BOŻE NARODZENIE - dawniej i dziś

BOŻE NARODZENIE - dawniej i dziś

"I pomyśl, jakie to dziwne,

że Bóg miał lata dziecinne,

matkę, osiołka, Betlejem."

ks. Jan Twardowski

Multiple Choice

Kiedy w Polsce obchodzimy Święto Bożego Narodzenia?

• 24 grudnia

• 25 grudnia

• 26 grudnia

• 6 stycznia

Co nam zostało z tamtych lat?

Boże Narodzenie jest niezwykle uroczyście obchodzonym świętem religijnym w Polsce. Jego tradycje kształtowały się na przestrzeni  

wieków, a zwyczaje z czasów pogańskich przeplatały się z tymi, które wprowadził Kościół. U nas Boże Narodzenie ma charakter święta rodzinnego i obchodzone jest w gronie najbliższych. Z czasem zapomniano o zwyczajach naszych przodków, a niektóre pozmieniano.

Multiple Select

Co oznacza słowo wigilia (od słowa łac. vigiliare)?

• czuwać

• zwiedzać

• odpoczywać

• czekać

Wigilia

Słowo pochodzi od łacińskiego vigiliare – czuwać

oraz vigilia – czuwanie, straż nocna.

Wigilię Bożego Narodzenia chrześcijanie obchodzą od VIII wieku. Dzisiejszy sposób spędzania Wigilii pojawił się w Polsce w XVIII  

wieku, a rozpowszechnił – w XIX wieku. Wierzono, że Wigilia Bożego Narodzenia (zwana niegdyś postnikiem, kutią lub Wieczerzą Pańską) jest dniem, w którym następuje odnowienie dziejów, i że wszystko toczy się od nowa. Na ten jeden dzień raj zstępował na ziemię. W trakcie Wigilii dochodziło do ogólnego pojednania – żywych i zmarłych, ludzi i zwierząt.

Multiple Choice

Opłatek oznacza

• dar ofiarny

• radość z narodzenia Chrystusa

• oczekiwanie na narodzenie Chrystusa

• baranka ofiarnego

Multiple Choice

Z czego robi się opłatki?

• Z mąki i mleka

• Z mąki i wody

• Z mąki, jajek i masła

• Z mąki i drożdży

Multiple Choice

Dla kogo są przeznaczone kolorowe opłatki?

• Dla dzieci

• Dla tych, którzy lubią kolorowe święta

• Dla zwierząt

• Dla ciężko chorych

Opłatek

Słowo pochodzi z łacińskiego oblatum – dar ofiarny. Opłatek pochodzi od staro chrześcijańskich eulogii. Obecnie w Kościołach wschodnich eulogia (zwana też antidoronem) jest rozdawana wiernym pod koniec Mszy św. Eulogie były symbolem miłości i jedności chrześcijańskiej.

Polska tradycja dzielenia się opłatkiem w Wigilię pochodzi z XV wieku. Zwyczaj ten upowszechnił się w XVII wieku,  kiedy opłatkiem dzieliła się szlachta i magnateria, a od XIX wieku – wszystkie stany.  Wówczas rano gospodarz rozdawał opłatki wszystkim domownikom wraz z życzeniami szczęścia i zdrowia, a oni także mu tego życzyli. Miało to zapewnić domowi  pokój i dobrobyt na następny rok.

Multiple Choice

Tradycja ubierania choinki pochodzi z:

• Anglii

• Niemiec

• USA

• Włoch

Choinka

Choinka bożonarodzeniowa pojawiła się w XV wieku w Alzacji, a do nas przyszła z Prus. Na polskiej wsi stała się popularna pod koniec XIX wieku, chociaż w górskich wioskach pojawiła się w latach 20-ych i 30-ych XX wieku. Jest to biblijne „drzewo życia”, drzewo wiadomości dobrego i złego. Dlatego też  wieszane są jabłka, które są także symbolem zdrowia i życia. Łańcuchy symbolizują  biblijnego węża kusiciela, a gwiazda betlejemska wskazywała drogę Trzem Królom do  małego Jezusa. Światła na gałązkach przypominają o duszach przodków i są znakiem  niegasnącej miłości Boga do człowieka oraz Jezusa jako „światłości świata”.

Multiple Choice

Podłaźniczka była pierwowzorem?

