Hikaye

Tema

Konu

Çatışma

Olay Hikayesi/ Durum Hikayesi

Anlatıcı

Bakış Açısı

Anlatım Teknikleri

Tİp/ Karakter

Hikaye Nedir?

Kişiler

• Öyküdeki olayları ya da durumları kişi veya kişiler yaşar

• Kişi sayısı romana göre azdır. 

• Kişilerin fiziksel ve ruhsal durumları uzun uzun anlatılmaz; sadece olayla ilgili belirgin yönleri verilir.

• Yalnızca kişiler değil canlı, cansız bütün varlıklar öykünün kişisi olabilir.

Karakter/Tip

• Anlatmaya bağlı metinlerde olayın merkezinde bulunan, ait olduğu toplumsal sınıfın veya zümrenin aynı özelliklerini üzerinde taşıyan kişiye “tip” denir. 

• Baskın özellikler yansıtır.

• Karakter, anlatmaya bağlı metinlerde toplumsal bir tabakayı değil de sadece kendini temsil eden kahramandır. 

• Kendi İç dünyası, şahsiyeti, başkalarına benzemeyen yüzü ile görülür. Eserin başında iyi sonra kötü olabilir veya tam tersi.

Olay Örgüsü

• Hikayelerde gerçekleşen herhangi bir duruma olay denir.

• Gerçek hayatta bire bir karşılaşmak mümkün değildir. (Kurgusal)

• Olay örgüsü, eserdeki kişilerle ilgili ilişkilerin, çatışmaların ve bunlara bağlı olayların etkileşim ilişkisine bağlı bir biçimde belirli bir çizgi boyunca gerçekleşmesidir.

• Birbiriyle ilgisiz olayların art arda sıralan-ması değil, birden fazla olayın sebep-sonuç ilişkisi içinde bir bütün oluşturmasıdır.

ZAMAN

• Olayların başlaması, gelişmesi, son bulması belli bir zamanda olur.

• Bazı öykülerde zaman verilmez, sezdirilir.

• Öykücü zamanı bir düzen içinde vermeyebilir.

  Olayın veya durumun son bulmasından başlayarak olayın başlama noktasına doğru gelinebilir.
  

YER

• Öykülerde olay veya durum belli bir yerde geçer.

• Çevre, uzun betimlemelerle verilmez; öyküyü ilgilendiren yönüyle verilir.

• Olay veya duruma bağlı olarak öyküdeki yer değişse de çevre betimlemesi kısa tutulur.

Multiple Choice

Hikaye türü ile ilgili olarak aşağıdakilerin hangisinde bir bilgi yanlışı söz konusudur?

• Olay, kişi, yer ve zaman hikâyenin yapısını oluşturan unsurlardır.

• Olmuş ya da olması mümkün olaylar ve gerçeğe uygun

  kişiler anlatılır.

• Olayın geçtiği yer ve zaman belirsiz olup hayali yerlerden

  sıkça söz edilir.

• Yer betimlemelerine ve kahramanların ruhsal ve kişisel

  özelliklerine yer verilir.

• Bir olay ya da durum, serim, düğüm ve çözüm planına uygun olarak ele alınır.

Anlatım/Anlatıcı

• Duygu, düşünce, hayal ya da durumları sözlü veya yazılı olarak ifade etmeye anlatım denir.

• Yazılı anlatımla oluşturulmuş bir edebi eserde olay ya da durumları okuyucuya anlatan kişiye anlatıcı denir. 

• Anlatıcının varlığı metne bağlıdır. Yazar ve metin arasındaki kişidir.

Bir metnin bakış açısını bulabilmek için “Olan biten kimin gözünden ve kime göre anlatılıyor?” sorusunu sormalıyız.

