Ocena materiału siewnego

​Polowa i laboratoryjna ocena materiału siewnego

Ocena materiału siewnego

Aby odmiana uprawna w postaci nasion trafiła do rolnika musi przejść następujące procedury kontrolne:

• ocenę polową plantacji nasiennych
• laboratoryjną ocenę nasion
• ocenę tożsamości nasion i czystości odmianowej,
• ocenę cech zewnętrznych jakości nasion .

Ocena polowa plantacji nasiennych

Celem zorganizowanego nasiennictwa jest wyprodukowanie materiału siewnego jednolitego odmianowo, zdrowego, dorodnego, czystego i o odpowiedniej zdolności kiełkowania. Aby nie wprowadzić do obrotu handlowego nieodpowiedniego materiału siewnego, konieczna jest ocena plantacji nasiennych oraz zebranych nasion. Nadzór nad tym sprawują Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Roślin i Nasiennictwa (WIORN). Ponieważ część oceny przeprowadza się na plantacji, a część w laboratorium. Podstawą do przeprowadzenia oceny polowej jest wniosek zachowującego odmianę w przypadku odmian objętych prawem lub podmiotu prowadzącego obrót materiałem siewnym złożonym do WIORN.

Ocena polowa plantacji nasiennych

Odmiana zgłoszona we wniosku musi znajdować się we wspólnym katalogu Roślin Rolniczych a nasiona użyte do siewu muszą mieć tzw. ciągłość kwalifikacyjną lub pochodzić w prostej linii z materiału matecznego, a materiał siewny każdego pokolenia uzyskać pozytywne świadectwo. Ocenę polową przeprowadzają urzędowi kwalifikatorzy. Ich obowiązkiem jest sprawdzenie na podstawie dokumentów pochodzenia nasion lub sadzeniaków oraz ciągłości kwalifikacyjnej a na plantacji stwierdzenie wymagań izolacji, czystości i jednolitości odmianowej, oceny zdrowotności i ogólnego rozwoju roślin oraz zachwaszczenia.

Ocena polowa plantacji nasiennych

Termin przeprowadzania lustracji polowych powinien być dostosowany do fazy wegetacji gatunków (grup) w której ujawnia się najwięcej wad wpływających na materiał siewny. Najczęściej jest to pełnia kwitnienia roślin i początek dojrzewania nasion, np. zbóż Plantacje ziemniaka kontroluje się dwukrotnie, a obsadzone materiałem matecznym trzykrotnie ze względu na ocenę zdrowotności. Pierwsza lustracja przypada w okresie ,gdy rośliny osiągają wysokość 15-20 cm, drugi raz kontrolę przeprowdza się w okresie kwitnienia roślin i po raz trzeci 2-3 tygodnie później. Oceny stanu plantacji nasiennych dokonuje się w tzw. jednostkach kwalifikacyjnych.

Ocena polowa plantacji nasiennych

Jednostki kwalifikacyjne wyznaczane są w taki sposób aby reprezentowały całą powierzchnię plantacji nasiennych poddanej ocenie polowej. W zależności od kategorii materiału siewnego i gatunku roślin wynoszą one od 10 - 50 m2. Liczba jednostek kwalifikacyjnych zależy od wielkości plantacji. Liczba i rodzaj wad zauważonych w trakcie lustracji polowej w porównaniu z obowiązującymi normami są podstawą do oceny plantacji. Urzędowy kwalifikator wystawia świadectwo oceny polowej z decyzją zakwalifikowania lub dyskwalifikacji plantacji.

Laboratoryjna ocena nasion.

Wstępną ocenę nasion, po ich doczyszczeniu, przeprowadza firma (przedsiębiorstwo) które skupuje materiał siewny od plantatorów. Próbki do oceny pobierają próbobiorcy danego zakładu, a analizy na potrzeby własne wykonuje przyzakładowe laboratorium. Na podstawie uzyskanych wyników ustalane są zabiegi uszlachetniające materiał siewny nasiona np. otoczkowanie, taśmowanie. Oceny laboratoryjnej w celu określenia stopnia kwalifikacji i jakości nasion dokonują laboratoria WIORN zwane "laboratoriami urzędowymi". W ocenie laboratoryjnej oznacza się: wilgotność, czystość, zdolność kiełkowania nasion oraz zanieczyszczenia materiału siewnego, masę tysiaca nasion.

Laboratoryjna ocena nasion

Próby materiału siewnego do oceny laboratoryjnej pobierają upoważnieni przez wojewódzkiego inspektora pracownicy WIORN zwani "urzędowymi próbobiorcami". Po sprawdzeniu dokumentacji i jednolitości partii nasion, pobierane są ze skrzyń worków i pryzm próbki pierwotne za pomocą próbomierzy. Z połączenia próbek pierwotnych powstaje próbka ogólna. Z niej wydziela się próbkę średnią, którą pakuje się do woreczków płóciennych, a następnie zabezpiecza plombą lub pieczęcią. Na opakowaniu trwale przymocowuje się etykietę z danymi: nazwa gatunku i odmian, stopień kwalifikacji, numer partii nasion, wielkość partii i data pobrania oraz nazwisko i imię próbobiorcy. Przy pobraniu sporządzony jest protokół w którym dodatkowo wpisuje się informacje z przeprowadzonej oceny polowej oraz liczbę pobranych próbek.

Próbomierze do pobrania nasion zbóż, pasz.

