірыңғай мүшені жинақтап, жалпылап, ортақ атауын білдіретін сөз немесе сөз сөздер тіркесі

c)

Сөйлемде белгілі бір мүшенің заттық, мекендік, мезгілдік т.б. мағынасын басқа сөзбен түсіндіріп, нақтылап көрсететін сөз я сөз тіркесі

d)

Сөйлемнің бір ғана мүшесінің қызметін атқаратын, жиылып ортақ бір ғана сұраққа жауап беретін, сөздер тобы

29.

Қосалқы айқындауыштарды тап:

a)

Шопан ата

b)

Өзі әнші

c)

Батыр-ұшқыш

d)

Өзі сұлу

30.

Жай сөйлемдер, оны құраушы тұрлаулы мүшелердің сөйлемді құрауға толық қамтылуы немесе қамтылмауы тұрғысына қарай қалай бөлінеді?

a)

Жалаң, жайылма

b)

Бір құрамды, екі құрамды

c)

Толымды, толымсыз

d)

Жақты, жақсыз

31.

Сенің ойың орындалатын шығар? Сұраулық мағынаны туғызушы тұлғаны көрсет.

a)

Етіс

b)

Зат есім, етістік.

c)

Көмекші етістік

d)

Есімдік

32.

Жақсыз сөйлемді табыңыз.

a)

Боран да басылды.

b)

Досын көрді.

c)

Жәрдемшіге хабар айтуға болады.

d)

Ол студент

33.

Сөйлеушінің оқиға, жай-күйге қатысты көзқарас-пікірін білдіретін мағыналар –

a)

Болмыстық модаль мағыналары

b)

Қоғамдық модаль мағыналары

c)

Субъективті модаль мағыналары

d)

Грамматикалық модаль мағыналары

34.

Атаулы сөйлемдерге тән басты белгі -

a)

Басқа сөйлемге басыңқы болады.

b)

Сөйлем мүшелеріне жіктелмейді.

c)

Басқа сөйлемге бағынбайды

d)

Басқа сөйлемді өзіне бағыныңқы қылады.

35.

Қай сөйлемде тыныс белгісі дұрыс қойылмаған?

a)

Мәкіш, Ербол екеуі Абаймен құшақтасып амандасты.

b)

Жандармдар қораны, үйді – бәрін қоймай тінте бастады.

c)

Жаннұр, Дариға – екі қыз бір анадан туғандай, бір ауылда ер жетті.

d)

Адам баласының тамаша қасиеттері, атап айтқанда: ерлік, табандылық, қайсарлық – бәрі оның бойынан табылады.

36.

Жай сөйлемнің түрін белгілеңіз. Күні-түні жұмыс істеуге тура келді.

a)

Атаулы.

b)

Жақсыз, жайылма.

c)

Жалаң.

d)

Атаулы, көмекші

37.

Жалпылауыш сөз бірыңғай мүшеден бұрын тұрса, жалпылауыш сөзден кейін қандай тыныс белгі қойылады?

a)

Үтірлі нүкте қойылады

b)

Үтір қойылады

c)

Нүкте қойылады

d)

Қос нүкте қойылады

38.

«Жаңа грамматиканың жаңалықтары жайынан» атты көлемді мақаланың авторы

a)

Қ.Жұбанов

b)

М.Балақаев

c)

С.Аманжолов

d)

С.Исаев

39.

Бастауыш қызметіндегі сөз бен баяндауыш қызметіндегі сөздер арасындағы синтаксистік қатынасты қалай атаймыз?

a)

Предикаттық қатынас

b)

Субьективтілік белгі

c)

Предикативтілік белгі

d)

Құрылымдық белгі

40.

– Балам, қайдан келдің? – Астанадан. Берілген мысал қай сөйлем түріне жатады?

a)

Толымсыз сөйлем

b)

Толымды сөйлем

c)

Құрмалас сөйлем

d)

Жай сөйлем

41.

