ภาษาพัฒนาความคิด

ภาษาพัฒนาความคิด

ห้องเรียนภาษาไทยกับครูวิวี

ภาษากับความคิด

การคิดเป็นกระบวนการทำงานของสมอง โดยการนำข้อมูล ความรู้ หรือประสบการณ์มาจัดระบบเพื่อนำมาใช้ หรือเพื่อหาคำตอบเกี่ยวกับเรื่องใดเรื่องหนึ่ง เช่น การคิดแก้ปัญหา การคิดสร้างสรรค์สิ่งใหม่ ๆ และผลของกระบวนการคิดก็คือความคิดนั่นเอง

ความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับความคิด

• ภาษาเป็นเคื่องมือสื่อความคิด

• ภาษามีอิทธิพลต่อความคิดและความคิดก็มีอิทธิพลต่อภาษา

• ภาษาช่วยพัฒนาความคิดและความคิดก็ช่วยพัฒนาภาษา

ทิศทางการคิด

• การคิดในทางวัฒนะ

• การคิดในทางหายนะ

การคิดในทางวัฒนะ

คือ การคิดในสิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อตนเองและส่วนรวม ทำให้เกิดความเจริญงอกงาม การคิดแบบนี้ต้องมีความจริงใจ มีเหตุผล มองโลกในแง่ดี เมื่อมีทิศทางการคิดที่เป็นประโยชน์ย่อมส่งผลให้เรามีการกระทำที่ดีด้วย เช่น การช่วยเหลือกัน ไม่เอาเปรียบคดโกง เป็นการคิดหาทางเอาชนะอุปสรรคต่าง ๆ ในชีวิต

การคิดในทางหายนะ

คือ การคิดที่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนแก่ตนเองและผู้อื่น การคิดในทิศทางนี้จะนำพาให้เรามีการกระทำที่ไม่ดี ไม่ถูกต้อง สร้างความเสียหายต่าง ๆ

ประเด็นทบทวนและชวนคิด

ให้นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้

Open Ended

การคิดมีกี่ทิศทาง อะไรบ้าง จงอธิบายพร้อมยกตัวอย่าง

Open Ended

การคิดที่เป็นกลางปราศจากอคติส่งผลให้สังคมเป็นอย่างไร จงอธิบายและยกตัวอย่างประกอบให้ชัดเจน

Open Ended

ถ้าจะให้ประเทศชาติมีความเจริญรุ่งเรือง ประชาชนควรมีการคิดในทิศทางใด

Open Ended

"การอนุรักษ์ป่าไม้" เป็นการคิดในทิศทางใด และควรปฏิบัติอย่างไร

Open Ended

ให้นักเรียนยกตัวอย่างการทำความดีที่เป็นประโยชน์ต่อสังคม ซึ่งเป็นการคิดในทางวัฒนะมา ๓ ข้อ

ประเภทของการคิด

• การคิดอย่างมีเหตุผล

• การคิดอย่างไม่มีเหตุผล

๑. การคิดอย่างมีเหตุผล

เป็นการคิดเพื่อหาข้อสรุปของเรื่องใดเรื่องหนึ่งอย่างสมเหตุสมผลกัน โดยอาศัยหลักการหรือข้อเท็จจริงที่ถูกต้องมาสนับสนุนอย่างเพียงพอ โอกาสผิดพลาดจึงมีน้อย

ตัวอย่าง การคิดอย่างมีเหตุผล

การที่ข้าพเจ้าได้บริจาคเงินช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ที่ประสบภัยพิบัติในประเทศต่าง ๆ เพราะต้องการช่วยชีวิตพวกเขา ต้องการให้พวกเขามีความสุข ไม่อดอยาก และช่วยเหลือประเทศต่าง ๆ ที่ประสบอุบัติภัยให้ผ่านพ้นวิกฤตการณ์ไปได้

ข้อสนับสนุน (ตัวเอียงที่ขีดเส้นใต้) ดังกล่าวนี้ล้วนเป็นเหตุผลที่ตั้งอยู่ในหลักความเป็นจริงและพิสูจน์ได้

