Архантроптар (ежелгі адамдар).

Палеоантроптар (ерте адамдар).

Неоантроптар (қазіргі адамдар).

Кроманьондықтар.

Шамамен 4-5 миллион жыл бұрын.

Шамамен 500-600 мың жыл бұрын.

Шамамен 10-12 миллион жыл бұрын.

Шамамен 100-200 мың жыл бұрын.

Homo habilis (епті адам).

Homo erectus (тік жүретін адам).

Homo sapiens (саналы адам).

Australopithecus (оңтүстік маймылы).

Қолдарды босатып, еңбек құралдарын жасауға және тасымалдауға мүмкіндік берді.

Адамның көру қабілетін төмендетті.

Тері жамылғысын қалыңдатты.

Ас қорыту жүйесін әлсіретті.

Архантроптарға (ежелгі адамдар).

Палеоантроптарға (ерте адамдар).

Неоантроптарға (қазіргі адамдар).

Австралопитектерге.

Қаратау жотасынан (Шабақты, Қошқорған).

Сарыарқа жотасынан (Бектауата).

Маңғыстау өңірінен (Шерқала).

Алтай тауларынан (Берел).

Палеоантроптарға (ежелгі заманғы адамдар).

Архантроптарға (ең көне адамдар).

Неоантроптарға (қазіргі заманғы адамдар).

Кроманьондықтарға (ерте қазіргі адамдар).

Терімшілік және аңшылық.

Егіншілік және мал шаруашылығы.

Сауда және қолөнер.

Металл өңдеу.

Садақ пен жебенің ойлап табылуы.

Темірді балқыту әдісінің пайда болуы.

Қыш ыдыстарды жасау.

Жерді өңдеу мен егіншілікке көшу.

Өндіруші шаруашылыққа (егіншілік пен мал шаруашылығына) көшу.

Аңшылық пен терімшілік дамуы.

Қола құралдарының пайда болуы.

Тас құралдарының жетілдірілуі.

Неолит (жаңа тас ғасыры).

Палеолит (ерте тас ғасыры).

Энеолит (мыс-тас ғасыры).

Қола дәуірі.

Қаратау, Жезқазған, Маңғыстау (Оңғланды).

Ботай, Шебір, Аралтөбе.

Ертіс, Сарыарқа, Тасмола.

Таңбалы, Есік, Берел.

Мыс.

Темір.

Қола.

Алтын.

Б.з.б. III мыңжылдық - II мыңжылдықтың басы.

Б.з.б. V мыңжылдық - IV мыңжылдықтың соңы.

Б.з.б. II мыңжылдық - I мыңжылдықтың басы.

Б.з.б. IV мыңжылдық - III мыңжылдықтың басы.

Ботай мәдениеті (Солтүстік Қазақстан).

Андронов мәдениеті (Орталық Қазақстан).

Берел мәдениеті (Шығыс Қазақстан).

Сақ мәдениеті (Оңтүстік Қазақстан).

Жылқыны қолға үйретудің әлемдік орталығы болып саналады.

Тек егіншілікпен айналысқан.

Тек аңшылықпен айналысқан.

Тек балық аулаумен айналысқан.

Мыс пен қалайы қорытпасы (кола).

Темір мен көмір қоспасы.

Алтын мен күміс қоспасы.

Қорғасын мен мырыш қоспасы.

Андронов мәдениеті.

Ботай мәдениеті.

Берел мәдениеті.

Сақ мәдениеті.

Оралдан Енисейге дейін, Орта Азияға дейін.

Солтүстік Қазақстаннан Батыс Сібірге дейін.

Тек Жетісу өңірінде ғана.

Тек Оңтүстік Қазақстанда.

Мал шаруашылығы (жылқы, сиыр, қой) және егіншілік.

Балық аулау және аңшылық.

Теңіз саудасы және қолөнер.

Орман шаруашылығы және ағаш кесу.

