5 thời kỳ

3 thời kỳ

2 thời kỳ

4 thời kỳ

Tài năng, phẩm chất của C.Mác và Ph.Ăngghen

Điều kiện kinh tế - xã hội

Tiền đề lý luận

Tiền đề khoa học tự nhiên

Các triết gia thời Phục hưng

Hum và Bêcơli

Các triết gia thời Cổ đại

Phoiơbắc và Hêghen

Thế giới quan duy vật của Phoiơbắc và phép biện chứng của Hêghen

Thế giới quan duy vật của Hêghen và phép biện chứng của Phoiơbắc

Thế giới quan duy tâm của Hêghen và phương pháp siêu hình của Phoiơbắc

Thế giới quan duy tâm biện chứng của Hêghen và chủ nghĩa duy vật siêu hình của Phoiơbắc

Chủ nghĩa duy vật, vô thần

Quan niệm con người là một thực thể phi xã hội, mang những thuộc tính sinh học bẩm sinh

Phép biện chứng

Xây dựng một thần giáo mới dựa trên tình yêu thương của con người

Thuyết tương đối rộng và thuyết tương đối hẹp

Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng

Thuyết tiến hóa

Học thuyết tế bào

Mao Trạch Đông

V.I.Lênin

Stalin

Trần Đức Thảo

Là toàn bộ những quan điểm con người về sự hình thành và phát triển của các giống loài

Là toàn bộ những quan niệm của con người về thế giới vật chất

Là toàn bộ những quan điểm của con người về thế giới và về vị trí của con người trong thế giới đó

Là toàn bộ những quan niệm của con người về siêu hình học

Phản ánh năng động, sáng tạo

Phản ánh lý - hóa

Phản ánh sinh học

Phản ánh tâm lý

Phản ánh năng động, sáng tạo

Phản ánh sinh học

Phản ánh lý - hóa

Phản ánh tâm lý

Vật chất vô sinh

Giới tự nhiên hữu sinh

Động vật có hệ thần kinh trung ương

Bộ óc người

Phản ánh lý - hóa

Phản ánh sinh học

Phản ánh tâm lý

Phản ánh năng động, sáng tạo

Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải xuất phát từ thực tế khách quan

Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải phát huy tính năng động chủ quan của con người

Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải xuất phát từ thực tế khách quan, tôn trọng khách quan; đồng thời phải phát huy tính năng động chủ quan của con người

Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải tùy vào mỗi tình huống cụ thể mà nhận thức và hành động

Sự tương tác - một sự vật mới

Sự phát triển lẫn nhau - sự biến đổi nhất định

Sự liên hệ lẫn nhau - một sự vật mới

Sự tác động lẫn nhau - sự biến đổi nhất định

Biến đổi - sự tác động

Mối liên hệ - sự chuyển hóa

Sự vật, hiện tượng mới - sự kết hợp

Sự vật, hiện tượng mới - sự liên hệ

Khách quan, bản chất, tất nhiên, phổ biến và lặp lại

Khách quan, bản chất, tất nhiên, phổ biến

Chủ quan, ngẫu nhiên và lặp lại

Biện chứng, không phổ biến, không lặp lại

Vừa tả khuynh vừa hữu khuynh

Quan điểm trung dung

Tả khuynh

Hữu khuynh

Tả khuynh

Hữu khuynh

Vừa tả khuynh vừa hữu khuynh

Quan điểm trung dung

Biến đổi

Phủ định của phủ định

Phủ định siêu hình

Phủ định biện chứng

Quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật về sự phù hợp giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động chính trị - xã hội

Hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động nhận thức

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Là học thuyết triết học cho rằng vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định ý thức

Là học thuyết triết học cho rằng vật chất, giới tự nhiên chỉ tồn tại trong ý thức con người

Là học thuyết triết học cho rằng vật chất, giới tự nhiên là cái sinh ra cùng với ý thức

Là học thuyết triết học cho rằng ý thức là cái có trước vật chất, giới tự nhiên và quyết định vật chất

Là hệ thống quan niệm về con người và thế giới

Là khoa học của mọi khoa học

Là hệ thống quan điểm lý luận chung nhất về thế giới và vị trí con người trong thế giới đó, là khoa học về những quy luật vận động, phát triển chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy

Là hệ thống quan niệm, quan điểm của mỗi người về thế giới cũng như về vị trí, vai trò của họ trong thế giới đó