Laboratoryjna ocena nasion

W ocenie laboratoryjnej wartość nasion określa się za pomocą przyjętych wskaźników. Ocena musi być tak wykonana, aby przy powtarzaniu badań w tym samym lub innym laboratorium otrzymać zgodne wyniki. Materiał siewny oceniany jest na podstawie dwóch próbek. Jedna z nich , pobrana jest w szczelnym i i dobrze wypełnionym opakowaniu szklanym, służy do oznaczenia wilgotności. Oznaczana jest nie później niż dwa tygodnie po pobraniu nasion. Wilgotność oblicza się z różnicy masy próbki przed zakończeniem suszenia i po jego zakończeniu. Wilgotność wyraża się jako procentową zawartość wody w nasionach w stosunku do ich masy.

Laboratoryjna ocena nasion

Nasiona w drugiej próbce ( zapakowane w woreczku) poddane są badaniom organoleptycznym - barwa, połysk, zapach a następnie wyznacza się tzw. próbkę laboratoryjną. Jej wielkość zależy od gatunku/ grup nasion np. dla zbóż jest to 100g, dla rzepaku 10g, dla koniczyn- 2 g. Najpierw oznacza się czystość tj.% zawartość nasion czystych w całej próbce. Nasionami czystymi są wszystkie nasiona badanego gatunku bez względu na stopień ich wykształcenia. Odrzuca się nasiona silnie uszkodzone stanowiące mniej niż połowę nasiona lub silnie zdeformowane przez choroby i szkodniki. Do zanieczyszczeń zalicza się silnie uszkodzone nasiona danego gatunku, kawałki łodyg, plewy, kamyki, grudki ziemi, piasek -ich udział wyrażony jest w % masy próbki.

Laboratoryjna ocena nasion

W celu oznaczenia zdolności kiełkowania z nasion czystych odlicza się 100 nasion (bez wybierania) i umieszcza do skiełkowania na zwilżonej bibule kiełkowników. Warunki uwilgotnienia, temperatury, naświetlenia i czas kiełkowania określają normy. Wstępnie obliczana jest szybkość skiełkowania czyli energia kiełkowania - jako średnia z 4 powtórzeń. Przykładowo dla odmian pszenicy ocenę energii kiełkowania ocenia się po 4 dniach. Liczenie powtarza się gdy wszystkie żywe nasiona mogły wykiełkować. . Obliczona średnia z 4 powtórzeń wszystkich od początku skiełkowanych nasion wyraża się w % zdolność kiełkowania. Wartość ta określ, ile ze 100 czystych nasion wysianych w polu może w sprzyjających warunkach skiełkować.

Laboratoryjna ocena nasion

Zdrowotność można oceniać różnymi metodami w zależności od biologii patogena i gatunku rośliny. Metoda makroskopowa pozwalana wydzielenie z próbki nasion torebek śnieci, cyst nicieni. stosuje się również testy bibułowe, agarowe.

Masa 1000 nasion jest wskaźnikiem dorodności nasion, oznaczana jest z nasion czystych na podstawie masy 500 szt. Do gatunków o masie 1000 nasion do 10g wynik podaje się z dokładnością do 0,01 g a dla gatunków o masie powyżej 10g -do 0,1g. Na podstawie wyników badania próbek materiału siewnego podmiot dokonuje oceny wystawia świadectwo oceny laboratoryjnej. Swiadectwo zawiera takie dane jak: wyniki oznaczeń, stopień kwalifikacji oraz klasę jakości materiału siewnego a w przypadku dyskwalifikacji - jej przyczynę

Multiple Choice

Wielkość jednostek kwalifikacyjnych i ich powierzchnie zależą od kategorii materiału siewnego i gatunku roślin (wynoszą od 10 - 50 m2) a ich liczba zależy od.

• wielkości plantacji

• od liczby i rodzaju wad zauważonych w czasie lustrowania

Multiple Choice

Kto przeprowadza ocenę polową plantacji nasiennej?

• próbobiorca

• kwalifikator

Multiple Choice

Jaki organ sprawuje nadzór nad obrotem materiału siewnego?

• Ministerstwo Rolnictwa

• Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa

• Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

• Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa

Multiple Select

Jakie procedury kontrolne musi przejść odmiana uprawna w postaci nasion aby trafiła do rolnika?

• ocenę polową plantacji nasiennych

• laboratoryjną ocenę nasion,

• ocenę tożsamości i czystości odmianowej,

• ocenę cech zewnętrznych jakości nasion.

Multiple Select

Termin przeprowadzania lustracji powinien być dostosowany do:

• terminów we wniosku

• fazy wegetacji gatunków roślin

• faz w których ujawnia się najwięcej wad rozwojowych.

Multiple Select

W jakich fazach rozwojowych przeprowadza się lustrację u zbóż

• gdy rośliny mają 15-20 cm

• w fazie kwitnienia

• w fazie strzelania w źdźbło

• na początku dojrzewania

Multiple Choice

Próbka materiału siewnego w ocenie laboratoryjnej pobrana w szczelnym opakowaniu np. słoiku służy do oznaczenia ...

• barwy, zapachu

• wilgotności

• zdrowotności

• energii kiełkowania.

Multiple Choice

Wielkość próbki w ocenie laboratoryjnej dla zbóż wynosi:

• 2g

• 1000g

• 100g

• 10g

Multiple Choice

Ocena organoleptyczna polega na sprawdzeniu

• wilgotności, zapachu

• zdrowotności, masy tysiąca nasion

• barwy, połysku

Multiple Choice

Masę tysiąca nasion oznacza się z:

• całej próbki nasion

• z nasion czystych

Multiple Choice

Na podstawie wyników badania próbek materiału siewnego w ocenie laboratoryjnej wydawane jest

• świadectwo oceny polowej

• świadectwo oceny laboratoryjnej.

• świadectwo oceny polowej i laboratoryjnej

Multiple Choice

Próbki do określenia stopnia kwalifikacji i klasy jakości materiału siewnego pobierają:

• próbobiorcy

• kwalifikatorzy