Жақты сөйлемді тап

a)

Менің оқығым келеді.

b)

Ауылға баруға тура келді.

c)

Мен ауылға бардым.

d)

Оны айтудың қажеті жоқ.

42.

Іс-оқиғаның, құбылыстың атауын ғана көрсететін сөйлем түрі

a)

Атаулы сөйлем

b)

Атау сөйлем

c)

Атауыш сөйлем

d)

Атаусыз сөйлем

43.

Атаулы сөйлемді тап

a)

Астанадан келдім.

b)

Ол келді.

c)

Егіс даласы.

d)

Мұғалім келе жатыр.

44.

Айқындауыш мүше қатысқан сөйлем:

a)

Аң аулау үшін бүркіт, қаршыға, лашын сияқты құстарды қолға үйретті

b)

Ұшатын құстай қымтанып, қомданып алды

c)

Біз, ауыл балалары, қыс болса ол кісінің отынын жарып береміз

d)

Абайдың мұрасы – қазақтың ең қасиетті қазынасы

45.

Бірыңғай мүшелерді байланыстырмайтын жалғаулықтарды тап.

a)

мақсаттас жалғаулықтар

b)

кезектес жалғаулықтар

c)

талғаулы жалғаулықтар

d)

салалас жалғаулықтар

46.

Синтаксистің негізгі обьектісі

a)

сөйлем

b)

ой

c)

дәріс

d)

құрамы

47.

«Синтаксис» сөзі грек тілінен аударғанда қандай мағына береді?

a)

құрастыру

b)

сөз

c)

сөйлем

d)

құрау

48.

Ойды білдіретін тілдің бірлігі...

a)

сөйлем

b)

тыныс белгісі

c)

ой

d)

құрамы

49.

Толымды, толымсыз, жалаң, жайылма, жақты, жақсыз, атаулы. Синтаксистің қай бөліміне қатысты ұғымдар ?

a)

құрмалас сөйлем синтаксисі

b)

мәтін синтаксисі

c)

жай сөйлем синтаксисі

d)

жалпы синтаксис

50.

Баяндауыштың бір өзі сөйлемге негіз болатын жай сөйлемнің түрін қалай атаймыз?

a)

толымды

b)

толымсыз

c)

жақсыз сөйлем

d)

атаулы

51.

Бір немесе бірнеше сөз бен сөз тіркестерінен (​https:​/​​/​kk.m.wikipedia.org​/​wiki​/​%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96" \o "Сөз тіркесі​) құралып, тиянақты бір ғана ойды білдіретін сөйлем?

a)

жай сөйлем

b)

құрмалас с

c)

оқшау с

d)

атауыш сөздер

52.

Бастауышы бар, жасырын тұрғанда да баяндауышы арқылы табуға болатын сөйлем түрі ...

a)

жақты с

b)

жақсыз с

c)

атауыш с

d)

атау с

53.

Жай сөйлемдер оны құраушы тұрлаулы мүшелердің сөйлемді құрауға толық қамтылуы немесе қамтылмауы тұрғысынан қалай бөлінеді?

a)

болымды және болымсыз

b)

жақты және жақсыз

c)

бір құрамды және екі құрамды

d)

жалаң жайылма

54.

Хабарлау, сұрау, бұйыру мағыналы сөйлемдер деп жай сөйлемнің қай қасиетіне қарай топтастырамыз?

a)

Айтылу мақсатына қарай

b)

Айтылу сазына қарай

c)

Құрамына қарай

d)

Құрылысына қарай

55.

Объективті өмірдегі заттар мен құбылыстар туралы санада танылып, тұрақталған бейне қалай аталады?

a)

Сөз

b)

Ұғым

c)

ой

d)

Сөйлем

56.

А.Байтұрсыновтың «Тіл - құралы», дәлірек айтқанда, оның «Сөйлем жүйесі мен түрлері» деп аталатын үшінші кітабы қай жылдар аралығында басылып шығып тұрды?

a)

1913-1925

b)

1905-1907

c)

1911-1914

d)

1912-1916

57.