Là khoa học nghiên cứu về con người

Là khoa học nghiên cứu những quy luật chung nhất của tự nhiên

Là khoa học của mọi khoa học

Là hệ thống quan điểm duy vật biện chứng về tự nhiên, xã hội và tư duy - thế giới quan và phương pháp luận khoa học, cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong nhận thức và cải tạo thế giới

Lửa

Nguyên tử

Nước

Apeiron

Chúng đồng nhất với nhau, đều là hệ thống quan điểm về thế giới

Triết học không phải là toàn bộ thế giới quan mà là hạt nhân lý luận chung nhất của thế giới quan

Khái niệm triết học bao hàm khái niệm thế giới quan

Chúng hoàn toàn khác nhau và không có quan hệ gì

Vào khoảng thế kỷ VIII đến thế kỷ VI trước Công nguyên tại một số trung tâm văn minh cổ đại của nhân loại như Trung Quốc, Ấn Độ, Hy Lạp

Vào thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên tại Hy Lạp

Vào thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên tại Trung Quốc và Ấn Độ

Vào đầu thế kỷ XIX tại Đức, Anh, Pháp

Vấn đề thế giới quan của con người

Vấn đề về giới tự nhiên

Vấn đề mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Vấn đề mối quan hệ giữa thần và người

Con người có khả năng nhận thức được thế giới hay không?

Bản chất của thế giới là vật chất hay ý thức?

Con người và thế giới sẽ đi về đâu?

Vật chất và ý thức cái nào có trước, cái nào có sau?

Tính thần, ý thức của con người do trời ban cho

“Đức chúa trời đã sinh ra thế giới trong bảy ngày”

“Không có cái lý nào ngoài tâm”, “ngoài tâm không có vật”

“Cho hay trăm sự tại trời”

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

“Không có cái lý nào ngoài tâm”; “ngoài tâm không có vật”

Ý niệm, tinh thần, ý niệm tuyệt đối, tinh thần thế giới là cái có trước thế giới vật chất

“…người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”

Sự vật là sự “phép hợp của các cảm giác”

Phủ nhận vai trò của con người

Thừa nhận sự tồn tại hiện thực của giới tự nhiên

Thừa nhận vật chất tồn tại khách quan

Không thừa nhận sự tồn tại của các sự vật, hiện tượng của thế giới

Quan điểm duy tâm khách quan

Quan điểm biện chứng

Quan điểm siêu hình

Quan điểm duy tâm chủ quan

Do quá trình lịch sử - tự nhiên

Do sự tác động của các lực siêu nhiên

Do chính bản thân sự vật, hiện tượng

Do sự tăng hay giảm về lượng, có sự thay đổi về chất

Duy tâm chủ quan

Duy tâm khách quan

Duy vật biện chứng

Duy vật siêu hình

Những trạng thái khác nhau

Những quy luật phổ biến

Nguồn gốc

Bản chất

Diễn ra tự giác thông qua sự tác động của các lực lượng tự nhiên

Diễn ra tự phát thông qua sự tác động của các lực lượng tự nhiên

Hình thành và tác động thông qua hoạt động của con người nhưng không phụ thuộc vào ý thức của con người

Diễn ra tự phát qua sự tác động của các lực lượng siêu nhiên

Thực tiễn

Quan niệm

Khách thể

Chủ thể

Thế giới đang vận động bộc lộ càng nhiều tính qui định

Do khả năng tổng hợp của trí tuệ của con người trong thời đại mới

Nhờ sự nỗ lực hoạt động thực tiễn của con người

Nhờ hệ thống tri thức trước đó (chân lý) làm tiền đề

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Tính chủ thể

Tính quy định bởi vật phản ánh

Tính sáng tạo, năng động

Tính đúng đắn trung thực với vật phản ánh

Sự phát triển của thế giới vật chất

Mối liên hệ phổ biến

Tính khách quan của thế giới vật chất

Tính kế thừa trong sự phát triển của các sự vật, hiện tượng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật tợ phát

Làm chính trị

Lao động sản xuất

Làm khoa học

Sáng tạo nghệ thuật

Phát triển là xu hướng chung của sự vận động thế giới vật chất

Phát triển là xu hướng chung nhưng không bản chất của sự vận động của sự vật

Phát triển là xu hướng cá biệt của sự vận động của các sự vật

Phát triển là điều hiển nhiên

Chủ nghĩa duy lý

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm

Các mặt đối lập luôn thống nhất với nhau

Các mặt đối lập luôn đấu tranh với nhau

Các mặt đối lập dung hòa với nhau

Các mặt đối lập vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn đối kháng

