NEW
Font size
WorksheetsКарбон қышқылдары | Куиз (11-сынып)
Total questions: 78
Worksheet time: 39mins
Карбон қышқылдары:
құрамында –OH тобы бар заттар
құрамында –COOR тобы бар заттар
құрамында –COOH тобы бар органикалық заттар
құрамында –CHO тобы бар заттар
Карбон қышқылдарының жалпы формуласы:
R–CHO
R–CO–R′
R–COOH
R–OH
Карбоксил тобы қандай екі функционалдық топтан тұрады?
–CO және –H
–C=O және –OH
–CO және –OR
–C–O–C–
Құрамындағы карбоксил топтарының санына қарай карбон қышқылдары жіктеледі:
қаныққан, қанықпаған
алифатты, ароматты
бірнегізді, екiнегiздi, көпнегiздi
әлсіз, күшті
Құмырсқа қышқылының формуласы:
CH3COOH
C2H5COOH
HCOOH
C6H5COOH
Сірке қышқылының формуласы:
HCOOH
CH3COOH
C2H5COONa
CH3COONa
Қаныққан бірнегізді карбон қышқылдарының гомологтық қатарының жалпы формуласы:
CnH2nO2
CnH2n+1COOH
CnH2n+2
CnH2n−1COOH
Қышқыл атауы халықаралық номенклатура бойынша:
алкан атауына –ол қосу
алкен атауына –ен қосу
сәйкес көмірсутек атауына «қышқылы» сөзін қосу
алкан атауына –аль қосу
CH3–CH2–COOH қышқылының жүйелік атауы:
сірке қышқылы
май қышқылы
пропион қышқылы
валериан қышқылы
Бутан қышқылы мен 2-метилпропион қышқылы қандай изомерияға жатады?
функционалдық
орынбасушы
көміртек қаңқасының
геометриялық
Карбон қышқылдарын спирттерден алудың жолы:
R–CH2OH → R–CHO
R–CH2OH + [O] → R–COOH
R–CH2OH → R–CH3
R–CH2OH → R–CO–R
Альдегидті тотықтырғанда түзіледі
спирт
кетон
карбон қышқылы
эфир
Бутанды тотықтыру арқылы сірке қышқылын алу теңдеуі:
2C2H6 + 5O2 → 4CH3COOH + 2H2O
C4H10 + O2 → CO2 + H2O
C4H10 → 2C2H6
C4H10 + Cl2 → C4H9Cl
Күрделі эфир гидролизденгенде түзіледі
альдегид пен су
спирт пен қышқыл
кетон мен су
алкен мен су
Этил ацетатты гидролиздеу теңдеуі:
CH3COOC2H5 + H2O → CH3COOH + C2H5OH
CH3COOC2H5 → CH3COONa
CH3COOC2H5 + Na → тұз
CH3COC2H5 → ацетон
Карбон қышқылдарының суда диссоциациялану теңдеуі:
CH3COOH ⇄ CH3COO− + H+
CH3COOH → CH3COH
CH3COOH + H2 → CH3CH2OH
CH3COOH → CO2 + H2
Карбон қышқылдарының металдармен әрекеттесуінің жалпы теңдеуі:
R–COOH + NaOH → R–COONa + H2O
2R–COOH + Ca → (R–COO)2Ca + H2↑
R–COOH + CuO → R–CHO
R–COOH → R–CO–R
Сірке қышқылының калий гидроксидімен реакциясы:
CH3COOH + KOH → CH3COOK + H2O
CH3COOH + K → CH3COH
CH3COOH → CH4
CH3COOH + KOH → эфир
Спирттермен карбон қышқылдарының әрекеттесу реакциясы қалай аталады?
нейтралдану
тотығу
этерификация
гидрлеу
Құмырсқа қышқылының ерекше қасиеті:
тотықпайды
күміс-айна реакциясына түседі
тек тұз түзеді
әлсіз қышқыл
Құмырсқа қышқылының күміс оксидімен реакциясы:
HCOOH + Ag2O → CO2 + H2O + 2Ag↓
HCOOH + AgNO3 → AgCl
HCOOH → H2
HCOOH + NaOH → HCOONa
Құмырсқа қышқылы концентрлі күкірт қышқылымен қыздырғанда түзіледі
CO2 түзіледі
CO түзіледі
CH4 түзіледі
H2 түзіледі
Қанықпаған карбон қышқылы
CH3COOH
C2H5COOH
CH2=CH–COOH
C6H5COOH
Қанықпаған карбон қышқылдарының қаныққан карбон қышқылдарынан айырмашылығын көрсететін реакция типі
нейтралдану
гидратация
қосылу реакциялары
изомерлену
Олеин қышқылының формуласы
CH3(CH2)16COOH
CH3(CH2)7CH=CH(CH2)7COOH
CH3COOH
C6H5COOH
Қымыздық қышқылының формуласы
HOOC–COOH
CH3COOH
HCOOH
C6H5COOH
Лимон қышқылы үшнегізді қышқыл екенін көрсететін құрылым
HOOC–CH2–C(OH)(COOH)–CH2–COOH
CH3–COOH
HOOC–COOH
C2H5–COOH
Карбон қышқылдарында көміртек қаңқасы қалай нөмірленеді?