Multiple Choice

Erdem arkasına bakmadan yürüyordu. Sinirliydi. Belli ki onu çok kızdırmışlardı. Öfkesi her halinden belli oluyordu. Eliyle garip işaretle yaparak hızlı hızlı yürüyor, bir yandan da eve gidince neler yapacaklarının bir bir planını yapıyordu. İntikamını mutlaka almalıydı. Bu yapılanlar asla onların yanına kalmamalıydı. İlk olarak Ahmet’e nasıl bir ceza verebileceğini düşündü. Mutlaka işe Ahmet’ten başlamalı diyordu içinden. Çünkü onu en çok onun kalleşliği yıkmıştı. Hâlbuki Ahmet onun yıllardır can ciğer dostuydu. Yediği içtiği ayrı gitmezdi. Ne oldu da böyle iki kanlı bıçaklı düşman olmuşlardı.

• Hakim(İlahi) Bakış Açısı

• Gözlemci Bakış Açısı

• Kahraman Bakış Açısı

Multiple Choice

Babamın bu günlerde eve geleceğini biliyordum. Çünkü ne zaman gelecek olsa birkaç gün öncesinden telefon eder, bir ihtiyacımızın olup olmadığını sorardı. Yine öyle yaptı. Dün aradı ve bir ihtiyacımızın olup olmadığını sordu. Ben de tatile girdiğimiz için bir bisiklet istedim. Ertesi gün bütün gün evin arkasındaki tepenin üzerinde gezindim durdum.

• Hakim(İlahi) Bakış Açısı

• Gözlemci Bakış Açısı

• Kahraman Bakış Açısı

Multiple Choice

Oflaya puflaya heykeli taşıdı doruğa. Yere koyar koymaz aslan dile gelip kükredi. Öyle bir kükreyişti ki bu, dört bir yana korkunç bir gürültü halinde yayıldı. Dağın arkasında büyük şehirler vardı. Aslanın kükreyişi kentlere kadar ulaştı. Sesi duyan bir gurup insan Ganim 'in bulunduğu yere doğru geliyordu. Ganim şaşkınlık içindeydi. Bir aslana; bir de üzerine doğru gelen kalabalığa bakıyordu. Hiçbir şey anlamadı. Kalabalıktan çok korkmuştu.

• Hakim(İlahi) Bakış Açısı

• Gözlemci Bakış Açısı

• Kahraman Bakış Açısı

Multiple Choice

Aşağıdaki metinlerin hangisinde anlatım, birinci kişinin

ağzından gerçekleşmiştir?

• Durdu. Gözleri, etrafımızı saran manzaranın ve biraz önce anlattığı hikâyenin içinde kaybolmuş gibi büyük ve dalgındı. Şakaklarında, tozlarla karışıp kalın çizgiler halinde kuruyan terlerin izi vardı.

• Yemeden, içmeden üç gün dağlarda, ormanlarda, dere boylarında dolaşıp Hasan’ı aramış. Zeytinli’ye inip anasından sormuş. Kocakarı, saçını başını yolar, ağlarmış.

• Kadın, heybeyi tekrar yanına bırakarak azıcık düşündü. Bir aralık gözlerini üstünde gezdirerek hikâyesini ne dereceye kadar ilgiyle dinleyeceğini keşfetmek ister gibi onu süzdü.

• Derhal sofaya çıktım. Merdivenlerden inerken “Allah’a

  ısmarladık!” diye bağrıyordum. Sokak kapısı hızla kapanınca

  balkon kapısından dışarı fırladım.

ÇATIŞMA

• Zıtlık, karşıtlık anlamına gelir. 

• Dramatik anlaşmazlık veya aykırılığa çatışma denir. 

• Çatışmada en az iki taraf vardır. Eserin tamamında işlenen çatışma; insan ile insan, insan ile toplum, insan ile kendisi, insan ile doğa vb. şeklinde kendini gösterir.

ÇATIŞMA

• Çatışma “zeki-aptal, saf-hin, ahlaklı-ahlaksız, tutumlu-savurgan, sadık-sadakatsiz, dingin-sinirli vb.” gibi zıt kişilerden doğar.