Mâu thuẫn bên trong

Mâu thuẫn bên ngoài

Biểu hiện của trạng thái vận động trong thăng bằng

Biểu hiện của sự vận động lặp đi lặp lại

Sự vật không có sự biến đổi

Sự vật giữ nguyên vị trí

tồn tại

Vật chất

vô tận

Không tồn tại

Biện chứng của chính quá trình phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người

Biện chứng của sự thống nhất giữa logic, phép biện chứng và lý luận nhận thức

Biện chứng của thế giới khách quan nhưng phụ thuộc vào ý thức con người

Biện chứng của bản thân thế giới tồn tại khách quan, độc lập với ý thức con người

Lao động và ngôn ngữ

Niềm tin tôn giáo

Bộ óc người và thế giới khách quan

Các quy luật trong thế giới vật chất

Các phương án được nêu đều đúng

Xuất phát từ kinh nghiệm thực tiễn

Lấy bản thân giới tự nhiên để giải thích về giới tự nhiên

Xuất phát điểm từ các yếu tố vật chất để giải thích về thế giới vật chất

Talet

Anaximen

Hêraclit

Đêmôcrit

Anaximen

Hêraclit

Talet

Đêmôcrit

Talet

Anaximen

Hêraclit

Đêmôcrit

Duy vật chất phác

Duy vật siêu hình

Duy vật chất phác và duy vật siêu hình

Duy vật biện chứng

L.Phôiobắc

V.I.Lênin

Ph.Ăngghen

C.Mác

Thực tại khách quan

Vận động

Có khối lượng

Phản ánh

Vật chất là cái tồn tại chủ quan

Vật chất là cái tồn tại

Vật chất là cái không tồn tại

Vật chất là cái tồn tại khách quan

Một, nguồn gốc xã hội

Hai, nguồn gốc tự nhiên và thế giới khách quan

Hai, nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội

Một, nguồn gốc tự nhiên

Thế giới khách quan

Bộ óc người

Thế giới vật chất

Thực tiễn

Phản ánh năng động, sáng tạo

Phản ánh tâm lý

Phản ánh sinh học

Phản ánh lý - hóa

Phát triển có tính khách quan, tính kế thừa, tính phổ biến, tính đa dạng và phong phú

Phát triển là quá trình vận động từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, từ chất cũ đến chất mới ở trình độ cao hơn

Nguồn gốc của sự phát triển nằm bên trong sự vật, hiện tượng, là kết quả của quá trình đấu tranh giữa các mặt đối lập bên trong sự vật, hiện tượng

Phát triển là sự tăng lên hoặc giảm đi về mặt lượng, chỉ là sự tuần hoàn, lặp đi lặp lại mà không có sự thay đổi về chất

Phạm trù là những ý niệm, tồn tại khách quan bên ngoài và độc lập với ý thức của con người

Phạm trù là những cung từ trống rỗng, do con người tưởng tượng ra để diễn tả về hiện thực, không liên quan đến các đối tượng trong hiện thực

Phạm trù là hình thức hoạt động trí óc phổ biến của con người, là những mô hình tư tưởng phản ánh những thuộc tính và mối liên hệ vốn có ở tất cả các đối tượng hiện thực

Phạm trù là do con người tạo ra nhằm phản ánh những suy nghĩ, khát vọng mà con người muốn hướng đến

Bản chất và hiện tượng

Nguyên nhân và kết quả

Cái chung và cái riêng

Nội dung và hình thức

Cái chung và cái riêng

Nguyên nhân và kết quả

Nội dung và hình thức

Khả năng và hiện thực

Sự tác động qua lại theo xu hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng

Sự sự liên hệ, nương tựa vào nhau, làm tiền đề cho nhay tồn tại, không có mặt này thì không có mặt kia

Sự gắn bó lẫn nhau giữa hai mặt đối lập biện chứng

Sự tác động qua lại theo hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa các mặt đối lập biện chứng trong một mâu thuẫn

