ไฟที่กำลังไหม้บ้านเรือน

ต้นไม้ที่กำลังเหี่ยวเฉา

ศัตรูที่คอยจ้องทำลายเมือง

กระแสน้ำที่ไหลเชี่ยว

เพื่อแสดงฐานะของผู้แต่ง

เพื่อให้อ่านสนุกเพลิดเพลิน

เพื่อช่วยจำและถ่ายทอดความรู้ด้วยปากเปล่า

เพื่อป้องกันการลอกเลียนแบบ

เพื่อความไพเราะทางภาษา

เพื่อแสดงฐานะของผู้แต่ง

เพื่อช่วยให้จดจำความรู้ทางการแพทย์ได้ง่าย

เพื่อให้แตกต่างจากตำราทั่วไป

สาเหตุของโรคตามความเชื่อโบราณ

สรรพคุณของสมุนไพร

หลักเกณฑ์การใช้เสียงหนัก–เบา

วิธีการรักษาโรคแบบแพทย์แผนไทย

ทั้งสองเป็นวรรณคดีเพื่อความบันเทิง

ทั้งสองแสดงให้เห็นการใช้ภาษาในการถ่ายทอดความรู้

ทั้งสองมีเนื้อหาเกี่ยวกับศาสนาโดยตรง

ทั้งสองแต่งขึ้นในสมัยเดียวกัน

5องค์

6องค์

7องค์

8องค์

การเรียนรู้

ตำรา

การเเพทย์

ตัวฉัน

ประวัติศาสตร์ชาติไทย

หลักการแพทย์แผนโบราณและการรักษาโรค

หลักศาสนาและจริยธรรม

วรรณคดีเพื่อความบันเทิง

เพื่อสอนการแต่งกลอน

เพื่อใช้เป็นตำราการแพทย์และถ่ายทอดความรู้

เพื่อเล่าเรื่องตำนานพื้นบ้าน

เพื่อสรรเสริญกษัตริย์

กลอน 8

โคลง 4

กาพย์ยานี 11

มาณวกฉันท์ 8

ความสนุกสนาน

ความรักชาติ

ภูมิปัญญาไทยด้านการแพทย์

ความเชื่อทางไสยศาสตร์

ด้านการเมือง

ด้านการทหาร

ด้านวรรณคดีและการแพทย์

ด้านเศรษฐกิจ

แม้ว

หน

คง

เจริญ

ใช้คำคล้องจองอย่างอิสระ

ไม่จำกัดจำนวนคำ

มีการกำหนดครุ–ลหุอย่างเคร่งครัด

ใช้แต่คำบาลีเท่านั้น

เป็นคัมภีร์ที่อธิบายเรื่องกายวิภาคศาสตร์ของมนุษย์

เป็นคัมภีร์ที่รวบรวมรายชื่อโรคระบาดในอดีต

เป็นคัมภีร์ที่ว่าด้วยการปรุงยาสมุนไพรและการหาตัวยา

เป็นคัมภีร์ที่ว่าด้วยจรรยาบรรณของแพทย์และข้อควรปฏิบัติ

ใช้คำคล้องจองอย่างอิสระ

ไม่จำกัดจำนวนคำ

มีการกำหนดครุ–ลหุอย่างเคร่งครัด

ใช้แต่คำบาลีเท่านั้น

โทสาคติ

ฉันทาคติ

โมหาคติ

ภยาคติ

ต้องรู้จักโอ้อวดสรรพคุณยาเพื่อให้คนไข้มั่นใจ

ต้องมีความเมตตาและไม่เห็นแก่ลาภยศเงินทอง

ต้องเชื่อมั่นในตำราของตนเองเพียงเล่มเดียวเท่านั้น

ต้องรักษาเฉพาะคนที่มีฐานะเพื่อนำเงินมาพัฒนาตำรา

สาเหตุของโรค

วิธีรักษาโรค

การรบในสงคราม

ความรู้เรื่องธาตุ

เพื่อใช้ท่องจำสอบเท่านั้น

เพื่อความบันเทิง

เพื่อเห็นคุณค่าของภูมิปัญญาไทย

เพื่อฝึกแต่งกลอน

วรรณคดีบันเทิง