• Choinki

• snopa zboża

• szopki

Podłaźniczka

Wieszano ją nad stołem i symbolizowała ona wiecznie zielone drzewo życia i życiodajną moc słońca, a także chroniła przed złymi mocami, chorobami oraz sprowadzała urodzaj, dobrobyt i zgodę w rodzinie, a pannom szczęście w miłości i szybkie zamążpójście. Przyozdabiano ją jabłkami, orzechami, nasionami lnu i wycinankami z białych i kolorowych opłatków.  Orzechy i jabłka kojarzone były z miłością i stabilnym życiem rodzinnym. Ozdobione  wydmuszki z jajek symbolizowały odradzające się życie, płodność i dobrobyt. Pokruszone cząstki podłaźniczki dodawano po Świętach do karmy zwierząt lub  zakopywano w bruzdach ziemi ornej.

Multiple Select

Jemioła zawieszona w domu symbolizuje

• życie

• odrodzenie

• zgodę

• skruchę

• wybaczenie

Jemioła

Od niedawna w Polsce stała się jednym z roślinnych symboli Bożego Narodzenia. Wiele starożytnych kultur uważało ją za roślinę świętą. Największym poważaniem cieszyła się wśród starożytnych Rzymian i Celtów. Symbolizuje ona życie, odrodzenie, zgodę, skruchę, wybaczenie i pojednanie.

Dlatego całuje się pod nią w tym okresie i pamięta by po każdym pocałunku zerwać z niej jedną jagodę. Zwyczaj przyozdabiania domu jemiołą pochodzi prawdopodobnie z Wysp Brytyjskich. Tam celtyccy druidzi wierzyli, że jest ona darem niebios. Wierzono  także, że jemioła wyrasta w miejscu uderzenia pioruna.

Multiple Choice

Snopek zboża ustawiano:

• na polu ornym

• w kącie pokoju

• na strychu

• w oborze

Snopy zboża

Jest taki staropolski zwyczaj na wsi aby przed wieczerzą wigilijną umieszczać snop zboża w kącie pokoju. Był on pilnie przestrzegany jeszcze w połowie XIX wieku. Według relacji Z. Glogera, nie siadano do wigilii bez snopów żyta po rogach komnaty stołowej ustawionych. W okolicach Przemyśla w jednym kącie pokoju był snop pszenicy, w drugim snop żyta, w trzecim snop jęczmienia a w  czwartym snop owsa lub wiązka grochu lub koniczyny. W domach mieszczan kładziono  pod obrusem siano. Siano i słoma, oprócz zapewniania dobrych żniw i symbolizowały  ubóstwo Świętej Rodziny w stajence. 

Multiple Choice

Który z utworów nie jest kolędą?

• „Bóg się rodzi”

• „Jezus malusieńki”

• „Coraz bliżej Święta”

• „Cicha noc”

Multiple Choice

"...A u żłóbka Matka Święta

Czuwa sama uśmiechnięta

Nad dzieciątka snem,

Nad dzieciątka snem...

Jest to fragment kolędy:

• Któryś za nas cierpiał rany

• Cicha noc

• Gdy śliczna Panna

• Barka

Kolędy

Termin ten wywodzi się od łacińskiego calendae - pierwszy dzień miesiąca. Pierwotnie była to radosna pieśń noworoczna, która współcześnie - od laudów benedyktyńskich - przyjęła formę pieśni okresu Bożego Narodzenia. Odmiana kolędy o wątkach zaczerpniętych z życia codziennego nazywana jest pastorałką. U Słowian łączyło się to z noworocznym upominkiem. Pierwsza polska kolęda "Zdrów bądź królu anielski" pochodzi z roku 1424. Z XV wieku  pochodzi również popularna "Anioł pasterzom mówił". Zbiory kolęd i pastorałek publikowano w książeczkach, zwanych kantyczkami. Najwięcej bożonarodzeniowych  pieśni powstało na przełomie XVII i XVIII wieku.

Multiple Choice

Kto zbudował pierwszą szopkę?

• Św. Mikołaj

• Św. Michał

• Św. Szczepan

• Św. Franciszek

Szopka bożonarodzeniowa

Powszechnie uważa się, iż zwyczaj przedstawiania sceny Narodzin Chrystusa wprowadził i rozpowszechnił św. Franciszek z Asyżu. Uzyskał On pozwolenie od papieża, przygotował inscenizację wydarzeń bożonarodzeniowych. Zwołując mieszkańców okolicznych wiosek, ustawił na terenie pustelni świece, pochodnie, żłóbek a także żywe zwierzęta. Nad żłobkiem została odprawiona Msza św., podczas której Franciszek odśpiewał Ewangelię. Od tego czasu w różnych zakątkach Europy zaczęły pojawiać się szopki bożonarodzeniowe, które szczególnie rozpowszechniane były przez zakon franciszkanów oraz dominikanów. Oczywiście w kolejnych stuleciach szopki zmieniały nieco swój wygląd, nie ingerowano jednak w przedstawiane tam postaci. Największy rozkwit szopek przypadł na w. XVIII.