Mặt đối lập

Mâu thuẫn biện chứng

Phạm trù

Qui luật

Mâu thuẫn cơ bản

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn không cơ bản

Mâu thuẫn chủ yếu

Cái riêng

Cái chung

Cái đơn nhất

Cái đặc thù

Dùng để chỉ những qui trình có trước về mặt thời gian so với một kết quả nào đó

Dùng để chỉ những sự vật, hiện tượng tạo nên những tác động gây ra một sự biến đổi nhất định

Dùng để chỉ sự tác động lẫn nhau giữa các mặt trong một sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau và gây nên một sự biến đổi nhất định

Dùng để chỉ kết quả ngẫu nhiên do sự tác động giữa các mặt, các yếu tố trong một sự vật, hiện tượng, hoặc giữa các sự vật, hiện tượng

Nhân tố cơ bản - thời điểm

Nguyên nhân cơ bản - điều kiện

Yếu tố cơ bản - thời gian

Điều kiện cơ bản - tác động

Hình thành kỹ năng quan sát và chọn lọc

Nhận thức cái tất nhiên

Xác định chân lý

Kể thừa các quan điểm của những nhà khoa học tiên bối

Hiện tượng là cái không bao giờ thay đổi

Hiện tượng biểu hiện mối liên hệ khách quan, tất nhiên trong đời sống bên trong của sự vật

Hiện tượng và bản chất luôn luôn phù hợp với nhau

Hiện tượng biểu hiện các mặt, mối liên hệ tất nhiên, tương đối ổn định ở bên ngoài của sự vật

Nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển của thế giới hiện thực khách quan

Khuynh hướng của sự vận động và phát triển của thế giới hiện thực khách quan

Cách thức chung nhất của sự vận động, phát triển của thế giới hiện thực khách quan

Tính qui định khách quan vốn có của sự vật, là sự thống nhất hữu cơ của những thuộc tính làm cho sự vật nó là nó chứ không phải là cái khác

Quá độ

Độ

Bước nhảy

Điểm nút

Độ mới

Điểm nút

Phủ định

Bước nhảy

Không có trạng thái nào

Thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

Đấu tranh giữa các mặt đối lập

Thống nhất giữa các mặt đối lập

Chỉ sự đấu tranh của các mặt đối lập

Chỉ sự thống nhất, không bao hàm sự đấu tranh giữa các mặt đối lập

Chỉ sự liên hệ, tác động theo cách vừa thống nhất vừa đấu tranh giữa các mặt đối lập

Chỉ sự thống nhất của các mặt đối lập

Là "hạt nhân" của phép biện chứng duy vật

Là quy luật thể hiện sự cụ thể hóa của phép biện chứng duy vật

Là quy luật về sự quan trọng của phép biện chứng duy vật

Là quy luật bổ sung trong nghiên cứu lý luận về phép biện chứng duy vật

Mâu thuẫn là động lực của sự phát triển, vì vậy mâu thuẫn bao giờ cũng là cái có ích

Mâu thuẫn tính khách quan, do đó giải quyết mâu thuẫn phải tuân theo qui luật, điều kiện khách quan

Mâu thuẫn tồn tại vĩnh viễn nên chúng ta không cần phát hiện và giải quyết mâu thuẫn

Mâu thuẫn tồn tại khách quan, mâu thuẫn này mất đi sẽ thay bằng mâu thuẫn khác nên việc giải quyết mâu thuẫn là không thực hiện được

Giữ lại có chọn lọc và cái tạo yếu tố thích hợp, loại bỏ những yếu tố không còn thích hợp của cái cũ để chuyển sang cái mới

Những thuộc tính của cái cũ được giữ lại nguyên vẹn trong cái mới

Những thuộc tính của cái cũ đã mất đi hoàn toàn, không xuất hiện trong cái mới

Đối tượng giữ lại toàn bộ những gì bản thân nó đã có ở giai đoạn phát triển trước

Nguyên tử

Apeirôn

Lửa

Nước

Nguyên lý về tính đa dạng, phong phú của thế giới vật chất

Nguyên lý về sự tồn tại khách quan của thế giới vật chất

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nguyên lý về sự phát triển

Thừa nhận tính khách quan của mâu thuẫn trong sự vật, hiện tượng

Phân tích mâu thuẫn phải căn bắt đầu từ việc xem xét quá trình phát sinh, phát triển của từng loại mâu thuẫn

