Znaczenie gospodarcze, biologia i fazy rozwojowe rzepaku.

Podział roślin przemysłowych

Do roślin przemysłowych zalicza się wiele gatunków uprawianych na cele przemysłowe. Rośliny te należą do klasy dwuliściennych ale do wielu rodzin. Wszystkie gatunki są jednoroczne z wyjątkiem chmielu.

Wyróżnia się 3 zasadnicze grupy roślin przemysłowych:

- rośliny oleiste: rzepak: ozimy, jary, rzepik: ozimy, jary, gorczyca biała, rzodkiew oleista, słonecznik , len oleisty.

- włókniste: len i konopie

- specjalne: chmiel,tytoń

1. Znaczenie gospodarcze rzepaku.

Podstawowymi surowcami otrzymywanymi z nasion rzepaku są olej i białko. Olej rzepakowy jest ważnym źródłem energii w żywieniu człowieka, a odolejone nasiona mają zastosowanie jako pasza dla zwierząt. Tłuszcze są głównym źródłem energii w diecie człowieka. Wartość energetyczna tłuszczu jest najwyższa w porównaniu do innych podstawowych składników diety: tłuszcze – 9 kcal/g, białko i cukry około 4 kcal/g. Zawartość tłuszczu w nasionach rzepaku ozimego wynosi 43-49%, zawartość białka surowego w całych nasionach 21-24%, a w śrucie poekstrakcyjnej 37- 43%. Olej z nasion odmian podwójnie ulepszonych jest olejem uniwersalnym, nadającym się do celów spożywczych i przemysłowych. Uznawany jest jako zdrowy produkt w żywieniu człowieka. O jego wartości dla celów spożywczych decyduje skład kwasów tłuszczowych.

1. Znaczenie gospodarcze rzepaku.

Olej produkowany obecnie różni się od tradycyjnego przede wszystkim zwiększoną zawartością jednonienasyconego kwasu oleinowego oraz wielonienasyconych egzogennych kwasów linolowego i linolenowego. Aby rośliny uformowały 8-10 liści rzepak ozimy potrzebuje od 75 do 85 dni z temperaturą powyżej 5°C, albo sumy temperatur powietrza 550-700°C w okresie od siewu do spoczynku zimowego, a w okresie wegetacji wiosenno-letniej do pełnej dojrzałości nasion trwającej 120-130 dni potrzebuje sumy dziennych temperatur od 1600 do 1800°C.  

2. BIOLOGIA RZEPAKU OZIMEGO

Rzepak (Brassica napus L. ssp). Rzepak należy do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), rodzaju Brassica. Gatunek ten powstał w wyniku przekrzyżowania, w warunkach naturalnych, kapusty (B. oleracea L. i rzepiku (B. campestris L.). Wyróżniamy dwie formy botaniczne rzepaku: ozimą, której długość okresu wegetacji wynosi w warunkach Polski około 300 do 330 dni i jarą o długości wegetacji 90 do 120 dni. 

2. BIOLOGIA

Roślina rzepaku wytwarza rozetę liściową, a lirowate liście łodygowe (ogonkowe lub siedzące) obejmują łodygę. Roślina posiada system korzeniowy palowy z licznymi korzeniami bocznymi i może osiągnąć wysokość powyżej 2 m. Na wyprostowanym pędzie kwiatowym tworzą się rozgałęzienia. Na końcu pędu głównego, a później na rozgałęzieniach pojawiają się kwiatostany, tworzące proste grona

Kwiatostan i budowa kwiatu.

Pączki kwiatowe osadzone na szypułkach, zakwitają od dołu do szczytu grona. Kwiat rzepaku zbudowany jest z kielicha złożonego z 4 wolnych działek, korona ma 4 niezrośnięte płatki korony barwy jasnożółtej do żółtopomarańczowej. Męskie organy generatywne składają się z 6 pręcików, z których 4 długie posiadają pylniki, znajdujące się ponad znamieniem słupka. W czasie pylenia zwrócone są one do środka kwiatu, sprzyjając samozapyleniu. U podstawy pręcików występują 4 miodniki, z których 2 są funkcjonalne. W środku kwiatu znajduje się słupek z zalążnią złożoną z 2 zrośniętych owocolistków. Kwiaty rzepaku są bardzo atrakcyjne dla owadów szczególnie( pszczoły miodnej), które przenoszą ziarna pyłku na inny kwiat (roślinę).Poziom obcozapylenia dochodzi do 30%.

