ETİK VE BİLİŞİM ETİĞİ KAVRAMLARI

ETİK VE BİLİŞİM ETİĞİ

ETİK- genel olarak

Doğruyla yanlışı, haklı ile haksızı,iyiyle

kötüyü, adil ile adil olmayanı ayırt etmek ve

doğru, haklı ,iyi ve adil olduğuna inandığımız

şeyleri yapmaktır.

BİLİŞİM ETİĞİ

Bilişim alanında hizmet sunanların ve alanların davranışlarını inceleyen bir felsefe dalı olup; etiğin uygulamalı bir

alt alanıdır.

BİLİŞİM ETİĞİNİN TEMEL KONULARI

• Bilgisayar kullanımına ait etik kurallar

• bilişim sistem ve ağ yönetimine ait etik kurallar

• yazılım geliştirmeye yönelik etik kurallar

• Adli ve yönetsel incelemelere ait etik

  kurallar

• Son kullanıcıya yönelik etik kurallar

• İnternet kullanımına ait etik kurallar

^{BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE ETİK KURALLARI}

• Bilgisayarı başka insanlara zarar

  vermek için kullanma.

• Başka insanların bilgisayar çalışmalarınI karıştırma.

• Başka insanların dosyalarını karıştırma.

• Bilgisayarı hırsızlık yapmak için kullanma.

• Bilgisayarı yalan bilgiyi yaymak için kullanılma.

• Bedelini ödemediğimiz yazılımı kopyalama ya da kullanma.

•  Başka insanların bilgisayar kaynaklarını izin almadan kullanma.

^{BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE ETİK KURALLARI}

• Başka insanların entelektüel bilgilerini kendimize mal etme.

• Yazılan programın sosyal hayata etkilerine dikkat et.

• Bilgisayarı saygı duyulacak, hakkında bahsedilecek şeyler için kullan.

• 
  

• 
  

• 
  

• 
  

^{Avrupa Birliği’nin 2009'da Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi Journal of Research in Education and Teaching Ağustos 2012 Cilt 1 Sayı 3 ISNN: 2146-9199 273 yayınladığı Etik Liderlik Programı Uygulama Klavuzu’nda etik, bireylere “işlerin nasıl yapılması gerektiğini” belirlemede yardımcı olan, yol gösterici değerler, ilkeler ve standartlar olmasının yanı sıra insanların değerlere dayalı kararlar verdiği bir süreç olarak tanımlanmıştır. (Watt ve Doig, 2009)}

ETİK İKİLEM

Etik ikilem herhangi bir durum karşısında istenmedik iki veya daha fazla seçeneğin bulunması olarak tanımlanabilir. Bir ikilem karşısında tek bir çözümü seçmek diğer çözümlerin yanlış olduğu anlamına gelmez. Daha önceden belirlenen etik ilke ve değerler belirlenecek karar için rehberdir. Karar verme sürecinde önemli olan etik ilkelere en uygun olan davranışın belirlenmesidir (Tosun, 2005). Lishchinsky (2011) etik ikilemi iki veya daha fazla önermeyle yapılan iç konuşma olarak tanımlamaktadır. 

KARARIN ETİK OLUP OLMADIĞINI NASIL ANLARIZ

Verilen kararın etik olup olmadığını sorgularken eylemleri etik hatalardan ayırmak için üç anahtar faktör vardır (Rossy, 2011). Bu faktörler: 

KARARIM ETİK Mİ DEĞİL Mİ?

• Niyet: Yaptığınızın yanlış olduğunu biliyor muydunuz? Niyetinizi gizlemeyi denediniz mi?

• Vicdan: Etik olmayan şekilde davrandığınız için pişman mısınız? Yoksa yakalandığınız için pişman mısınız?

• Sorumluluk: Hatalarının, yaptığının sorumluluğunu almaya ve herhangi bir etik dışı davranışın sorumluluğunu almaya hazır mısınız?

Bireyler yaşadıkları etik ikilemler sonucunda etik dışı kararlar alabilirler. Bireylerin etik dışı davranışlardan kaçınması için karar verme aşamasında onlara yol gösterecek etik ilkelerin belirlenmiş olması bireylerin karar verme sürecini kolaylaştırabilir. Bu amaçla davranışların etik ilkelere uygun olup olmadığını belirlemeye yönelik Boston’da Bentley College İş Etiği Merkezi tarafından bir test geliştirilmiştir (Aydın, 2006, 32). 

^{Bir kişi, belli bir konuda karar vermeden önce şu altı soruya yanıt vermelidir (Lambertoon&Minor, 1995, 333 akt: Aydın, 2006):} 

• Bu doğru mu?

• Bu adil mi?

• Eğer birisi zarar görecekse bu kim?

• Eğer verdiğiniz karar gazetelerin birinci sayfasında yer alsaydı kendinizi rahat hisseder miydiniz?

• Aileniz, çocuğunuz ya da akrabalarınıza bunu söyler miydiniz?

• Olay nasıl kokuyor? 

Bireylerin etik karar verme süreçlerini doğrudan ya da dolaylı olarak etkileyen birçok faktör vardır. Ay’a (2005) göre; kültür, kişisel özellikler, cinsiyet, yaş, din, meslek ve örgütsel faaliyetler bireylerin etik karar verme süreçlerini etkilemektedir. Ünsal ise (2008) etiksel karar vermede davranışı etkileyen faktörleri kişinin şahsına bağlı değişkenler, duruma bağlı değişkenler ve karar verme durumunda fırsatların olup olmamasına bağlı değişkenler olarak gruplandırmıştır. 

Günümüz koşullarında birçok meslek mensubu yoğun etik baskılarla karşı karşıya kalmakta ve bireyler üzerindeki baskılar etik çatışmalara yol açmaktadır (Akdoğan, 2003). Etik çatışmalarla ve ikilemlerle sık karşılaşılan meslek gruplarından birisi de öğretmenliktir.