Патриархалдық-рулық қауымның нығаюы, тайпалық одақтардың қалыптасуы.

Жеке меншік жер иеленуінің пайда болуы.

Мемлекеттік басқару жүйесінің құрылуы.

Қалалық мәдениеттің дамуы.

Андронов мәдениетінің.

Ботай мәдениетінің.

Беғазы-Дәндібай мәдениетінің.

Тас дәуірі мәдениетінің.

Кола дәуірінің соңғы кезеңіне.

Қола дәуірінің ерте кезеңіне.

Темір дәуіріне.

Орта ғасырларға.

Мегалиттік (үлкен тасты) кесенелер салу дәстүрі.

Қыш ыдыстарды өрнектеу дәстүрі.

Темірді балқыту технологиясының дамуы.

Жылқыны алғаш қолға үйрету.

Кола дәуірінің соңында.

Энеолит дәуірінде.

Темір дәуірінде.

Қола дәуірінің басында.

Ауа райының құрғақшылыққа айналуы және мал басының көбеюі.

Жердің таулы болуы.

Өзендердің көптігі.

Орманның қалың өсуі.

Топтасып, отты пайдаланды, тастан қарапайым құралдар жасады.

Жеке өмір сүрді, ешқандай құрал қолданбады.

Тек су жанында өмір сүрді, аң ауламады.

Тек ағаштан құралдар жасады, отты пайдаланбады.

Ашық тұрақтар және үңгірлердегі тұрақтар.

Тек қана өзен жағасындағы тұрақтар.

Тек қана таулы аймақтардағы тұрақтар.

Тек қана орманды жерлердегі тұрақтар.

Тас немесе топырақ үйінділері бар, тізесі бүгілген адамдарды жерлеу.

Адамдарды отқа өртеп, күлін өзенге шашу.

Жерлеу кезінде алтын әшекейлерді мол қоса жерлеу.

Адамдарды ағаш табытқа салып, үңгірге қою.

Қыш құмыра жасау (кәсешілік) және металл өңдеу.

Тас қашау және сурет салу.

Ағаш өңдеу және тоқу.

Мал бағу және аң аулау.

Қабірлердегі заттардың айырмашылығы (қару-жарақ, әшекейлер).

Тек бірдей құралдардың табылуы.

Барлық қабірлерде тек қыш ыдыстардың болуы.

Әлеуметтік топтардың болмауы.

Homo sapiens (саналы адам).

Homo erectus (тік жүретін адам).

Homo habilis (шебер адам).

Homo neanderthalensis (неандертальдық адам).

Қ.И. Сәтбаев, Ә.Х. Марғұлан, Х.А. Алпысбаев.

Ш.Уәлиханов, М.Қозыбаев, С.Ақатаев.

А.Байтұрсынов, М.Дулатов, С.Торайғыров.

Ә.Бөкейханов, М.Шоқай, С.Сейфуллин.

Құрғақ, жартылай шөлді дала ландшафтының көптігі және жыл бойы мал жаюға болатын жайылымдардың болуы.

Көпжылдық мұздықтардың еруі және өзендердің тасуы.

Тропикалық ормандардың кең таралуы.

Жер асты байлықтарының молдығы.

Қола дәуірінің соңында, мал шаруашылығының дамуы мен мүліктік теңсіздіктің өсуі.

Темір дәуірінің басында, егіншіліктің дамуы нәтижесінде.

Орта ғасырларда, қалалардың пайда болуымен.

Тас дәуірінде, аңшылықтың кең таралуымен.

Мал шаруашылығының басымдылығы және мал табындарын маусымдық жайылымдарға көшіру (көшпелілік).

Егіншілікпен айналысу және тұрақты мекенде өмір сүру.

Тек балық шаруашылығымен айналысу.

Қолөнер мен саудаға басымдық беру.

Таза көшпелілік, жартылай көшпелілік, жартылай отырықшылық.

Егіншілік, бау-бақша, мал шаруашылығы.