тізбектің кез келген шетінен
карбоксил тобындағы көміртек атомынан бастап
ең ұзын радикалдан бастап
ең көп орынбасушы бар шеттен
HCOOH қышқылының жүйелік атауы
этан қышқылы
метан қышқылы
пропан қышқылы
бутан қышқылы
CH3COOH қышқылының жүйелік атауы
метан қышқылы
этан қышқылы
пропан қышқылы
бутан қышқылы
C2H5COOH қышқылының жүйелік атауы
этан қышқылы
пропан қышқылы
бутан қышқылы
пентан қышқылы
CH3CH2CH2COOH қышқылының жүйелік атауы
пропан қышқылы
бутан қышқылы
пентан қышқылы
песан қышқылығы
Карбон қышқылдарының тривиалды атауларына мысал дұрыс берілген қатарды таңдаңыз.
метан қышқылы – құмырсқа қышқылы; этан қышқылы – сірке қышқылы
метан қышқылы – май қышқылы; этан қышқылы – капрон қышқылы
пропан қышқылы – стеарин қышқылы; бутан қышқылы – пальмитин қышқылы
гексан қышқылы – қымыздық қышқылы
Май қышқылының (тривиалды) жүйелік атауы қандай?
бутан қышқылы
пентан қышқылы
гексан қышқылы
гептан қышқылы
Валериан қышқылының жүйелік атауы қандай?
бутан қышқылы
пентан қышқылы
гексан қышқылы
октан қышқылы
Капрон қышқылының жүйелік атауы қандай?
пентан қышқылы
гексан қышқылы
гептан қышқылы
октан қышқылы
Пальмитин қышқылының формуласы қайсысы?
C15H31COOH
C16H33COOH
C17H35COOH
C12H29COOH
Стеарин қышқылының формуласы қайсысы?
C15H31COOH
C16H33COOH
C17H35COOH
C18H37COOH
Бірнегізді қаныққан карбон қышқылдарына қандай изомерия тән?
тек геометриялық изомерия
көміртек қаңқасының изомериясы және күрделі эфирлермен класаралық изомерия
тек оптикалық изомерия
изомерия болмайды
Төменгі карбон қышқылдарының физикалық қасиеті дұрыс сипатталған тұжырымды таңдаңыз.
иіссіз және суда ерімейді
өздеріне тән өткір иісті, суда жақсы еритін сұйық заттар
тек қатты кристалл күйінде болады
барлығы газ тәрізді
Карбон қышқылдарының суда ерігіштігі мен қайнау температурасы салыстырмалы молекулалық массасы артқан сайын қалай өзгереді?
ерігіштігі артады, қайнау температурасы кемиді
ерігіштігі кемиді, қайнау температурасы өседі
екеуі де кемиді
екеуі де өзгермейді
Жоғары карбон қышқылдарының көпшілігі қандай күйде кездеседі?
суда еритін газ
суда ерімейтін қатты заттар
тек ұшқыш сұйықтықтар
плазма
Карбон қышқылдарының судағы ерітіндісінде жүретін диссоциация теңдеуін таңдаңыз.
CH3COOH ⇄ CH3COO− + H+
CH3COOH ⇄ CH3CO+ + OH−
CH3COOH ⇄ CH4 + CO2
CH3COOH ⇄ CH3− + COOH+
Карбон қышқылдары металдармен әрекеттескенде қандай өнімдер түзіледі?
спирт және тұз
тұз және сутек (H2)
эфир және су
альдегид және су
Сірке қышқылының кальциймен әрекеттесу теңдеуін таңдаңыз.
2CH3COOH + Ca → (CH3COO)2Ca + H2↑
CH3COOH + Ca → CH3COOCa + H2↑
CH3COOH + Ca → CH4 + CaCO3
2CH3COOH + Ca → CaO + 2CH4
Карбон қышқылының негіздік оксидпен әрекеттесуінің дұрыс теңдеуін таңдаңыз.