๒. การคิดอย่างไม่มีเหตุผล

เป็นการคิดที่ขาดข้อสนับสนุนที่มีน้ำหนักเพียงพอ ผลของการคิดจึงมักผิดพลาด ไม่เกิดประโยชน์ต่อตนเองและส่วนรวม

ตัวอย่าง การคิดอย่างไม่มีเหตุผล

การที่ข้าพเจ้าได้บริจาคเงินช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ที่ประสบภัยพิบัติในประเทศต่าง ๆ เพราะจะได้ไม่เกิดภัยพิบัติในประเทศที่ข้าพเจ้าอาศัยอยู่

ข้อสนับสนุน (ตัวเอียงที่ขีดเส้นใต้) ดังกล่าวนี้ไม่ถูกต้อง เป็นไปไม่ได้ เพราะภัยพิบัติเป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติที่ไม่มีใครกำหนดได้

จะเห็นได้ว่า บุคคลที่คิดอย่างมีเหตุผลมักไม่หลงเชื่อสิ่งต่าง ๆ โดยง่าย เพราะมีการคิดอย่างรอบคอบ หาข้อเท็จจริงที่มีน้ำหนักเพียงพอก่อนจะเชื่อ การคิดอย่างมีเหตุผลจึงเป็นการคิดในทางวัฒนะ ทำให้เกิดประโยชน์ต่อตนเองและส่วนรวม

ส่วนผู้ที่มีความคิดอย่างไม่มีเหตุผล เมื่อได้รับข้อเท็จจริงบางอย่างมักขาดการคิดไตร่ตรอง จึงหลงเชื่อสิ่งต่าง ๆ ได้ง่าย ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อตนเองและส่วนรวม เป็นการคิดในทางหายนะ

ดังนั้น มนุษย์จึงควรศึกษาอบรมให้เป็นบุคคลที่คิดอย่างมีเหตุผล เพื่อก่อให้เกิดความสำเร็จในการดำเนินชีวิต เพราะผู้ที่มีความสามารถในการคิดโดยมากมักมีชีวิตที่เจริญรุ่งเรือง เป็นที่ยกย่องในสังคมว่าเป็นนักปราชญ์

ตัวอย่างการคิดจากนิทานอีสป เรื่อง

"กระต่ายตื่นตูม"

แสดงให้เห็นถึงวิธีคิดอย่างมีเหตุผลของราชสีห์ที่ไม่หลงเชื่อกระต่ายและสัตว์ป่าอื่น ๆ ว่าเกิดฟ้าถล่ม ด้วยการวิเคราะห์หาเหตุผลจากสถานที่เกิดเหตุพบว่าลูกตาลหล่นลงมาจากต้นตาล จึงไม่ต้องเดือดร้อนตื่นเต้นตกใจเหมือนกระต่ายตื่นตูมที่โง่เขลาทางปัญญา ราชสีห์จึงได้ชื่อว่าเป็นผู้มีปัญญา รู้จักคิดอย่างมีเหตุผล เป็นที่ยกย่องในหมู่สัตว์

ประเด็นทบทวนและชวนคิด

ให้นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้

Open Ended

เพราะเหตุใดจึงควรคิดอย่างมีเหตุผล จงอธิบายและยกตัวอย่างประกอบให้ชัดเจน

Open Ended

การคิดแบบไม่มีเหตุผลส่งผลกระทบอย่างไรบ้าง จงอธิบายและยกตัวอย่างประกอบให้ชัดเจน

Open Ended

นักเรียนคิดว่าความเชื่อเรื่องโชคลางเป็นความคิดอย่างมีเหตุผลหรือไม่

Open Ended

การแต่งกายตามสมัยนิยมเป้นความคิดอย่างมีเหตุผลหรือไม่

Open Ended

ให้นักเรียนยกตัวย่างการคิดอย่างมีเหตุผลและการคิดอย่างไม่มีเหตุผลเปรียบเทียบในเรื่องเดียวกัน