Өнеркәсіп, сауда, құрылыс.

Балық аулау, аңшылық, орман шаруашылығы.

Атты тек көлік ретінде емес, сонымен қатар әскери күш, шаруашылық құралы және әлеуметтік мәртебе символы ретінде пайдалану.

Атқа міну тек спорттық жарыстарда қолдану.

Атты тек ауыл шаруашылығында пайдалану.

Атқа мінуді тек бай адамдардың ермегі деп санау.

Көшпелілердің жылдам қозғалуына, әскери жорықтарға шығуына, жайылымдарды тез ауыстыруына мүмкіндік берді.

Тек ауыл шаруашылығын дамытуға әсер етті.

Тек сауда-саттықты жеңілдетті.

Тек отырықшы өмір салтын қалыптастырды.

Б.з.б. VIII ғасыр – б.з. V ғасыры.

Б.з.б. II ғасыр – б.з. III ғасыры.

Б.з.б. X ғасыр – б.з. I ғасыры.

Б.з.б. V ғасыр – б.з. II ғасыры.

Темір.

Мыс.

Қорғасын.

Күміс.

Жер бетінде кең тараған, қорыту оңайырақ, құралдар берік әрі арзан болды.

Түсі алтынға ұқсас болды.

Суықта сынғыш болып келеді.

Тек сәндік бұйымдар жасауға жарамды болды.

Сақ-скиф әлемі.

Андронов мәдениеті.

Ботай мәдениеті.

Тасмола мәдениеті.

Орта Азия мен Қазақстанның далалық және таулы аймақтары.

Тек Шығыс Еуропа.

Солтүстік Африка мен Таяу Шығыс.

Оңтүстік Америка мен Австралия.

Геродот.

Гиппократ.

Платон.

Аристотель.

"Азиялық скифтер", "Әділ сақтар".

"Жауынгер көшпенділер".

"Теңіз халықтары".

"Ұлы ғұндар".

Тиграхауда (шошақ бөрікті), Парадарайя (теңіздің арғы жағындағы), Хаомаварга (хаома сусынын дайындайтын).

Үйсін, Қаңлы, Аландар.

Дулат, Жалайыр, Шапырашты.

Арғын, Найман, Керей.

Есік қорымынан (Алматы облысы).

Бесшатыр қорымынан (Жетісу).

Шілікті қорымынан (Шығыс Қазақстан).

Таңбалы қорымынан (Алматы облысы).

Ерте темір дәуірі (б.з.б. V-IV ғасырлар).

Орта ғасырлар (б.з. V-X ғасырлар).

Қола дәуірі (б.з.б. XVIII-VIII ғасырлар).

Тас дәуірі (б.з.б. 2 млн - б.з.б. 3 мың жыл)

Ерте темір дәуірі.

Орта ғасырлар.

Қола дәуірі.

Тас дәуірі.

"Аң стилі" өнерінің шебер үлгісі.

Көшпелі мал шаруашылығының дамуы.

Темір өндірудің алғашқы тәсілдері.

Жазбаша әдебиеттің пайда болуы.

Жануарлардың бейнесін (бұғы, барыс, грифон т.б.) құрал-жарақтарға, әшекейлерге салу.

Тек өсімдіктердің суретін салу өнері.

Тарихи оқиғаларды бейнелеу тәсілі.

Ғимараттарды жобалау әдісі.

Әскери демократия, үш әлеуметтік топқа бөліну (жауынгерлер, дін қызметкерлері, қауым мүшелері).

Тек бір әлеуметтік топтан тұруы.

Патшалық басқару жүйесінің болуы.

Тек дін қызметкерлерінен құралған қоғам.

Тайпалық одақтар, кейбір топтарда патшалық биліктің қалыптасуы.

Тек рулық басқару жүйесі.

Қалаларда демократиялық басқару.

Шет елдерге тәуелді әкімшілік.

Парсы патшасы Кирмен.