2CH3COOH + CaO → (CH3COO)2Ca + H2O
CH3COOH + CaO → Ca + CO2 + H2
CH3COOH + CaO → CH3CHO + Ca(OH)2
Карбон қышқылының сілтімен нейтралдану теңдеуі (мысал):
CH3COOH + KOH → CH3COOK + H2O
CH3COOH + KOH → CH3COH + K2O
CH3COOH + KOH → CH3COOK + H2↑
CH3COOH + KOH → CH3COCl + H2O
Карбон қышқылдары спирттермен әрекеттескенде қандай реакция жүреді?
гидролиз
этерификация (күрделі эфир түзілуі)
полимерлену
дегидрлеу
Этерификация теңдеуін көрсетіңіз:
CH3COOH + C2H5OH ⇄ CH3COOC2H5 + H2O
CH3COOH + C2H5OH → CH3CH2CHO + H2O
CH3COOH + C2H5OH → CH3COONa + H2
CH3COOH + C2H5OH → C2H6 + CO2
Қышқылдардың тұздары қалай аталады?
–ол, –он
формил, ацетил
формиаттар, ацетаттар, пропионаттар (қышқылына сәйкес)
нитраттар ғана
Құмырсқа қышқылы тұзының атауы:
ацетат
формиат
пропионат
бутерат
Сірке қышқылы тұзының атауы:
формат
ацетат
пропионат
стеарат
Сірке қышқылының хлормен әрекеттесу теңдеуі:
Cl2 + CH3COOH → ClCH2COOH + HCl
Cl2 + CH3COOH → CH3COCl + H2O
Cl2 + CH3COOH → CH3Cl + CO2 + HCl
Cl2 + CH3COOH → CH2Cl2 + CO
Құмырсқа қышқылының ерекше қасиеті дұрыс берілген тұжырым:
күміс-айна реакциясына түсіп, тотығады
тек кетондармен ғана әрекеттеседі
тек сілтілермен әрекеттеспейді
тек эфирленбейді
Құмырсқа қышқылының күміс (I) оксидімен тотығу теңдеуі (алғашқы саты):
HCOOH + Ag2O → H2CO3 + 2Ag↓
HCOOH + Ag2O → HCOONa + Ag
HCOOH + Ag2O → CH3COOH + Ag
HCOOH + Ag2O → CO + H2O + AgCl
Көмір қышқылының (H2CO3) ыдырау теңдеуі:
H2CO3 → H2 + CO3
H2CO3 → H2O + CO2↑
H2CO3 → CO↑ + H2O
H2CO3 → C + O2 + H2
Құмырсқа қышқылының концентрлі күкірт қышқылымен қосып қыздырғанда ыдырауы:
HCOOH —(H2SO4, t°)→ H2O + CO↑
HCOOH —(H2SO4, t°)→ CO2↑ + H2↑
HCOOH —(H2SO4, t°)→ HCHO + H2O
HCOOH —(H2SO4, t°)→ HCOONa
Карбон қышқылдарын алудың 1-әдісі (берілген теория бойынша):
альдегидтер мен біріншілік спирттерді тотықтыру
алкендерді гидрогалогендеу
алкандарды гидрлеу
эфирлерді тотықсыздандыру
Біріншілік спиртті тотықтырудың жалпы теңдеуі (қышқыл түзілуі):
R–CH2OH + [O] → R–COOH
R–CH2OH + [O] → R–CHO
R–CH2OH + H2 → R–CH3 + H2O
R–CH2OH + NaOH → R–CH2ONa + H2O
Альдегидті тотықтырудың жалпы теңдеуі (қышқыл түзілуі):
R–CHO + [O] → R–COOH
R–CHO + H2 → R–CH3
R–CHO + H2O → R–CH2OH
R–CHO + NaHSO3 → қосылыс
Сірке қышқылын бутанды тотықтыру арқылы алу теңдеуі:
2C4H10 + 5O2 → 4CH3COOH + 2H2O
C4H10 + O2 → CH3COOH
2C4H10 + O2 → 4CH3COOH
C4H10 + 5O2 → 2CH3COOH + 2H2O
Күрделі эфир гидролизі нәтижесінде түзілетін өнімдер:
альдегид пен кетон
спирт пен карбон қышқылы
тұз бен сутек
алкан мен су
Этил ацетатын қышқылдық ортада гидролиз теңдеуі:
CH3COOC2H5 + H2O —(H+)→ CH3COOH + C2H5OH
CH3COOC2H5 + H2 → CH3CH2OH + CH3OH
CH3COOC2H5 + O2 → CO2 + H2O
CH3COOC2H5 + NaOH → CH3COONa + C2H6
Зертханада карбон қышқылының тұзынан концентрлі күкірт қышқылымен бөліп алу теңдеуі (мысал):
2CH3COONa + H2SO4(конц), t° → Na2SO4 + 2CH3COOH
CH3COONa + HCl → CH3COOH + NaCl + H2↑
2CH3COONa + H2SO4 → 2CH3COONaSO4
CH3COONa + H2O → CH3COOH + NaOH
Карбон қышқылдарының табиғатта таралуы туралы дұрыс тұжырым:
тек жасанды жолмен алынады
құмырсқа, қалқанқұлақ, медуза, ара мен құмырсқа шаққанда болатын күйдіргіш заттарда кездеседі
тек металдарда болады
тек инертті газдарда кездеседі
Сірке қышқылы табиғатта қандай үрдістің өнімі ретінде кездеседі?