Multiple Choice

Kiedy należy zasiąść do wieczerzy wigilijnej?

• O godzinie 17.00

• Kiedy zabłyśnie pierwsza gwiazda

• Kiedy zaświeci gwiazda polarna

• O godzinie ustalonej przez księdza

Multiple Choice

Jaką zupę je się w Wigilię?

• Żurek

• Rosół albo barszcz

• Pomidorową albo grzybową

• Barszcz albo grzybową

Multiple Choice

Jeden z wigilijnych zwyczajów to:

• jedzenie kiełbasy

• granie w piłkę nożną w domu

• rzucanie ciastem

• pozostawianie przy stole wolnego miejsca

Multiple Choice

Jaka ryba najczęściej gości na wigilijnym stole?

• łosoś

• śledź

• karp

• mintaj

Multiple Choice

Ile potraw tradycyjnie stawiamy na wigilijnym stole?

• 6

• 10

• 12

• 8

Multiple Select

Co tradycyjnie kładziemy pod obrusem w wieczór wigilijny?

• Rybę.

• Prezenty.

• Monetę.

• Sianko.

• Opłatek.

Wieczerza wigilijna

W Wielkopolsce i na Śląsku pierwszym daniem była polewa migdałowa albo rybna, a w Małopolsce i we wschodniej Polsce barszcz albo zupa grzybowa. W wielu domach podawano także: zupę piwną, polewkę z siemienia lnianego albo ziemniaki z kiszonym żurem. Potem na stole ustawiano groch, kluski targane maszczone miodem lub olejem, kapustę, a także kaszę jaglaną lub krupianą ze  śliwkami. Na ostatek jedzono gotowaną suszoną rzepę. Łemkowie i Pogórzanie kładli  na stołach czosnek i olej. Polską potrawą wigilijną jest kutia - symbol  jedności świata żywych i umarłych. Sporządzano ją z całych, obłuskanych ziaren  pszenicy oraz z maku i miodu. Potem dla smaku dodawano bakalie. We wsiach  położonych nad rzekami lub akwenami wodnymi jedzono ryby. 

Przy świątecznym stole

• Biały obrus symbolizował ołtarz ofiarny

• Liczba biesiadników przy wieczerzy musiała być parzysta

• Jedno wolne miejsce, tzw. dla „wędrowca”, w rzeczywistości było przeznaczone dla ducha  przodka

• Wieczerza chłopska składała się z 7 potraw (7 dni tygodnia), szlachecka z 9 (9 chórów  anielskich), a magnacka z 11. W XIX w. w wielu miejscach Polski zwyczaj nakazywał, aby potraw  było 6, 12 lub inną wielokrotność 6

Przy świątecznym stole cd

• W Wigilię zawsze podawane były dania postne, sporządzone z darów lasu, pól, ogrodów, stawów, rzek i jezior. Nie wolno było spożywać mięsa zwierząt, gdyż one tego dnia tworzyły z człowiekiem jedną rodzinę

• Każdej z potraw należało spróbować, aby niczego w nadchodzącym roku nie zabrakło, • Podstawowym napojem wigilijnym w dawnej Polsce było piwo. Oprócz tego pito (i pije się nadal) kompot z suszonych owoców.

Multiple Choice

Co to jest Pasterka?

• Śpiew pasterzy, którzy ujrzeli anioła w noc Bożego Narodzenia.

• Uroczysta msza święta odprawiana o północy.

• Miejsce, w którym śpią pasterze.

Pasterka - czyli msza o północy...

Pasterka, Msza Pasterska – uroczysta msza odprawiana w nocy (najczęściej o północy lub w godzinach wieczornych) z 24 na 25 grudnia, jako druga z liturgicznej uroczystości Bożego Narodzenia. Pasterka upamiętnia oczekiwanie i modlitwę pasterzy zmierzających do Betlejem. W Polsce jest jedną z najważniejszych świątecznych tradycji.

Koniec

Po modlitwie podamy jeszcze możliwość zdobycia dodatkowych punktów za aktywność :)