HỆ THỐNG KIẾN THỨC VỀ THƠ

Front

KHÁI NIỆM CỦA THƠ

Back

Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Thơ là hình thức sáng tác văn học phản ánh cuộc sống, thể hiện tâm trạng, những cảm xúc mạnh mẽ bằng ngôn ngữ hàm súc, giàu hình ảnh và nhất là có nhịp điệu”.

-Thơ là hình thức nghệ thuật ngôn từ đặc biệt, tuân theo một mô hình thi luật hoặc nhịp điệu nhất định, diễn tả được những tình cảm mãnh liệt hoặc những ấn tượng, xúc động tinh tế của con người trước thế giới.

-Thơ trữ tình là loại tác phẩm thơ thường có dung lượng nhỏ, thể hiện trực tiếp cảm xúc, tâm trạng của nhân vật trữ tình.

Front

Đặc trưng của thơ

Back

 * Về nội dung:

-Thơ ca khơi nguồn từ cuộc sống nên thơ bao giờ cũng chứa đựng bóng hình cuộc đời, bóng dáng con người. Thơ ca là cuộc đời nhưng thơ ca không phải là những trang giấy in nguyên vẹn bóng hình cuộc sống.

- Nhưng quan trọng hơn, thơ là biểu hiện của tâm hồn người. Thơ ca bao giờ cũng là tấm gương của tâm hồn, là tiếng nói tình cảm con người, những rung động của trái tim trước cuộc đời.

-Thơ là sự thổ lộ tình cảm mãnh liệt đã được ý thức. Nó đòi hỏi nhà thơ phải có sự rung động mạnh mẽ từ bên trong, sự giày vò, chấn động trong tâm hồn, buộc tác giả phải sống rất sâu vào thế giới nội tâm của mình. Thiếu tình cảm chân thành, sâu sắc, nhà thơ không thể làm được thơ, họa chăng chỉ có những câu vần vè, chắp nối.

 * Về hình thức (nghệ thuật): Hình thức trong thơ trữ tình là tổng hòa của thể thơ, câu thơ, lời thơ, giọng điệu, nhịp, vần, ngôn ngữ, hình ảnh, ...trong thơ trữ tình.

Front

Hình ảnh thơ

Back

-Hình ảnh thơ là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo 1 cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt những ấn tượng thị giác , cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc.

-Hình ảnh trong thơ thường được tạo nên bằng việc sử dụng từ ngữ (tượng thanh, tượng hình, từ láy,…) và các biện pháp tu từ (so sánh, ẩn dụ, nhân hoá, hoán dụ,…) giúp nhà thơ miêu tả sống động hoặc truyền tải cảm xúc, tư tưởng mạnh mẽ.

Front

Ngôn ngữ thơ

Back

- Ngôn ngữ thơ có đặc điểm là hàm súc, mang tính biểu cảm, mang tính hình tượng, giàu nhạc điệu, được tổ chức thành một cấu trúc đặc biệt: có vần, nhịp, thanh điệu, đối …

Front

Chủ thể trữ tình

Back

Là chủ thể phát ngôn, thường là tác giả hoặc người đại diện cho quan niệm thẩm mĩ và tư tưởng thời đại về một vấn đề nào đó trong cuộc sống; đây là con người có cảm xúc, suy tư trong tác phẩm nhưng không nên đồng nhất đơn giản giữa chủ thể trữ tình và tác giả. Có 02 dạng:

+ Xuất hiện qua các đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất (tôi, anh, em, chúng ta, chúng tôi,...).

+ Chủ thể ẩn, không có ngôi (nhân danh cái chung, đại diện cho một bộ phận xã hội).

Front

Nhân vật trữ tình

Back

(một dạng biểu hiện của chủ thể trữ tình): Là người trực tiếp bộc lộ cảm xúc, rung  động, suy nghĩ,…trong bài thơ trước khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.

Front

Nhịp điệu

Back

Những điểm ngắt hay ngừng theo chu kì nhất  định trên văn bản do tác giả chủ động bố trí. Nhịp thơ được tạo nên chủ yếu bởi cách ngắt dòng và cách ngắt nhịp trong từng dòng thơ, câu thơ.

Phân loại: Có nhiều loại nhịp thơ khác nhau, nhưng một số loại nhịp thơ phổ biến bao gồm:

Nhịp thơ chẵn: Trong loại nhịp thơ này, các âm tiết được phân bố đều nhau và đều nhấn nhá, tạo thành một sự cân bằng và ổn định.

Nhịp thơ lẻ: Trái ngược với nhịp chẵn, nhịp thơ lẻ có sự sắp xếp không đều của các âm tiết. Một số âm tiết sẽ được nhấn mạnh hơn so với các âm tiết khác, tạo thành một sự không đều và không thường xuyên.

Nhịp thơ tự do: Đây là loại nhịp thơ không ràng buộc bởi các qui tắc nhịp điệu cụ thể. Các đoạn trong nhịp thơ tự do có thể không tuân thủ các qui tắc nhịp thơ truyền thống, cho phép sáng tạo và tự do biểu đạt của nhà thơ.

Front

Vần thơ

Back

Là sự cộng hưởng, hòa âm theo quy luật giữa một số âm tiết trong hay cuối dòng thơ. Vần có chức năng liên kết các dòng thơ. Vần có chức năng liên kết các dòng thơ và góp phần tạo nên nhịp điệu, nhạc điệu cũng như giọng điệu của bài thơ.

Phân loại:

Xét về vị trí: vần chân (cước vận) là vần thường được gieo vào cuối dòng thơ; vần lưng (yêu vận) là vần thường được gieo ở giữa dòng thơ.

Xét về thanh điệu: vần thanh bằng (T) là những chữ không dấu hoặc dấu huyền, vần thanh trắc (T) là những chữ có dấu hỏi, ngã, sắc, nặng.

Độc vận: chỉ gieo duy nhất 1 vần

Front

Cảm hứng chủ đạo

Back

Là trạng thái cảm xúc, tình cảm mãnh liệt, tràn đầy, bao trùm xuyên suốt toàn bài thơ, gắn với một tư tưởng, một cách đánh giá của tác giả.

Mỗi tác phẩm có thể có nhiều cảm hứng nhưng chỉ có một cảm hứng chủ đạo vì đó là cảm hứng chính, bao trùm tác phẩm.

Những dạng cảm hứng chủ đạo: cảm hứng anh hùng, tự hào, bi thương, trào lộng, cảm hứng ngợi ca...

Front

Nhạc điệu

Back

Cách tổ chức các yếu tố âm thanh của ngôn từ để lời thơ gợi ra cảm giác về âm nhạc (âm hưởng, nhịp điệu). Trong thơ, những phương thức cơ bản để tạo nhạc điệu là gieo vần, ngắt nhịp,  điệu, phối hợp thanh điệu bằng- trắc...