Қазақ тілі білімінде, оның синтаксистік жүйесі туралы өзіндік орны, ой-пікірі болған, алайда еңбектері кейінгілерге толық жетпеген ғалым?

a)

Қ.Жұбанов

b)

А.Байтұрсынов

c)

С.Аманжолов

d)

М.Дулатов

58.

Сөйлем ішінде кейде сөйлемнен тыс та сөйлеуші тарапынан басқа біреудің (көбіне тыңдаушының) назарын өзіне, немесе сөйлемдегі ақпаратқа аудару мақсатында қолданылған сөздер?

a)

Қаратпа с

b)

Қыстырма с

c)

Айқындауыш с

d)

Одағай с

59.

Сөйлемдегі ойға, оқиғаға сөйлеушінің қатысын білдіретін мағыналар қалай аталады?

a)

Предикативтілік белгі

b)

Субьективті модаль мағыналары

c)

Синтаксистік категория

d)

Жай сөйлем

60.

Сөйлемдерде іздеулі мүше белгісіз болып, оны іздеуге із, жоба ғана жасалатын сұрақ түрі?

a)

Альтернатив сұрақты

b)

Бұйыру мақсатында айтылған сөйлемдер

c)

Түрткі сұрақты

d)

Риторикалық сұрақты

61.

Жай сөйлемнің синтаксистік қаңқасын құрайтын бастауыш пен баяндауыштың байланысынан тұратын орталық не деп аталады?

a)

Предикаттық орталық

b)

Мағыналық қатынастар

c)

Мағыналық қатынастар

d)

Дербес сөйлемдік интонация

62.

Екі құрамды сөйлемдерді құрайтын бірліктер...

a)

синтаксистік оралымдар

b)

Тұрлаулы мүшелер

c)

Тұрлаусыз мүшелер

d)

сөз тіркестері

63.

Коммуникативтік қызмет атқаратын, предикативтік орталығы бар синтаксистік бірлік қалай аталады?

a)

Сөйлем

b)

Сөз

c)

мәтін

d)

Сөз тіркесі

64.

Сөйлемнің қалыптасу ережелерін зерттейтін ғылым?

a)

Сөзжасам

b)

Синтаксис

c)

Лексика

d)

Фонетика

65.

Синтаксистік желіні құрауға қатысты сөйлем мүшелері түгел айтылған жай сөйлем түрі:

a)

Жақты сөйлем

b)

Жақсыз сөйлем

c)

Толымды сөйлем

d)

Толымсыз сөйлем

66.

Негізгі сұрақтан кейін қосымша қойылған сұрақтары бар сөйлемдер?

a)

Жетек сұрақты сөйлемдер

b)

Ашық сұрақты сөйлемдер

c)

Альтернатив сұрақты

d)

Күрделі сұрақты

67.

Сөйлемдер айтылу сазына қарай нешеге бөлінеді?

a)

2

b)

3

c)

4

d)

5

68.

Қалыптасатын синтаксистік бірлікке (құрылымға: сөз тіркесі, синтаксистік оралым, сөйлем, сабақтас құрмалас сөйлем, т.б.) ұйтқы, тірек болатын компонент - ...

a)

Басыңқы

b)

Салыстырмалы

c)

тиянақсыз

d)

Синт оралым

69.

Жалаң сөйлем - ...

a)

Айтылуға тиісті мүшелері түгел қатысқан сөйлем

b)

Баяндауыштың өзінен ғана құралған сөйлем

c)

Тұрлаусыз мүше қатыспаған сөйлем

d)

Тұрлаусыз мүше қатысқан сөйлем

70.

Предикаттық қатынас дегеніміз ...

a)

интонациялық және мағыналық жақтан бір бүтін болып тұратын сөйлемдер.

b)

құрмалас сөйлем компоненттері мен дербес жай сөйлемдер арасындағы бірлік пен өзгешелік.

c)

Бастауышы кейде жасырын тұра беретін сөйлем.

d)

Сөйлемдік тіркестерді жай сөздер тіркестерінен ажыратып танытатын негізгі белгі.

