9 сынып. География

Front

1-тапсырма. Шарын ұзындығы 154 километр болатын, ал тік жартастарының биіктігі 300 метрге дейін жететін шөгінді жыныстардан тұратын кешен болып табылады. Оның тарихы 12 миллион жылды құрайды. Шөгінді жыныстардың қабаттарында тасқа айналған теңіз жануарларының қалдықтары көптеп кездеседі. Аңғар түбімен осыдан бірнеше миллион жыл бұрын Іле көлін қоректендірген Шарын өзені ағып жатыр. Жазда ауа температурасы 35°-қа дейін көтеріліп, қыста -6°-қа дейін дейін төмендейді. Сол себептен 48 Оқушылардың жаратылыстану-ғылыми сауаттылығын қалыптастыру бойынша әдістемелік нұсқаулар туристерге көктемнің соңы мен жаздың басында немесе күз мезгілінде келу ұсынылады. Бұл шөл зона болғанымен жартастардағы жарықтарда су болуы мүмкін.

1-сұрақ. Шарын шатқалының жер бедері қалай қалыптасты?

Back

Жауабы:

Шарын шатқалының жер бедері экзогендік күштердің әсерінің нәтижесінде қалыптасты. Тау жыныстарындағы ұзына бойы созылған аңғарды өзен салды, ал жартастардың көрікті пішіндері жел әсерінен қалыптасқан.

Front

1-тапсырма. Шарын ұзындығы 154 километр болатын, ал тік жартастарының биіктігі 300 метрге дейін жететін шөгінді жыныстардан тұратын кешен болып табылады. Оның тарихы 12 миллион жылды құрайды. Шөгінді жыныстардың қабаттарында тасқа айналған теңіз жануарларының қалдықтары көптеп кездеседі. Аңғар түбімен осыдан бірнеше миллион жыл бұрын Іле көлін қоректендірген Шарын өзені ағып жатыр. Жазда ауа температурасы 35°-қа дейін көтеріліп, қыста -6°-қа дейін дейін төмендейді. Сол себептен 48 Оқушылардың жаратылыстану-ғылыми сауаттылығын қалыптастыру бойынша әдістемелік нұсқаулар туристерге көктемнің соңы мен жаздың басында немесе күз мезгілінде келу ұсынылады. Бұл шөл зона болғанымен жартастардағы жарықтарда су болуы мүмкін.

2-сұрақ. Ауа температурасының өзгеруі және жартас жарықтарындағы су жартастардың мүжіліп, бұзылуына қалай әсер етеді?

Back

Жауабы:

Қататын су жартас жарықтарында ұлғаяды.

Front

1-тапсырма. Шарын ұзындығы 154 километр болатын, ал тік жартастарының биіктігі 300 метрге дейін жететін шөгінді жыныстардан тұратын кешен болып табылады. Оның тарихы 12 миллион жылды құрайды. Шөгінді жыныстардың қабаттарында тасқа айналған теңіз жануарларының қалдықтары көптеп кездеседі. Аңғар түбімен осыдан бірнеше миллион жыл бұрын Іле көлін қоректендірген Шарын өзені ағып жатыр. Жазда ауа температурасы 35°-қа дейін көтеріліп, қыста -6°-қа дейін дейін төмендейді. Сол себептен 48 Оқушылардың жаратылыстану-ғылыми сауаттылығын қалыптастыру бойынша әдістемелік нұсқаулар туристерге көктемнің соңы мен жаздың басында немесе күз мезгілінде келу ұсынылады. Бұл шөл зона болғанымен жартастардағы жарықтарда су болуы мүмкін.

3-сұрақ. Неліктен тасқа айналған теңіз жануарларының қалдықтары сақталған?

Осыдан миллион жылдай бұрын қандай оқиғалар болған?

Back

Жауабы:

Ерте кезде бұл жерде теңіз болған, кейін ол қайта шегініп, суы тартылды

Front

2-тапсырма Баламалы энергетика туралы айтылғанда ең алдымен қалпына келетін энергия көздері – күн энергиясы мен жел энергиясы туралы айтылады.

 Электр энергиясының мұндай түрі, яғни күн энергиясы келесі бөліктерден тұрады: күн батареясы (тұрақты токтың генераторы), тұрақты токты ауыспалы токқа айналдыратын зарядты бақылайтын қондырғысы бар аккумулятор, инвертор. Күн батареялары күн энергиясын электр энергиясына айналдыратын күн элементтерінің жинақтарынан тұрады.

Сұрақ: Күн энергиясын алуда, қазба отын (көмір не мұнай) қолданылатын электр энергиясын өндірумен салыстырып, бір артықшылығы мен кемшілігін сипатта.

Back

Жауабы:

Артықшылықтары: • дәстүрлі энергия көздері бағаларының үнемі өсу жағдайында болашағы бар, қолжетімді және энергия көзінің сарқылмауы; • қоршаған орта үшін қауіпсіздігі.

 

Кемшіліктері: • ауа райы мен тәулік уақытына тәуелділігі; • орта ендіктердегі маусымдылығы және энергия өндіру кезеңінің оның тұтыну кезеңімен сәйкес келмеуі; жоғары ендіктердегі тиімсіздігі және энергияны жинау қажеттігі; • сирек кездесетін элементтер (мысалы, индий және теллур) қолданылатын қондырғының жоғары бағасы; • электр станциясының үстіндегі атмосфераның қызуы; • үлкен аудандарды қолдану қажеттілігі.

Күн батареяларын салу үшін бір жыл ішіндегі ашық күндер санының өте көп болуы қажетті жағдай болып табылады. Ең ыңғайлы климаттық белдеулерге тропиктік және субтропиктік климаттық белдеулер жатады. Бірінші климатограмма бойынша, жыл бойы жылы күндер мен жауын-шашын мөлшерінің аз екенін байқауға болады. Ал екінші климатограмма бойынша, жыл бойы жауын-шашын мөлшерінің көп екені көрініп тұр.

Front

3-тапсырма «Балқаш көлі»

1.«Орталық Азия» туристік агенттігі Балқаш көліндегі демалыстарды белсенді түрде жарнамалап, осы бірегей табиғи нысанның ерекшеліктерімен алдын ала танысуды ұсынады.

Онда Балқаш – эндорейлік жартылай тұщы көл, көлемі жөнінен дүние жүзіндегі барлық көлдер арасында он үшінші орында тұрғаны хабарланады. Көл теңіз деңгейінен 340 метр биіктікте орналасқан, көлдің беті 18 000 км2-ден астам, ұзындығы 600 километрден асады. Оның тереңдігі шағын және орташа шамамен 5 метр, максимум 26 м.

Сұрақ. Сіз мына тұжырымдармен (иә/жоқ) келісесіз бе:

Back

Жауабы:

А) Балқаш көлі Қазақстан мен Қытай жерінде орналасқан.

B) Балқаш – тау көлі.