Choroby rzepaku

Choroby rzepaku i ich zwalczanie.

1. Ochrona przed chorobami w rzepaku

Do najgroźniejszych chorób rzepaku ozimego należą: sucha zgnilizna kapustnych, zgnilizna twardzikowa, czerń krzyżowych i szara pleśń. Coraz częściej na plantacjach stwierdza się występowanie mączniaka prawdziwego, mączniaka rzekomego, jasnej plamistości liści zwanej cylindrosporiozą, werticiliozy i kiły kapuścianej. Choroby powodowane przez patogeny występujące w glebie lub przenoszone z nasionami ogranicza się poprzez zaprawianie materiału siewnego. 

Warunkami sprzyjającymi do rozwoju chorób grzybowych są:

• częsta uprawa roślin kapustnych w zmianowaniu (szczególnie siew rzepaku po sobie),

• obecność na plantacji chwastów z rodziny kapustnych i samosiewów rzepaku,

• uszkodzenia powodowane przez szkodniki, zabiegi mechaniczne oraz gradobicie,

• nieuregulowane stosunki wodne, zła struktura gleby i niewłaściwy odczyn (pH) gleby.

Warunkami sprzyjającymi do rozwoju chorób grzybowych są:

• stosunkowo wysoka temperatura powietrza (15–20 o C) i długotrwałe lub przemienne okresy deszczowej pogody,

• zaniechanie zwalczania szkodników rzepaku (chowacza brukwiaczka i czterozębnego, które stwarzają „bramę” wejścia dla suchej zgnilizny roślin kapustnych i zgnilizny twardzikowej),

• zły stan sanitarny gleby,

• niedostateczna znajomość sprawców i symptomów rozwoju chorób

Straty w plonie nasion

powodowane przez choroby grzybowe rzepaku są znaczne i wynoszą od 10 do 60%. Porażenie roślin spowodowane przez choroby grzybowe w okresie jesiennym może obniżyć mrozoodporność roślin, a uszkodzenia spowodowane w okresie dojrzewania rzepaku mogą doprowadzić do przedwczesnego otwierania się dojrzewających łuszczyn i osypywania nasion. W integrowanej ochronie rzepaku przed chorobami wykorzystuje się między innymi metodę agrotechniczną, hodowlaną i chemiczną.

Metoda agrotechniczna

Jednym z ważnych elementów integrowanej ochrony rzepaku jest szeroko pojmowana agrotechnika. Zdrowy, kwalifikowany materiał siewny wysiany we właściwym terminie do odpowiednio przygotowanej gleby daje gwarancję, że wschody będą wyrównane, a wschodzące rośliny wykształcą silny system korzeniowy i odpowiednią ilość liści. Istotna jest dobra kondycja gleby. Uregulowanie stosunków wodnych i utrzymanie właściwego pH gleby to ważne elementy agrotechniki. Utrzymanie dobrej zdrowotności gleby to przede wszystkim płodozmian oraz zachowanie długich przerw w uprawie roślin z tej samej grupy. Prawidłowe nawożenie rzepaku powoduje, że rośliny lepiej są przygotowane do obrony przed ewentualnym atakiem chorób grzybowych. Ważne jest optymalne zaopatrzenie w makro- i mikro- elementy.

Metoda hodowlana

Do uprawy należy wybrać odmiany wysokoplonujące, jednocześnie odporne lub tolerancyjne na porażenie przez ważne gospodarczo choroby grzybowe. Przy takich cechach, infekcja nie przebiega szybko i gwałtownie. Rośliny w sposób naturalny bronią się przed patogenami.

Metoda chemiczna

W sytuacji konieczności zastosowania chemicznej ochrony, potrzebna jest znajomość symptomów chorób powodowanych przez grzyby, ich biologii i zagrożenia jakie powodują oraz znajomość progów szkodliwości (tabela 6.) pozwalających podjąć decyzję co do potrzeby zwalczania patogenów, optymalnego terminu zwalczania, doboru środka oraz wymaganej dawki. Progi szkodliwości traktować należy jako pewne wartości szacunkowe i należy rozpatrywać je indywidualnie dla danej plantacji czy odmiany. Zabiegi wykonywane w zaawansowanych fazach rozwojowych powinno się stosować tylko w razie konieczności.

Metoda chemiczna

Przeciw chorobom grzybowym rzepaku, należy zastosować jeden z zalecanych środków ochrony roślin zgodnie z etykietą–instrukcją stosowania środka ochrony roślin dopuszczonego do obrotu zezwoleniem MRiRW oraz z aktualnymi zaleceniami IOR-PIB w Poznaniu. Jesienią oprysk wykonać tylko w przypadku pojawienia się suchej zgnilizny kapustnych w fazie od 2 liści do fazy rozety, po zauważeniu pierwszych objawów zbrunatnienia szyjek korzeniowych lub brunatnych nekroz na liściach. Do zabiegów jesiennych stosować niższe dawki środków grzybobójczych. Wiosną, zaleca się przeprowadzenie zabiegów w dwóch terminach:

- z chwilą ruszenia wegetacji przeciwko suchej zgniliźnie kapustnych i szarej pleśni;

- w okresie kwitnienia,

Metoda chemiczna

- w fazie opadania pierwszych płatków kwiatowych przeciwko zgniliźnie twardzikowej, czerni krzyżowych i szarej pleśni.

Niektóre ze środków grzybobójczych stosowane jesienią oprócz zwalczania chorób posiadają właściwości regulatorów wzrostu przez co zwiększają zimotrwałość rzepaku, a zastosowane wiosną w początkowej fazie wzrostu pędów kwiatowych, oprócz działania grzybobójczego,

powodują skracanie łodyg, zapobiegając wyleganiu. 

SUCHA ZGNILIZNA KAPUSTNYCH

​Objawy na wszystkich częściach nadziemnych rośliny charakterystyczne żółte lub jasno szare plamy z widocznymi na ich powierzchni zarodnikami grzyba w postaci czarnych kropeczek. Zapobieganie:

dokładne wykonanie orki głębokiej i podorywki

ZGNILIZNA TWARDZIKOWA

Na liściach widoczne są beżowo - brązowe plamy, rozprzestrzeniające się wzdłuż nerwu środkowego liście zamierają i gniją. Objawy na pędach w postaci białoszarych plam. Zwalczanie: przerwa w uprawie na 3 lata.

CYLINDROSPORIOZA

Na liściach​ biały mączysty nalot owalne plamy z koncentrycznie ułożonymi zarodnikami grzyba, pękanie, żółknięcie i zamieranie liści. Na łodygach i szyjkach korzeniowych podobnie jak na liściach później szarobrązowe chropowate.

​Zapobieganie- głęboka orka, oprysk fungicydem.

​Czerń krzyżowych

Na liściach owalne koncentryczne plamy nieco zagłębione brązowo czarne plamy.

​Zapobieganie: zaprawianie nasion, odmiany tolerancyjne

SZARA PLEŚŃ

​Na liściach szarobrązowa powierzchniowa grzybnia. Brunatnienie i gnicie łodyg.

​Zwalczanie: opryskiwanie (10-30 % porażonych roślin).