วรรณคดีศาสนา

วรรณคดีทางการแพทย์

วรรณคดีนิทาน

ทำให้แต่งกลอนได้ไพเราะ

เข้าใจการทำศึกสงคราม

ได้ความรู้ด้านสุขภาพและการดูแลตนเอง

เรียนรู้การค้าขาย

ใช้คำประพันธ์เพื่อความไพเราะ

ใช้ภาษาตรงไปตรงมา เข้าใจง่าย

เน้นการเล่าเรื่อง

เน้นความบันเทิง

กวี

นักการเมือง

แพทย์และประชาชน

พระ

วรรณคดีบันเทิง

วรรณคดีศาสนา

ตำราทางการแพทย์แผนโบราณ

วรรณคดีนิทาน

เป็นเรื่องเล่าสนุกสนาน

เป็นตำราที่ใช้รักษาโรคในอดีต

เป็นบทกวีที่ไพเราะ

เป็นเรื่องเกี่ยวกับเทพเจ้า

การใช้ถ้อยคำไพเราะ

การเลือกคำคล้องจอง

ความรู้เรื่องการแพทย์แผนโบราณ

การเล่าเรื่องเป็นตอน ๆ

สมเด็จพระนารายณ์มหาราช

พระยาพิศณุประสาทเวช

พระยาแพทยพงศาวิสุทธาธิบดี

สุนทรภู่

เป็นตำราว่าด้วยจรรยาบรรณแพทย์และการวินิจฉัยโรค

เป็นตำราที่เน้นเฉพาะการทำคลอดและการดูแลทารก

เป็นตำราที่รวบรวมสูตรยาสมุนไพรหายาก

เป็นตำราที่ใช้สำหรับการนวดแผนไทยเท่านั้น

ชีวกโกมารภัจจ์

พระอินทร์

พระเจ้าอโศกมหาราช

ฤๅษีดัดตน

โรคภัยไข้เจ็บ

อาหารแสลง

ความชรา

แพทย์ผู้รักษา

เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา

ร้อน เย็น อ่อน แข็ง

ดิน น้ำ ลม ไฟ

ดิน น้ำ ไม้ ทอง

ไข้พิษและไข้กาฬ

การนวดเส้นประธานสิบ

การกำเนิดทารกและโรคของเด็ก

สรรพคุณสมุนไพร

การศึกษาตำราจากหลายสำนัก

การให้ยาตามอาการที่ปรากฏ

ถือตัวว่ามีความรู้เหนือผู้อื่น

การรักษาโดยไม่คิดค่าตอบแทน

คนตาบอดที่เดินในป่า

เรือที่ขาดพาย

นกที่ไม่มีปีก

ทหารที่ไม่มีอาวุธ

สภาวะที่ธาตุทั้ง 4 ทำงานไม่สมดุลหรือผิดปกติ

สภาวะที่ร่างกายได้รับสารพิษ

การที่ร่างกายขาดธาตุเหล็ก

สภาวะที่กระดูกหักหรือผิดรูป

การเก็บค่ารักษาพยาบาลให้สูง

การรักษาเฉพาะคนรวย

การหวงวิชาไว้เพียงผู้เดียว

ความเมตตากรุณาต่อผู้ป่วย

การศึกษาหาความรู้เพิ่มเติมอยู่ เสมอ

การรักษาคนไข้จนหายขาด

การรักษาโดยไม่คิดค่าใช้จ่ายกับ คนยากจน

การโอ้อวดสรรพคุณยาหรือหลอก ลวงเอาทรัพย์สินจากคนไข้

การซักถามอาการอย่างละเอียด

การรู้จักที่ต่ำที่สูง

การกตัญญูต่ออาจารย์ผู้ประสิทธิ์ ประสาทวิชา

การถือตัวว่าความรู้มากจนละเลยการตรวจอาการให้ละเอียด

รัชกาลที่ 5

รัชกาลที่ 3

รัชกาลที่ 1

รัชกาลที่ 9

