7 сынып. География

Front

1 тапсырма

 

Ауаның негізгі салмағы жер бетінің  төменгі таяу қабатына түседі. Атмосфераның бүкіл салмағының жартысы  5 км биіктікке дейінгі қалыңдығына тура келеді, сондықтан ауаның  қысымы биіктік бойынша өзгереді.

Асқар ата-анасымен  Астана қаласына  ұшақпен баруды жөн көрді.Ұшақ  әуежайдан көтерілерде  стюардесса жер бетіндегі атмосфералық қысым 750 мм  екендігін  хабарлады.  Ұшақ  5000 м  биіктікке көтерілгенде  Асқар  ұшақ сыртындағы атмосфералық қысым енді қанша болды екен деп ойлады.

Асқарға көмектесіңіз, ұшақ сыртындағы қысымды анықтаңыз  және  қорытынды шығарыңыз.

 

Әрбір пайымдауда  «Иә» немесе «Жоқ» жауаптарының бірін айналдыра сызыңыз.

 

Жер бетіндегі  ауа қысымы 750мм,  5000 м  биіктіктегі ұшақ  сыртындағы ауа қысымын анықтау арқылы келесі қорытындылардың қайсысын дұрыс деуге  болады?    

Back

Жауабы:  250мм, биіктік артқан сайын қысым төмендейді.

Front

2 тапсырма

 

Ауа қабаты жер бетінің әр шаршы сантиметріне 1кг 33г салмақ түсіреді.Орта бойлы адам шамамен 15 000 см² , оған  түсетін қысым 15 500 кг немесе 15 т-дан астам. Неліктен біз мұндай қысымды сезбейміз?

Back

Жауабы: Біздің денеміздің ішкі қысымы сыртқы атмосфера қысымымен тепе-тең келеді.

Front

3 тапсырма

 

Желдің пайда болуының себебі – ауа қысымының  жер бетінде әркелкі таралуы.

 

«Бриз» және «Муссон» сөздерін пайдаланып, олардың пайда болу үдерістерін түсіндіріңіз. Екеуінің ұқсастығын табыңыз. Бриз желі адамға пайдалы ма?

Back

Жауабы: Бриз – құрлық пен судың үстіндегі ауаның  әр-түрлі жылынуына байланысты  бағытын тәулік ішінде 2 рет өзгертетін жел.

Муссон — құрлық пен теңіз арасында тұрақты соғатын маусымдық жел.

Ұқсастығы екеуіде — құрлық пен су айдыны арасында соғатын жел. Бриз желі айналасындағы құрылықтағы күндізгі аптап ыстықты бәсеңдетеді. Бриз французша жеңіл жел,яғни теңізден соғатын жанға жайлы самал жел. Рекреациялық — емдік қасиеті бар, теңіз жағасында демалуға, денсаулығын нығайтуға, таза ауамен тыныстауға пайдалы.

Front

4 тапсырма

 

Желдің адамға тигізер пайдалы және пайдасыз жағын  талдаңыз.

 

Желдің зиянды әрекеттерінен адам өмірін қорғаудың қандай жолдарын ұсынасыз?

Back

Жауабы: Пайдалы жағы:  ауаны  алмастырып тазартуы, таза әрі арзан   қуат  көзі, жел диірмені, спорттық мақсатта пайдалануға болатындығы

Пайдасыз жағы: Апатты дауылдар-тайфун, боран, шаңды дауыл.

Қорғану жолдары:  Ауа-райын алдын-ала болжай білу керек.

Алыс жолға, табиғат аясына шығарда алдағы ауа-райы жайлы ақпараттармен танысу керек. (Теледидар. ғаламтор, газеттерден)

Апатты дауыл жақындағанда қауіпсіз жерге кетуге тырысу қажет, үлгермесе тығылатын пана жер тезірек табу керек.

Шаңды, құмды дауылға тап болғанда адам басын, бетін бүркеу керек.

Front

5 тапсырма

Жанартаулық тау жыныстарында көптеген бос қуыстар болады. Бұл бос қуыстар қалай пайда болған?