• Kimi yerde çatışma, tarafları insan değil de bazı soyut kavramlar olarak da gerçekleşebilir. Örneğin bir hikâyede iyilik-kötülük, güzellik-çirkinlik, yardımseverlik-bencillik, akıl-gönül, bilgelik-cehalet gibi kavramlar arasında da çatışmalar oluşturulabilir.

• Çatışmalar, bir hikâyede okuyucunun merak duygularını sürekli diri tutup bir gerilim ortamı yaratmak için kurgulanır.

TEMA – KONU

• Tema en genel anlamıyla yazarın anlattığı konunun genel çizgileriyle ifadesidir. Metindeki çatışmanın en kısa ifadesi bize temayı verir.

• Ana fikir ise eserin esasını meydana getiren düşünce, eserin sonunda varılacak çıkarım ya da eserde verilmek istenen mesajdır.

• Metnin yapısı, olay örgüsü ve tema iç içedir.

• Temanın zaman, mekan, kişi bakımından sınırlandırılmasına konu denir.

• Tema, genel ve soyuttur; konu ise sınırlandırılmış ve somutlaştırılmıştır. Örneğin “savaş” teması “I. Dünya Savaşı yıllarında Anadolu’nun durumu” şeklinde yer ve zaman açısından sınırlandırılarak konu haline getirilebilir.

Anlatım Biçimleri

• Öyküleyici anlatımda, yaşanmış ya da yaşanması muhtemel olaylar anlatılır.

• Öykülemede olaylar, belli bir zamana ve sıralamaya göre aktarılır. Yani okuyucuya aktarılan olayda bir hareketin olması gerekmektedir.

• Bu anlatımda amaç olayları okuyucunun gözünde canlandırmaktır.

Anlatım Biçimleri

• Betimlemede yazar, gördüklerini anlatır. Bu nedenle betimleme görsel ögelerin ağır bastığı anlatım biçimidir. Bununla beraber bir betimlemede diğer duyulara da (işitme, koklama, tatma, dokunma) yer verilebilir. 

• Betimleme, varlıkların belirgin özelliklerini tanıtıp göz önünde canlandırmaktır.

• Betimleme, sözcüklerle resim çizme işidir.

Portre

• Kişi betimlemelerine portre denir. 

• Kişinin dış görünüşünü anlatan betimlemelere fiziksel portre denir.

• Kişinin iç dünyasını anlatan betimlemelere tahlil (ruhsal portre) denir.

Sanatsal Betimleme

• İzlenim kazandırmak amacıyla yazılır.

• Değişik duyulara seslenen özel ayrıntılar üzerinde durulur.

• Ayrıntılar sübjektif (öznel) olarak verilir.

• Amaç sanat yapmaktır.

Açıklayıcı Betimleme

• Bilgi vermek amacıyla yazılır.

• Ayrıntılar objektif(nesnel) olarak verilir.

•  Amaç sanat yapmak değil, bir konu hakkında bilgi vermektir

• Betimlenecek varlığa kişisel duygu ve düşünceler katılmaz.

• Öğretici yönü ağır basar daha çok ders kitaplarında görülür.

Multiple Choice

Penguenler uçamayan dimdik durabilen perde ayaklı deniz kuşlarıdır. Tüyleri kuş tüylerine hiç benzemez. Sırtları siyah veya gri karın kısımları beyaz ince pulsu tüylerle örtülüdür. Türler birbirinden başlarındaki renkli tüyleriyle ayrılır. Kuyrukları kısa ve ayakları vücutlarının gerisinde olduğundan rahatlıkla dimdik ayakta durabilirler.

