Sự phát triển của khoa học và công nghệ

Sự vận động của mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Sự đấu tranh của các giai cấp trong xã hội

Sự phát triển của khoa học

Quan hệ sản xuất sẽ tự động thay đổi cho phù hợp với lực lượng sản xuất

Quan hệ sản xuất được thay đổi thông qua những cuộc cải cách và các cuộc cách mạng xã hội

Quan hệ sản xuất không thể thay đổi được vì nó được bảo vệ bằng quyền lực nhà nước

Lực lượng sản xuất phải tự điều chỉnh cho phù hợp với quan hệ sản xuất

Sở hữu về công cụ lao động

Sở hữu về trí tuệ

Sở hữu về tư liệu sản xuất

Sở hữu

Sự biến đổi, phát triển của lực lượng sản xuất

Sự biến đổi, phát triển của cách thức sản xuất

Sự biến đổi, phát triển của kỹ thuật sản xuất

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật

Tôn giáo, đạo đức

Văn hóa, nghệ thuật

Triết học

Nhà nước

Quan hệ giữa tồn tại xã hội với ý thức xã hội

Quan hệ giữa kinh tế và chính trị

Quan hệ giữa vật chất và tinh thần

Quan hệ giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần của xã hội

Đạo đức

Nhà nước

Văn hóa, nghệ thuật

Tôn giáo

Nền kinh tế thị trường

Nền sản xuất được công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở trình độ tiên tiến

Nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Hệ thống điện – đường – trường – trạm hiện đại, rộng khắp cả nước

Mối quan hệ kinh tế trong quá trình sản xuất và tái sản xuất của xã hội

Mối quan hệ giữa con người và giới tự nhiên

Mối quan hệ giữa con người và con người

Mối quan hệ giữa con người với con người trong quá trình lao động

Toàn bộ thiết chế chính trị và pháp luật của xã hội

Toàn bộ hệ thống kết cấu các hình thái ý thức xã hội

Toàn bộ thiết chế chính trị – xã hội tương ứng

Toàn bộ thiết chế chính trị của xã hội

Cơ cấu kinh tế

Quan điểm chính trị

Quan điểm văn hóa, nghệ thuật

Ý thức đạo đức

Kiến trúc thượng tầng ngăn chặn cơ sở hạ tầng mới, đấu tranh xóa bỏ tàn dư cơ sở hạ tầng cũ

Kiến trúc thượng tầng sản sinh ra cơ sở hạ tầng mới

Kiến trúc thượng tầng đảm bảo sự thống trị về kinh tế của các giai cấp trong xã hội

Kiến trúc thượng tầng định hướng, tổ chức, xây dựng chế độ kinh tế của kiến trúc thượng tầng

Quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất

Phương tiện lao động

Người lao động

Công cụ lao động

Quan hệ văn hóa

Quan hệ quyền lực nhà nước

Quan hệ tôn giáo

Quan hệ kinh tế

Luôn luôn thống nhất với nhau

Thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Có lúc hoàn toàn đối lập nhau, có khi hoàn toàn thống nhất với nhau

Luôn luôn đối lập loại trừ nhau

Phải bắt đầu từ phát triển lực lượng sản xuất, trước hết là phát triển nguồn lực người lao động

Phải bắt đầu từ phát triển quan hệ sản xuất, trước hết là xác lập quan hệ tổ chức quản lý sản xuất, sau đó phát triển lực lượng sản xuất phù hợp

Phải bắt đầu từ phát triển quan hệ sản xuất, trước hết là xác lập quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất, sau đó phát triển lực lượng sản xuất phù hợp

Phải bắt đầu từ phát triển lực lượng sản xuất, đặc biệt chú trọng phát triển công cụ lao động

Kiến trúc thượng tầng có tính độc lập tương đối so với cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng thay đổi kéo theo sự thay đổi của kiến trúc thượng tầng

Khi cơ sở hạ tầng thay đổi, ngay lập tức mọi bộ phận của kiến trúc thượng tầng thay đổi theo

Kiến trúc thượng tầng không có sự ảnh hưởng đến sự phát triển của cơ sở hạ tầng

Tổ chức nhà nước

Các tổ chức văn hóa – xã hội

Tổ chức tôn giáo

Tổ chức chính đảng

Luôn luôn diễn ra theo chiều hướng tiêu cực

Tiêu cực là cơ bản còn đôi khi theo chiều hướng tích cực

Luôn luôn diễn ra theo chiều hướng tích cực

Có thể diễn ra theo chiều hướng tích cực hoặc tiêu cực

Nhà tư bản nông nghiệp

Lãnh chúa

Giai cấp công nhân

Giai cấp vô sản

Quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất

Tôn giáo

Đạo đức

Giáo dục       

Kiến trúc thượng tầng

Quan hệ sản xuất

Lịch sử của các dân tộc

Lịch sử nhân loại

Sự phát triển kinh tế

Sự phát triển của tổ chức nhà nước

Sự phát triển của xã hội

Sự phát triển của văn hóa

Tư liệu lao động

Công cụ lao động    

Quan hệ sở hữu

Người lao động       

Tư liệu sản xuất

Đứng im

Tuyệt đối       

Tương đối    

Vận động