Nắm vững nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn bằng đấu tranh giữa các mặt đối lập, không điều hòa mâu thuẫn

Mâu thuẫn mang tính khách quan, vì vậy cần giải quyết mâu thuẫn theo hướng điều hòa tránh căng thẳng

Có mối liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau, do đó chúng vận động, biến đổi và phát triển không ngừng

Tồn tại cô lập, tĩnh tại không vận động và phát triển, hoặc nếu có vận động thì chỉ là sự dịch chuyển vị trí trong không gian và thời gian do những nguyên nhân bên ngoài

Sự tồn tại và biến đổi của các sự vật, hiện tượng là do những tác động từ những nguyên nhân nhân thân bên ngoài

Không thừa nhận theo một quy luật nào, con người không thể nào biết được mọi sự tồn tại và vận động của các sự vật, hiện tượng

Nội dung và hình thức luôn luôn có sự phù hợp tuyệt đối

Nội dung thay đổi bắt buộc hình thức cũng phải biến đổi theo

Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức là mối quan hệ biện chứng

Nội dung quyết định hình thức nhưng hình thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại nội dung

Toàn bộ thế giới vật chất luôn luôn phát triển

Phát triển chỉ diễn ra trong tự nhiên và xã hội

Phát triển diễn ra cả trong tự nhiên, xã hội và tư duy

Tất cả các sự vật hiện tượng có cấu trúc nguyên tử đều phát triển

Tính vượt trước của mối liên hệ

Tính phong phú, đa dạng của mối liên hệ

Tính tất yếu của mối liên hệ

Tính khách quan của mối liên hệ

Phát triển là xu hướng chung của sự vận động của thế giới vật chất

Phát triển là xu hướng chung nhưng không bản chất của sự vận động của sự vật

Phát triển là xu hướng cá biệt của sự vận động của các sự vật

Phát triển là điều hiển nhiên

Nguyên nhân và kết quả không cùng một kết cấu vật chất

Không thể coi nguyên nhân và kết quả nằm ở hai sự vật khác nhau, tách rời nhau

Nguyên nhân và kết quả là do ý muốn chủ quan của con người tạo ra

Có thể coi nguyên nhân và kết quả nằm ở hai sự vật khác nhau

Tồn tại hình thức thuận tùy không chứa đựng nội dung

Trong nhiều sự vật, nội dung và hình thức tồn tại tách rời nhau

Hình thức quyết định nội dung trong sự phát triển của sự vật

Nội dung quyết định hình thức trong sự phát triển của sự vật

Hoạt động thực tiễn không bao hàm những khả năng

Trong hoạt động thực tiễn phải dựa vào hiện thực, đồng thời phải tính đến khả năng