• Açıklayıcı Betimleme

• Sanatsal Betimleme

Multiple Choice

Yeşil yumuşak çimenlerin üzerine oturmuş gözlerinden birbiri ardı sıra yuvarlanan gözyaşları arasından bana bakıyor. Oturduğu yerdeki çimenlerin sarı yeşil parıltısı gözlerimi kamaştırdı. Gerideki bahçe duvarını gözden saklayan mor leylaklardan etrafa hafif serin bir koku yayılıyordu.

• Açıklayıcı Betimleme

• Sanatsal Betimleme

Anlatma/ Gösterme

• Gösterme teknikleri

• monolog

• diyalog

• iç konuşma

• bilinç akışı

Multiple Choice

Bu anlatım tekniğinde yazar aradan çekilmiştir. Okurunu olaylarla baş başa bırakır. Okur, bir başkasının anlatımına ihtiyaç duymadan olayları, kişileri yorumlar; kendi görüş ve seziş gücüne göre hikâyeyi anlama yoluna gider.

Bu parçada tanıtılan anlatım tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

• Özetleme

• Montaj

• Gösterme

• Anlatma

• İç çözümleme

DİYALOG

• Olay içerisindeki kişilerden iki veya daha fazlasının karşılıklı konuşturulmasıdır.

İç Monolog (İç Konuşma)

• Kahramanın sessiz bir biçimde içinden konuşmasıdır. 

• Bu teknik, daha çok, kişinin iç dünyasını aracısız bir şekilde okuyucuya sezdirme amacına hizmet eder. 

• Kendi kendisiyle konuşan kahramanın düşünceleri, düzenli ve sistematiktir. 

Anlatma/ Gösterme

• Anlatma Teknikleri

• Geriye dönüş

• İç çözümleme

• Özetleme

İÇ ÇÖZÜMLEME

• Olay örgüsünde yer alan kahramanların iç dünyalarını (duyguları, psikolojileri, ruh dünyaları) hakim anlatıcı tarafından bütün derinliği ve çıplaklığı ile irdelenip gün yüzüne çıkarılmasıdır. 

• Kahramanın duygu ve düşünce dünyasına ait her türlü bilgi kahramanın (" ") içine alınmış kendi ifadeleriyle aktarılır ve ilahi anlatıcıya ait "diye düşündü", "diye içinden geçirdi" gibi ifadelerle tamamlanır. 

NOT: 

• İç monoloğu, yapı bakımından, doğrudan iç çözümlemenin fazlalıklarından arındırılmış bir benzeri olarak niteleyebiliriz. 

• İç çözümlemede tekniğin içeriği (“ ”) arasına alınır ve ardından hakim anlatıcının “diye düşündü" veya "diye içinden geçirdi" gibi ifadesiyle tamamlanır. Doğrudan iç çözümlemeyi bir iç konuşmaya dönüştürmek için " " işaretlerini ve anlatıcının ek sözlerini kaldırmak yeterlidir. 
  

GERİYE DÖNÜŞ (FLASHBACK)

• Hikâye ve romanlarda konunun akışını keserek geriye, konuyla ilgili geçmişteki bir olaya dönme tekniğidir. Bu teknikten tiyatro ve sinema da yararlanır.

• Bu yöntem akışı engellemez, olayların doğal bir şekilde yansıtılmasını sağlar.

• Olaylar kahramanların bilinç süzgecinden okuyucuya yansıtılır. ‘Flashback’ yöntemiyle yaşananlar, ‘şimdi’ ile ‘geçmiş’in aynasında harmanlanarak yansıtılmaktadır.

• Bu teknikte anlatıcı birinci tekil kişi olabileceği gibi üçüncü tekil kişi de olabilir.

  Bu teknik genellikle tarihi romanlarda kullanılır.

ÖZETLEME

• Uzun bir zaman diliminde yaşanmış olayların ayrıntılardan arındırılarak ana hatlarıyla ve kısaca ifade edilmesidir. Özetleme tekniğinde zaman atlamalarından ve olay genellemelerinden yararlanılır.