Македон патшасы Александрмен.

Рим императоры Августпен.

Моңғол ханы Шыңғысханмен.

Орал мен Еділ (Волга) аралығында, Батыс Қазақстан.

Жетісу мен Тарбағатай өңірі.

Сырдария мен Әмудария аралығы.

Алтай мен Ертіс өзені бойы.

Әйел жауынгерлердің (амазонкалардың) рөлінің жоғары болуы.

Сарматтар көшпелі өмір салтын ұстанбаған.

Сарматтарда металл өңдеу дамымаған.

Сарматтарда жазба әдебиет кең таралған.

Прохоров мәдениеті.

Тасмола мәдениеті.

Андронов мәдениеті.

Беғазы-Дәндібай мәдениеті.

Әскери билік пен патриархалдық қатынастардың басымдығы.

Тек матриархалдық қоғамның болуы.

Тек діни биліктің үстемдігі.

Тек сауда-саттықпен айналысу.

Парсылармен, кейіннен Македондық Александрмен қарым-қатынас және соғыстар.

Ұлы Жібек жолының құрылуы.

Моңғол шапқыншылығы.

Қыпшақ хандығының құрылуы.

Күнге, отқа табыну, аспан құдайларына сену (зороастризм элементтері).

Буддизмге сену, храмдар салу.

Христиандықты ұстану, шіркеулерге бару.

Тотемдік жануарларға табыну, анимизм.

Сауда, мәдени алмасу, жаңа технологиялардың таралуы.

Тек мал шаруашылығын дамыту.

Тек әскери қақтығыстарды күшейту.

Тек табиғи ресурстарды азайту.

Бесшатыр, Берел, Тасмола, Шілікті қорымдары.

Есік, Отырар, Сауран, Сарайшық қалалары.

Таңбалы, Тамғалы, Қаратау, Арпаөзен петроглифтері.

Ақыртас, Айша бибі, Қарахан, Бабаджа хатун кесенелері.

Мұртты қорғандар (дөңгелек қорғандарға жалғасқан тас тізбектері).

Петроглифтердегі аң стилі.

Күміс әшекейлердің көптігі.

Қыш ыдыстардың ерекше өрнектері.

Тайпалық одақтар.

Қалалық мемлекеттер.

Империялар.

Республикалар.

Алан тайпалық бірлестігі.

Сақтардың патшалық дәуірі.

Үйсіндердің мәдениеті.

Қаңлы мемлекетінің өркениеті.

Шығыс Қазақстанда, Катонқарағай ауданында.

Оңтүстік Қазақстанда, Түркістан маңында.

Батыс Қазақстанда, Орал қаласында.

Солтүстік Қазақстанда, Петропавл маңында.

Сақ патшаларының әйелдері.

Алтын адам мүсіні.

Жебе ұшы.

Тостаған.

Жетісу (Есік, Бесшатыр).

Солтүстік Африка.

Оңтүстік Америка.

Батыс Еуропа.

Шымкент.

Тараз.

Алматы.

Қызылорда.

Орхон-Енисей жазбаларында (Күлтегін, Білге қаған).

Талас жазбаларында.

Моғолстан ескерткіштерінде.

Жетісу жазбаларында.

Алтай аймағындағы Ашина руынан шыққан.

Сібірдегі Сақ тайпасынан тараған.

Қытайдың оңтүстігінен шыққан.

Иранның солтүстігінен тараған.

552 жылы.

630 жылы.

751 жылы.

682 жылы.

Бумын қаған.

Күлтегін.

Тоныкөк.

Құтлық қаған.

Манчжуриядан Қара теңізге дейін.

Сібірден Үндістанға дейін.

Қытайдан Арабияға дейін.

Балтық теңізінен Жерорта теңізіне дейін.

Ашина әулеті.

Қыпшақ тайпасы.

Үйсін руы.

Алшын руы.

603 жылы (Батыс және Шығыс қағанаттарға бөлінді).