71.

Оқшау сөздер түр(лер)і.

a)

шылау

b)

одағай

c)

үстеу

d)

жалғаулықтар

72.

Оқшау сөздер түр(лер)і.

a)

қаратпа

b)

жалғаулықтар

c)

жай сөйлем

d)

үстеу

73.

Синтаксис . . . . зерттейді.

a)

Сөздер мен сөйлемдердің бір-бірімен байланысын

b)

заттың қимылын

c)

заттың іс-әрекетін

d)

сөздер мен сөйлемдердің сапасын

74.

Қандай да бір оқиғаны, хабарды, ақпаратты хабарлау мақсатында айтылған сөйлемдердің жіктелген түрлері?

a)

Суреттеу, сипаттау мағыналы сөйлемдер. Баяндау мағыналы сөйлемдер. Түйіндеу мағыналы, ой тұжырым түріндегі сөйлемдер.

b)

Суреттеу, сипаттау мағыналы сөйлемдер.

c)

Түйіндеу мағыналы, ой тұжырым түріндегі сөйлемдер.

d)

Бұйыру, талап ету мақсатында қолданылатын сөйлемдер.

75.

Қазіргі қазақ тіліндегі айқындауыштың түр(лер)і:

a)

оңашаланған

b)

иелік

c)

тура

d)

жанама

76.

Қазіргі қазақ тіліндегі айқындауыштың түр(лер)і:

a)

қосарлы

b)

тура

c)

жанама

d)

толық

e)

қосалқы

77.

Синтаксис ғылымының қарастыратын мәселелеріне қарай бөлім(дер)ін көрсетіңіз;

a)

Тыныс белгілерінің синтаксисі

b)

Сөз таптары синтаксисі

c)

Мәтін синтаксисі

d)

сөз синтаксисі

78.

Синтаксис ғылымының қарастыратын мәселелеріне қарай бөлім(дер)ін көрсетіңіз;

a)

Сөйлем мүшелері синтаксисі

b)

сөз тіркесі синтаксисі

c)

сөйлем синтаксисі

d)

мәтін синтаксисі

79.

Синтаксис ғылымының қарастыратын мәселелеріне қарай бөлім(дер)ін көрсетіңіз;

a)

Сөйлем синтаксисі;

b)

Сөйлем мүшелері синтаксисі

c)

Семантикалық синтаксис

d)

Сөз таптары синтаксисі

80.

Күрделі толықтауышты табыңыз:

a)

Жалқауға күнде той.

b)

Мен келе жатқандарға көзімді сығырайта қарадым.

c)

Атасы баласын шақырды.

d)

Құр сөзден мән шықпайды.

81.

Бірыңғай толықтауышы бар қатар(лар)ды көрсетіңіз:

a)

Тау мен тасты су бұзар.

b)

Менің үлкен атам – ақ сақалды, қой көзді, толықша келген кісі.

c)

Осы істеген қылығы үшін Арман Жансұлуға кіналай да, сынай да қарады.

d)

Абай мен Інжу облыстық байқауға жолдама алды.

82.

Дара анықтауышы бар сөйлем(дер)ді табыңыз:

a)

Келе жатқан – адам.

b)

Ол тонынан мылтықты суырып алды.

c)

Ұлжан- сыншыл адам.

d)

Оның еңбегі жанды.

83.

Оқшау сөздер түр(лер)ін анықтаңыз.

a)

қыстырма сөз

b)

шылау

c)

үстеу

d)

ой

84.

Изафет ІІІ тіркесіне жататын қатарды көрсет

a)

Абай көшесі, Семей қаласы, Шәкәрім университеті

b)

Төс қалта, біз өкше, тас үй, етікші бала

c)

Мемлекет мүлкі, колхоз қаржысы, мұражай жәдігері

d)

Темірбектің інісі, пәлтенің түймесі, сөздің қорытындысы