фотосинтез
сірке қышқылын түзуші ашыту
мұнай крекингі
электролиз
Май қышқылы кездеседі
тек минералдарда
глицерин эфирі түрінде сары майда, сиыр сүтінде
тек ауада
тек көмірде
Пальмитин қышқылы қай майлардың құрамында жиі кездеседі?
тек мұнайда
жануар және өсімдік майларында (глицерин эфирлері құрамында)
тек суда
тек тұздарда
Стеарин қышқылы туралы дұрыс тұжырым:
табиғатта кең таралған май қышқылдарының бірі
тек газ түрінде болады
суда жақсы еритін ұшқыш қышқыл
тек бейорганикалық қышқыл
Карбон қышқылдарының минералды қышқылдарға ұқсас химиялық қасиеттерін көрсететін реакциялар қатары:
тек қосылу реакциялары
металдармен, негіздік оксидтермен, негіздермен және тұздармен әрекеттесуі
тек полимерлену
тек айрылу
Минералды және органикалық қышқылдарға ортақ қасиет ретінде берілген диссоциация мысалын көрсетіңіз:
HNO3 ⇄ H+ + NO3− және CH3COOH ⇄ CH3COO− + H+
HNO3 ⇄ H2 + NO3 және CH3COOH ⇄ CH4 + CO2
HNO3 ⇄ H+ + OH− және CH3COOH ⇄ CH3+ + COO−
HNO3 ⇄ NO + H2O және CH3COOH ⇄ CO + H2
Қанықпаған карбон қышқылдарына тән реакция (қосылу) дұрыс берілген теңдеу:
CH2=CH–COOH + HBr → CH3–CHBr–COOH
CH2=CH–COOH + HBr → CH3–CH2–COOH
CH2=CH–COOH + HBr → CH2Br–CH2–COOH (берілген теорияға сай емес)
CH2=CH–COOH + HBr → CO2 + H2O
Қанықпаған қышқылды тотықтыру нәтижесінде түзілетін өнім (реакция мысалында):
CH2=CH–COOH + [O] + H2O → HO–CH2–CH(OH)–COOH
CH2=CH–COOH + [O] → CH3–COOH
CH2=CH–COOH + [O] → CO + H2O
CH2=CH–COOH + [O] → CH3CH2OH
Қанықпаған карбон қышқылдарын алу әдісі ретінде дұрыс көрсетілген теңдеу (гидрогалогенқышқылды дегидрогалогендеу):
CH3–CH2–CHCl–COOH → CH2=CH–COOH + HCl
CH3–CH2–CHCl–COOH → CH3–CH2–CH2–COOH + Cl2
CH3–CH2–CHCl–COOH → CH3–CH2–CHO + HCl
CH3–CH2–CHCl–COOH → CH3–CH2–CH2Cl + CO2
Оксикарбон қышқылдары дегидратациялау арқылы қанықпаған қышқыл алу теңдеуі:
HO–CH2–CH2–COOH → CH2=CH–COOH + H2O
HO–CH2–CH2–COOH → CH3–CH2–COOH
HO–CH2–CH2–COOH → CH3–CHO + H2O
HO–CH2–CH2–COOH → CO2 + H2
Сірке қышқылының қолданылуына қатысты дұрыс тұжырым:
тек дәрі-дәрмек ретінде
пластмасса және жасанды талшық алуда, ацетаттар түрінде бояу өндірісінде, тағам өнеркәсібі мен тұрмыста кең қолданылады
тек жанармай ретінде
тек жарылғыш зат жасауға ғана
Құмырсқа қышқылының қолданылуына қатысты дұрыс тұжырым:
залалсыздандырғыш қасиеті бар, тағам өнеркәсібінде, тері және фармацевтика өндірісінде, медицинада қолданылады
тек бояу еріткіші
тек резеңке алу үшін
тек металлды қаптау үшін
Жоғары карбон қышқылдарының натрий және калий тұздары қандай өнімнің негізгі құрамбөлігі болады?
шыны
сабын
бетон
көмір