Trong hoạt động thực tiễn phải dựa vào hiện thực, không cần tính đến khả năng

Trong hoạt động thực tiễn phải dựa vào khả năng

Sản xuất vật chất

Sản xuất tinh thần

Sản xuất ra bản thân con người

Sản xuất ra giá trị thặng dư

Phoiơbắc

V.I.Lênin

Ph.Angghen

C.Mác

Phương thức sản xuất

Lực lượng sản xuất

Tư liệu sản xuất

Quan hệ sản xuất

Phương thức sản xuất

Quan hệ sản xuất

Cơ sở hạ tầng

Lực lượng sản xuất

Phương tiện lao động

Đối tượng lao động

Tư liệu sản xuất

Công cụ lao động

Phương tiện lao động

Đối tượng lao động

Người lao động

Công cụ lao động

Người lao động và công cụ lao động

Phương tiện lao động và đối tượng lao động

Đối tượng lao động và công cụ lao động

Công cụ lao động và phương tiện lao động

Tư liệu lao động

Công cụ lao động

Tư liệu sản xuất

Phương tiện lao động

Đối tượng lao động

Phương tiện lao động

Công cụ lao động

Người lao động

Công nghệ cao

Công nghệ thông tin

Các phương án được nêu đều đúng

Trí tuệ nhân tạo

Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất

Quan hệ tổ chức quản lý sản xuất

Quan hệ phân phối sản phẩm lao động

Quan hệ về địa vị kinh tế - xã hội

Quan hệ phân phối sản phẩm lao động

Quan hệ tổ chức quản lý sản xuất

Quan hệ về địa vị chính trị - xã hội

Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất

Kìm hãm quan hệ sản xuất phát triển

Kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất

Thúc đẩy sự phát triển của quan hệ sản xuất

Thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển

Tư liệu sản xuất

Quan hệ sản xuất

Đối tượng sản xuất

Lực lượng sản xuất

Quan hệ sản xuất thống trị

Quan hệ sản xuất mầm mống

Quan hệ sản xuất bị trị

Quan hệ sản xuất tàn dư

Quan hệ sản xuất thống trị

Quan hệ sản xuất mầm mống

Quan hệ sản xuất bị trị

Quan hệ sản xuất tàn dư

Là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội

Là mặt tinh thần của đời sống xã hội, là bộ phận hợp thành của văn hóa tinh thần xã hội

Là toàn bộ những quan điểm tư tưởng xã hội với những thiết chế xã hội tương ứng cùng những quan hệ nội tại

Là toàn bộ những quan hệ sản xuất của một xã hội trong sự vận động hiện thực của chúng hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội đó

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng tồn tại độc lập và tách rời nhau

Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng còn kiến trúc thượng tầng tác động trở lại cơ sở hạ tầng

Kiến trúc thượng tầng quyết định cơ sở hạ tầng, còn cơ sở hạ tầng tác động trở lại kiến trúc thượng tầng

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng tác động qua lại cân bằng nhau

Cơ sở hạ tầng

Chính phủ

Kiến trúc thượng tầng

Nhà nước

2 chiều hướng

4 chiều hướng

3 chiều hướng

1 chiều hướng

Quan hệ giữa chính trị và tôn giáo

Quan hệ giữa văn hóa và chính trị

Quan hệ giữa kinh tế và nghệ thuật

Quan hệ giữa kinh tế và chính trị

2 yếu tố

5 yếu tố

3 yếu tố

4 yếu tố

Quan hệ sản xuất

Kiến trúc thượng tầng

Cơ sở hạ tầng

Lực lượng sản xuất

Cơ sở hạ tầng

Quan hệ sản xuất

Kiến trúc thượng tầng

Lực lượng sản xuất

Lịch sử - tự nhiên

Chính trị - xã hội

Lịch sử - xã hội

Tự nhiên - xã hội

Cộng sản chủ nghĩa

Phong kiến

Chiếm hữu nô lệ

Cộng sản nguyên thủy

Phát triển nhảy vọt lên hình thái kinh tế-xã hội cao nhất

Phát triển bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa

Phát triển bỏ qua chế độ phong kiến

Phát triển tuần tự theo các hình thái kinh tế-xã hội

Francis Fukuyama

Alvin Toffler

Edward Said

Samuel Huntington

Francis Fukuyama

Samuel Huntington

Edward Said

Alvin Toffler

Alvin Toffler

Samuel Huntington

Francis Fukuyama

Edward Said

Tính trừu tượng

Tính lịch sử

Tính tuyệt đối

Tính cụ thể

Tư bản chủ nghĩa

Phong kiến

Chiếm hữu nô lệ

Cộng sản nguyên thủy

5 chức năng

4 chức năng

2 chức năng

3 chức năng

Chức năng thống trị chính trị

Chức năng đối nội

Chức năng đối ngoại

Chức năng xã hội

Nhà nước quân chủ chủ nô

Nhà nước cộng hòa dân chủ chủ nô

Nhà nước phong kiến tập quyền

Nhà nước phong kiến phân quyền

“Tư bản” của Mác và Ăngghen

“Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước” của Ăngghen

“Phê phán cương lĩnh Gôta” của Mác

“Nhà nước và cách mạng” của Lênin

Nhu cầu cải tạo xã hội

Mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa

Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Đấu tranh giai cấp

Đảo chính

Cải cách xã hội

Tiến hóa xã hội

Cách mạng xã hội

Là ý chí, niềm tin trình độ giác ngộ và nhận thức của lực lượng cách mạng vào mục tiêu và nhiệm vụ cách mạng, khả năng tập hợp lực lượng cách mạng của giai cấp lãnh đạo cách mạng

Là điều kiện, hoàn cảnh kinh tế - xã hội, chính trị bên ngoài tác động đến, là tiền đề diễn ra các cuộc cách mạng xã hội

Là sự chín muồi của mâu thuẫn gay gắt giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, sự phát triển đến đỉnh cao của cuộc đấu tranh giai cấp dẫn tới những đảo lộn sâu sắc trong nền tảng kinh tế - xã hội của nhà nước đương thời