Back

Жауабы: Тау жынысы суыған кезде, оның ішінде газ көпіршіктері бөлініп шыққан

Front

6 тапсырма

Дүние жүзінің ең ірі гейзерінің бірі – Эксельсиор гейзері АҚШ Йеллоустон паркінің кереметі болып саналады. Оның су бұрқағы жағасы шың құзды және/немесе жартасты болып келетін көлдің ортасынан жоғары қарай атқылайды. Гейзердің атқылауы барысында болатын құбылыстарды суреттеңіздер

Back

Жауабы:

Гейзер — оқтын-оқтын ыстық су мен бу атқылап тұратын су көзі (қайнар, бұлақ). Магма ошағынан үздіксіз жылу келіп тұратын жанартаулық әрекеті тоқтамаған немесе таяуда тоқтаған аймақтарда кездеседі. Гейзердің сырт пішіні кішігірім қиылған конус, аласа, жайпақ шұңқыр, кейде ор түрінде болуы мүмкін. Гейзерлер Исландия, Солтүстік Америка, Жаңа Зеландия, Камчатка секілді қазіргі заманғы жанартаулы аймақтарда көп. Әрекетінің үзақтығы тұрақты деуге болатын жүйелі және ұзақтығы құбылмалы жүйесіз гейзерлер болып бөлінеді.  Атқылау үзақтығы ондаған минуттармен өлшенеді, тыныштык кезеңі бірнеше минуттан бірнеше сағатқа немесе күндерге дейін созылады. Гейзерлердің көмейінен алдымен ыстық бу, оған ілесе ондаған метр биіктікке ыстық су атқылайды. Оған қоса, қатты күркіреген дыбыс шығады. Исландияда (30-дай), Жаңа Зеландияда және т.б. кездеседі. Гейзердің ыстык суы үйлерді, жылыжайды жылыту, электр энергиясын алу үшін пайдаланылады (буының биіктігі шамамен 150 метрге дейін жетеді).

Front

7 тапсырма

Америка Құрама Штаттарында жылына 640 ретке дейін болатын құбылыс бар. Ол құбылыс жазықтықтық Техас, Оклахома, Канзас, Небраско штаттарында жиі байқалады. Аталған штаттарда өмір сүретін адамдар табиғаттың бұл апатты құбылысынан жасырыну үшін өз үйлерінде қорғаныс баспаналар салады. Бұл құбылыс қалай аталады?

Back

Жауабы: Торнадо (ис. tornado «құйын») — атмосферадағы ауаның айналмалы қозғалысы. Тромб диаметрі ондаған метрге жетеді. Тромб желінің жылдамдығы 50—100 м/с, ал талқандау жолағының ені жүздеген метрге жетуі мүмкін. Ауа райы ыстық кезде атмосфераның тұрақсыз стратификациясы кезінде қалыптасады. Құйын, торнадо деп те аталады. Торнадоның үлкендігі мен пішіні алуан түрлі болады. Көбіне диаметрі жүздеген метр шұңқыр пішінді, жер беті жағында қоқыс бүлты бар болады. Кейде торнадо жаңбыр немесе шаңнан метеорологтарға көрінбей қалуы мүмкін. Бұл жағдай күтпегендіктен көптеген шығындар мен зардапқа соқтырады^.

 

Front

8 тапсырма

Су түбіне жіберілген дыбыс 8 секундтан кейін қайтып келсе онда теңіз түбінің тереңдегі неше метр?

Back

Жауабы: Ескерту; су түбіндегі дыбыстың таралу жылдамдығы 1500 метр/сек. 8·1500=12000 метр. 12000:2=6000. Дыбыстың қайтып келу уақытын есептесек 6000 метр

Front

9 тапсырма

Автомобиль көлігінің ауаны ластауын тоқтату үшін қандай шаралар  тиімді

болар еді?  Өз ойыңды, ұсынысыңды жаз.

Back

Жауап:   Сумен, сутегімен, этил спиртімен ,күн батареясымен жүретін таза экологиялық автомобильдерді көптеп шығарып қолдану. Жанар-жағармаймен жүретін көліктерден бас тарту. Велокөлікпен жүруді өмір салтына  айналдыру.

Ескерту:  Осы мағыналас жауаптардың барлығы қабылданады.

Front

10 тапсырма

Аспан денелерінің бірі — Ай белгілі бір мөлшерде Жерге әсер етеді.  Сен жалғыз өзің ешқандай тіршілік белгісі жоқ аралға тап болдың. Айдың көмегін қалай пайданар едің?

Back

Жауабы:  Толысу құбылысын пайдаланып, су қайтқанда балық, тағы басқа теңіз өнімдерін теріп тамақтанар едім.