เป็นวรรณคดีที่เน้นความสนุกสนาน

เป็นวรรณคดีที่ให้ทั้งความรู้และคุณค่า

เป็นวรรณคดีที่อ่านยากและไม่มีประโยชน์

เป็นวรรณคดีที่ใช้เฉพาะในราชสำนัก

12 ประการ

5 ประการ

8 ประการ

10 ประการ

คัมภีร์โรคนิทาน

คัมภีร์ตักศิลา

คัมภีร์ธาตุวิภังค์

เวชศาสตร์สงเคราะห์

ชื่อของยาสมุนไพร

ที่ตั้งหรือสาเหตุของการเกิดโรค

ราคาค่ารักษาพยาบาล

สถานที่ที่คนไข้เกิด

ทำให้เรียนรู้ตำราได้ช้า

ทำให้เกิดความประมาทและวินิจฉัยยาผิดพลาด

ทำให้คนไข้ไม่ชอบหน้า

ทำให้ได้รับเงินค่ารักษาน้อยลง

เป็นตำราที่รวบรวมรายชื่อสมุนไพรทั้งหมด

เป็นคัมภีร์แม่บทที่ผู้เรียนแพทย์แผนโบราณต้องศึกษาก่อนคัมภีร์อื่น

เป็นตำราที่ว่าด้วยการนวดและการจับเส้นโดยเฉพาะ

เป็นคู่มือสำหรับการปรุงยาพื้นบ้าน

การถือตัวว่าตนเก่งจนละเลยการหาความรู้เพิ่มเติม

การเรียกเก็บเงินค่ารักษาแพงเกินไป

การปิดบังความรู้ไม่ถ่ายทอดให้ศิษย์

การใช้ยาปลอมในการรักษา

เหมือนเจ้านาย มีหน้าที่ปกครองไพร่พล

เหมือนกองเสบียง มีหน้าที่หล่อเลี้ยงร่างกาย

เหมือนวังหน้า มีหน้าที่ป้องกันข้าศึก

เหมือนทหาร มีหน้าที่ต่อสู้กับโรคภัย

การใช้ยาสมุนไพรที่หายาก

การพึ่งพิงหมอเทวดา

การรักษาด้วยธรรมชาติบำบัดและอาหารเป็นยา

การทำสมาธิเพื่อรักษาโรค

เป็นส่วนประกอบสำคัญที่ช่วยในการย่อยอาหาร

เป็นภูมิคุ้มกันโรคที่คอยป้องกันข้าศึก (โรคภัย)

เป็นที่เก็บเสบียงอาหารสำรอง

เป็นที่อยู่ของเจ้านาย (หัวใจ)

ข้าศึกที่เข้ามาทำลาย

ทหารที่คอยรบ

กองเสบียงเลี้ยงไพร่พล

กำแพงเมืองที่แข็งแรง

ความเชื่อเรื่องเทพเจ้า

ความเชื่อเรื่องไสยศาสตร์เป็นหลัก

ความเชื่อเรื่องธาตุทั้งสี่กับสุขภาพร่างกาย

ความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์

ความสำคัญของทรัพย์สิน

ผลของกรรมดีและกรรมชั่ว

ความเจริญทางวัตถุ

ความสามารถทางการแต่งคำประพันธ์

ตัวเย็น มือเท้าเย็น

ตัวร้อน กระหายน้ำ

ปวดเมื่อย เส้นตึง

บวม น้ำคั่ง

ขับเสมหะ

ยาถ่าย

ยาขับลม

ยาแก้ปวด

ตับ ไต ลำไส้

ปอด กระเพาะ ลำคอ

ตา หู จมูก

หัวใจ น้ำดี และอาการบำรุงร่างกาย

ข้อเท็จจริง

ข้อกล่าวหา

ข้อคิดเห็น

ข้อมูล

สุโขทัย

อยุธยา

ธนบุรี

รัตนโกสินทร์

ตัวร้อน กระหายน้ำ

แน่น ท้องอืด ปวดเมื่อย

ตัวบวม ปัสสาวะขัด

เป็นผื่นคัน