Là thời điểm đặc biệt khi điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan của cách mạng xã hội đã chín muồi, là lúc thuận lợi nhất có thể bùng nổ cách mạng, có ý nghĩa quyết định đối với thành công của cách mạng

Là điều kiện, hoàn cảnh kinh tế - xã hội, chính trị bên ngoài tác động đến, là tiền đề diễn ra các cuộc cách mạng xã hội

Là ý chí, niềm tin trình độ giác ngộ và nhận thức của lực lượng cách mạng vào mục tiêu và nhiệm vụ cách mạng, khả năng tập hợp lực lượng cách mạng của giai cấp lãnh đạo cách mạng

Là thời điểm đặc biệt khi điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan của cách mạng xã hội đã chín muồi, là lúc thuận lợi nhất có thể bùng nổ cách mạng, có ý nghĩa quyết định đối với thành công của cách mạng

Là sự chín muồi của mâu thuẫn gay gắt giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, sự phát triển đến đỉnh cao của cuộc đấu tranh giai cấp dẫn tới những đảo lộn sâu sắc trong nền tảng kinh tế - xã hội của nhà nước đương thời

Những thủ đoạn cướp bóc, những hành vi bạo lực trong xã hội

Chiến tranh phân chia lại bờ cõi giữa các quốc gia

Lực lượng sản xuất phát triển làm cho năng suất lao động tăng lên, xuất hiện “của dư”

Nhu cầu trị thủy chống chọi lại thiên tai, lũ lụt

Là tập đoàn người này chiếm đoạt lao động của tập đoàn người khác do đối lập về địa vị trong một chế độ kinh tế - xã hội nhất định

Là tổng thể các giai cấp và mối quan hệ giữa các giai cấp, tồn tại trong một giai đoạn lịch sử nhất định

Là các mối quan hệ kinh tế - vật chất giữa các tập đoàn người trong phương thức sản xuất

Là dấu hiệu chủ yếu quy định địa vị kinh tế - xã hội của các giai cấp

Giai cấp bị trị

Giai cấp không cơ bản

Giai cấp cơ bản

Giai cấp thống trị

Giai cấp thống trị

Giai cấp bị trị

Giai cấp cơ bản

Giai cấp không cơ bản

Tiến bộ xã hội

Cách mạng xã hội

Cải cách xã hội

Đảo chính

Đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu và hành động chống phá của thế lực thù địch, bảo vệ độc lập dân tộc, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

Đấu tranh ngăn chặn và khắc phục những tư tưởng và hành động tiêu cực sai trái

Thực hiện công bằng xã hội, chống áp bức, bất công

Thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa theo định hướng tư bản chủ nghĩa

Ph.Ăngghen

C.Mác

V.I.Lênin

Chưa ai đưa ra định nghĩa hoàn chỉnh

Bào tộc

Bộ lạc

Bộ tộc

Dân tộc

Dân tộc là một cộng đồng bền vững về văn hóa và tâm lý, tính cách

Dân tộc là cộng đồng thống nhất về ngôn ngữ, kinh tế

Dân tộc là một cộng đồng người có một nhà nước và pháp luật thống nhất

Dân tộc là một cộng đồng người ổn định trên một lãnh thổ thống nhất

Dân tộc

Con người

Đồng bào

Giai cấp

Là khái niệm dùng để chỉ cộng đồng người sống trong xã hội nguyên thủy

Là hình thức cộng đồng người hình thành khi xã hội có sự phân chia thành giai cấp

Là khái niệm dùng để chỉ toàn thể cộng đồng người sống trên trái đất

Là một cộng đồng người ổn định được hình thành trong lịch sử trên cơ sở một lãnh thổ thống nhất

Giai cấp chủ nô

Giai cấp nô lệ

Giai cấp nông dân

Giai cấp công nhân

Trong xã hội có giai cấp, lợi ích nhân loại không tách rời lợi ích giai cấp, lợi ích dân tộc và bị chi phối bởi lợi ích giai cấp và dân tộc

Sự tồn tại của nhân loại là tiền đề, là điều kiện tất yếu thường xuyên của sự tồn tại dân tộc và giai cấp

Sự phát triển về mọi mặt của nhân loại tạo ra những điều kiện thuận lợi cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và giai cấp

Các phương án được nêu đều đúng