Owoc - łuszczyna

Po przekwitnięciu słupek daje początek wielonasiennej, gładkiej łuszczynie osadzonej na szypułce. W trzy do czterech tygodni od początku kwitnienia, łuszczyna osiąga swoją ostateczną długość (niekiedy powyżej 10 cm) i szerokość (4-5 mm). Łuszczyna składa się z dwu klap oraz błoniastej, pergaminowej fałszywej przegrody złożonej z dziobu (powstałego z szyjki i znamienia słupka) i ramki.

Rozmieszczenie nasion w łuszczynie .

Z ramki przegrody wyrastają nitki nasienne z umieszczonymi naprzemianlegle nasionami.

Nasiona rzepaku

W łuszczynie wykształca się najczęściej od 20 do 30 nasion. Nasiono składa się z okrywy nasiennej (łuski), pod którą znajdują się pozostałości komórek jednowarstwowego bielma oraz zarodek (dwa duże, nierównej wielkości liścienie, niewielki hypokotyl z związkiem pędu i korzonek zarodkowy. Gromadzący się w nasionach tłuszcz.

Nasiona rzepaku

mają kształt elipsoidalniekulisty o średnicy 2-3 mm i MTN od 4 do 6 g. Zabarwienie dojrzałych nasion brunatnoczarne lub czarne ze stalowoniebieskim odcieniem.

Wegetację rzepaku ozimego można podzielić na sześć faz rozwojowych:

1. Kiełkowanie i wschody - jest to okres od siewu do wykształcenia się ogonka pierwszego liścia;

2. Formowanie rozety - od wykształcenia się ogonka pierwszego liścia do końca wegetacji jesiennej;

3. Formowanie łodygi - okres od początku wegetacji wiosennej do ukazania się pierwszych pąków kwiatowych;

4. Wzrost łodygi i tworzenie dalszych pąków kwiatowych - aż do początku kwitnienia;

5. Kwitnienie rośliny i powstawanie łuszczyn - od początku do końca kwitnienia;

6. Wykształcenie się nasion i ich dojrzewanie - od końca kwitnienia do zbioru 

Multiple Choice

Kwiatostanem rzepaku jest.... składa się z 20-50 kwiatków

• wiecha

• grono

• kłos

• baldachogrono

Multiple Choice

Zdjęcie przedstawiające kwiatostan rzepaku to:

Multiple Choice

Kwiaty rzepaku są wyłącznie samopylne

• prawda

• fałsz

Multiple Select

Liście rzepaku występujące w górnej części rośliny są:

• ogonkowe

• siedzące

• lancetowate

• lirowate

Multiple Choice

Jaki system korzeniowy ma rzepak?

• wiązkowy

• palowy

• palowy z korzeniami przybyszowymi

• spichrzowy

Multiple Choice

Średnia zawartość białka w nasionach rzepaku to:

• 9-14%

• 15-20%

• 21-24%

• 25-30%

Multiple Choice

Ile wynosi średnio zawartość tłuszczu w nasionach rzepaku?

• 20-30%

• 43-49%

• 31-38%

• 50-53%

Multiple Choice

Jak kiełkują nasiona rzepaku?

• alifatycznie

• epigeicznie

• hypogeicznie

• homogamicznie

Multiple Choice

Ile wynosi średnia masa tysiąca nasion (MTN) rzepaku?

• około 5 - 7 g

• około 10 - 15 g

• około 43- 49 g

• około 180 -200 g

Multiple Choice

Co jest owocem rzepaku?

• nasiono

• nasiona

• strąk

• łuszczyna

Multiple Choice

Do jakiej rodziny botanicznej należy rzepak ozimy?

• psiankowate

• krzyżowe

• kapustowate

• oleiste