552 жылы (Түрік қағанатының құрылуы).

682 жылы (Екінші Түрік қағанатының құрылуы).

751 жылы (Талас шайқасы).

Суяб (Шу өзені бойында).

Тараз (Талас өзені бойында).

Баласағұн (Ыстықкөл маңы).

Отырар (Сырдария бойында).

Он тайпалық бірлестік (бес дулу және бес нушеби).

Бес тайпалық бірлестік (тек дулу).

Жеті тайпалық бірлестік (тек нушеби).

Бір қағанаттың астанасы.

704 жылы.

552 жылы.

751 жылы.

603 жылы.

Үшлік қаған.

Суяб қаған.

Тон қаған.

Білге қаған.

Суяб және Баласағұн (кейбір деректерде Тараз).

Отырар және Сайрам.

Талғар және Түркістан.

Сарайшық және Ясы.

Арабтарға қарсылық көрсетіп, исламның таралуын уақытша тежеді.

Ислам дінін белсенді түрде қолдап, оны таратуға көмектесті.

Ислам дінін қабылдап, оны мемлекеттік дін ретінде жариялады.

Ислам дінінің таралуына ешқандай әсер етпеді.

Арабтар мен Қытай (Таң әулеті). Қарлұқтар арабтар жағында соғысты.

Византия мен Қытай (Таң әулеті).

Арабтар мен Византия.

Қарлұқтар мен Түргештер.

756 жылы.

745 жылы.

840 жылы.

603 жылы.

Жетісу мен Тянь-Шань.

Сырдария мен Әмудария.

Алтай мен Ертіс.

Маңғыстау мен Үстірт.

Суяб, кейіннен Баласағұн.

Тараз.

Отырар.

Сарайшық.

Қарахан, Оғыз, Қимақ қағанаттары.

Сақ, Ғұн, Үйсін мемлекеттері.

Алтын Орда, Қазақ хандығы, Ноғай Ордасы.

Шыңғыс хан империясы, Моғолстан, Жошы ұлысы.

Қарлұқтар, Шығыс түркі тайпалары.

Оғыздар.

Қыпшақтар.

Қаңлылар.

Ислам дінін мемлекеттік дін ретінде қабылдауы (Х ғасыр).

Буддизмді мемлекеттік дін ретінде қабылдауы.

Тек көшпелі өмір салтын ұстануы.

Тек саудамен айналысуы.

Ислам дінін қабылдаған алғашқы түркі билеушісі.

Қытай империясының негізін қалаушы.

Ұлы Жібек жолының құрылысын бастаған.

Алтын Орда мемлекетінің билеушісі.

Сырдарияның төменгі ағысы, Арал маңы.

Жетісу мен Алтай таулары.

Ертіс өзенінің бойы.

Тянь-Шань таулары.

Янгикент.

Сығанақ.

Тараз.

Баласағұн.

Ертіс өзенінің орта және жоғарғы ағысы.

Сырдария өзенінің төменгі ағысы.

Жайық өзенінің бойы.

Іле өзенінің аңғары.

Имақия (кейіннен Қарантия).

Сығанақ.

Тараз.

Баласағұн.

Руникалық жазу (Орхон-Енисей жазуы).

Кириллица.

Латын әліпбиі.

Араб жазуы.

Көне түркі руникалық жазуына.

Латын жазуына.

Араб жазуына.

Кирилл жазуына.

Тәңіршілдік (көк Тәңірге табыну), Ұмай ана, Жер-Суға табыну.

Буддизм, индуизм, христиандық.

Зороастризм, манихейлік, конфуцийшілдік.

Ислам, иудаизм, католицизм.

Ұлы Жібек жолы бойындағы қалалар (Тараз, Испиджаб, Отырар).

Солтүстік Қазақстандағы ауылдық елді мекендер.

Батыс Еуропадағы ірі мегаполистер.

Оңтүстік Америкадағы портты қалалар.