• Özetleme tekniğiyle sadece olay ve olaylar özetlenmez aynı zamanda karakterler ve onlar hakkında bilgiler verilirken de bu teknikten yararlanılır. 

​ANLATIM TEKNİKLERİ

​ANLATMA	​GÖSTERME
​İç Çözümleme	​İç Konuşma
​Geriye Dönüş	​Bilinç Akışı
​Özetleme	​Diyalog
​	​

​III. KİŞİLİ ANLATIM

​I. KİŞİLİ ANLATIM

Multiple Choice

Yanımda Mithat Bey ve arkadaşım var. Bu sefer polikliniğin önünde beklemiyorum, dosdoğru operatörün odasına giriyoruz. Koltuğa uzandım. Operatör ameliyattan çıkıp gelecek. Son ümit. Bacağımın en son vaziyetini görmeyen bir o kalmıştı. Fakat ümidim çok zayıf. Mithat Bey ve arkadaşım susuyorlar. Ben yedi yıllık hastalık hayatımın birçok zamanlarını geçirdiğim ve havasında kendime ait birçok şey bulduğum bu odayı seyrediyorum. Kaç kere bu koltukta uzanıp dinlenmiştim. İki sene evvel, küçük bir ameliyattan sonra, gene burada uzanmıştım, gene aynı yerde duran şu yazı masasında operatör, deftere bir şeyler yazıyor ve benimle şakalaşıyordu:

- Sen izci misin? Bu metaneti nereden öğrendin? Bak, bacağın iyi olsun, futbol oynayacaksın! Fakat oynamasan daha iyi. Hastalık tamamıyla geçse bile o bacağı yorma!

Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Peyami Safa

• Özetleme

• Geriye Dönüş

Multiple Choice

“Emir Bey’e baktı, yüzü gergin ama solukları düzgün. İki yıl önceki yangının son yuttuğu evi hatırladı. Aram Usta’nın oturduğu evi. Az yukarda, üç yol ağzındaydı. Şimdi, arta kalan yığıntıda kuzukulağı, hindiba yetişiyor. Evin tahta perdeyle sokaktan ayrılmış bahçesinden mimoza ve nisan gülü dalları sarkardı dışarı. Küçükken, o köşede oyun oynamaktan korkmuştu hep. Kendinden sonra gelenler de korktular. Daha aşağı inip, Mumhane Sokağının sert bir dönemeçten sonra caddeye doğru uzanan sağ yanında oynadılar. Yumuşak kayalardan oyulmuş eski mumhanenin önünde.

Ayla Kutlu

• Özetleme

• Geriye Dönüş

Multiple Choice

"Ali Rıza Bey, Babıali yetişmelerinden bir mülkiye memuruydu. Otuz yaşına kadar Dahiliye kalemlerinden birinde çalışmıştı. Belki ölünceye kadar da orada kalacaktı. Fakat kız kardeşiyle annesinin iki ay ara ile ölmesi onu birdenbire İstanbul'dan soğutmuş, Suriye'de bir kaza kaymakamlığı alarak gurbete çıkmasına sebep olmuştu."

Reşat Nuri Güntekin-Yaprak Dökümü

• Özetleme

• Geriye Dönüş

Multiple Choice

«Erzurum Kongresi, Sivas Kongresi, Kuvayı Milliye’nin Ferid Paşa kabinesini düşürmek için yaptığı uzun mücadele ve nihayet başarı; Damat Paşa’nın istifası, bunun arkasından da yeni sadrazam Ali Paşa ile bitip tükenmeyen pazarlıklar…»

Tarık Buğra, Küçük Ağa

• Özetleme

• Geriye Dönüş

Multiple Choice

“Şimdi, Ankara’da bulunuyorsunuz, zannedersem.” Demek, Burhan buydu. Selim’in onlara tanıştırmaktan kaçındığı ‘esaslı’ arkadaşlarından biri. Selim, farklı çevrelerdeki arkadaşlarını birbirine tanıştırmayı sevmezdi. “Hoşlanmazsın,” diye kestirip atardı. ‘Yüksek’ arkadaş çevrelerinde üniversite arkadaşlarından utanırdı Selim. “Seni ele vermemizden korkuyorsun.” diye saldırırlardı Selim’e kantinde. Hepimiz, tanımadan, sevimsizliklerine inanırdık bu adamların. Bu yüksek arkadaşların da bizi tanımadan sevimsiz bulduklarını bilmeseydi, tanıştırmaktan kaçınır mıydı? Ben bile zorlukla barınabiliyorum aralarında; sizi hemen yutarlar, demek isterdi kantindeki arkadaşlarına.

Oğuz Atay, Tutunamayanlar

• Özetleme

• Geriye Dönüş

Multiple Choice

I. — Bırakır mıyız işini?

— Bırakırız tabii.

— Gözünün yaşına bakacak değiliz ya!

— Niye bakalım? O bizimkine bakıyor mu?

— Bakar mı?

— Biz de onunkine bakmayız!

— Ya bakarsa? dedi Ali.

— Bakarsa... Irgatbaşı'dan hakkımızı alırsa mı?

— Alırsa?

II. Bir umutsuzluk kapladı içini yürürken. Hep olağanüstü şeyler düşünmüştü, yaşadığı düzenden kurtulmak için. Piyangolardan ummuştu. İşte beklediği geldi ama kurtulamıyor. Adımlarken İstanbul sokaklarını aklından neler neler geçiyordu…“Belli bir yaşayış uygulamışlar bana. Görünmeyen bir giysi giydirmişler. Sıkıyor beni, çıkarıp atamıyorum. Düğmelerini çözemem mi? Bu bile güç. Ya çıkarıp atanlar? Tutuyorlar onları. Deliler evine kapatıyorlar onları ya da kodese. Alamayacağım zaten boz arabayı. Sinirlerim bozuldu üstelik…”

Numaralanmış hikâyelerde kullanılan anlatma teknikleri sırasıyla aşağıdakilerden hangileridir?

• Monolog – iç monolog

• Özetleme – gösterme

• Anlatma – özetleme

• Anlatma – gösterme

• Gösterme – İç çözümleme

Multiple Choice

Hemen her gece babam eve girer girmez beni, teyzemle oynadığımız oyunlardan, masalların mutluluğundan ayırırdı. “Çocuğu yatır!” derdi. Büyük sevinçlerden büyük kederlere birden geçişi öğreniyordum. Çünkü onun kucağındayken babamın varlığını unutmuş olurdum. Yatakta, beni ondan ayırmasındaki haksızlığı düşünürdüm.

Yukarıdaki parçada yazar, kahramanını içinde bulunduğu zamandan ayırıp geçmişe götürmüştür.

Bu anlatma tekniği aşağıdakilerden hangisi olabilir?

• Anlatma

• Özetleme

• Gösterme

• İç monolog

• Geriye dönüş

Olay ve Durum Hikayeleri

• Olay hikâyelerinde olay, durum hikayelerinde hayatın içinden bir an, kesit üzerinde durulur. 

• Olay hikâyelerinde okuyucuda merak ve heyecan uyandırılır. Durum hikâyelerinde okuyucuyu sarsan, çarpan, heyecana getiren bir anlatım sergilenmez. 

• Olay hikâyelerinde giriş gelişme ve sonuç bölümleri daha belirginken bu durum, durum hikâyelerinde söz konusu değildir. 

• Durum hikâyelerini okuyucu kendine göre yorumlarken(yoruma açık) olay hikâyeleri buna imkân vermez. 

• Durum hikâyelerinde belli bir sondan söz edilemezken olay hikâyelerinde öykünün bir sonu vardır. Durum hikâyelerinde bitmeyen son okuyucunun hayal gücüne bırakılır.