Хөдөлгөөний тоо хэмжээ

Хөдөлгөөний тоо хэмжээ ба импульс

Физикийн багш Б. Мөнхсаруул

11-р ангийн сурах бичгийн

21-27-р хуудас

2021.02.03-04-ны теле хичээлүүд

Бие даан судлах хичээлийн заавар

• 15 асуулт бүхий оношилгооны даалгаврыг ажиллана уу?

• Слайдыг гүйлгэн онолын ойлголтыг авч хичээлийг судлаарай.

• Дахин 15 асуулт бүхий үнэлгээний даалгавраар өөрийгөө сориорой.

• Сурах бичиг, теле хичээлээс бататгал хийж судлаарай.

Poll

Та хаана сурдаг вэ?

• Улаанбаатар хотын улсын сургууль

• Улаанбаатар хотын хувийн сургууль

• Аймгийн төвийн сургууль

• Сумын төвийн сургууль

Poll

Та хэддүгээр анги вэ?

• IX

• X

• XI

• XII

Open Ended

Та Б. Мөнхсаруул багшийн хичээл заадаг ангийн сурагч бол анги ба нэр-ээ бүтэн бичээрэй. Хэрэв тийм биш жижиг х үсэг бичээд үргэлжлүүлээрэй.

Энэхүү хичээлийг судалж байгаа танд амжилт хүсье. 👍

Multiple Choice

50 кг масстай бөмбөг гудамжаар 5 м/с хурдтай эргэлдэж байна. Бөмбөгний хөдөлгөөний тоо хэмжээ хэд вэ?

• 55 кг*м/с

• 100 кг*м/с

• 250 кг*м/с

• 500 кг*м/с

Multiple Choice

Хөдөлгөөний тоо хэмжээ нь хурднаас хамаарах хамаарал үзүүлжээ. Биеийн масс хэд вэ?

• 15

• 12

• 10

• 1.5

• 6

Multiple Choice

Бейсболын цохиур нь бөмбөгийг 0.1 секундын хугацаанд 500 Н хүчээр үйлчилдэг. Бөмбөгөнд ямар импульс өгөх бэ?

• 5 Н*с

• 500 Н*с

• 500 Н/с

• 50 Н*с

Multiple Choice

Машин 40,000 кг*м/сек импульсээр хана мөргөв. Мөргөлдөөн 2 секунд үргэлжилсэн. Үйлчилсэн хүчний хэмжээ хэд бэ?

• 60,000 Н

• 40,000 Н

• 20,000 Н

• 80,000 Н

Multiple Choice

Импульс нь хөдөлгөөний тоо хэмжээний өөрчлөлтөөс _____________ .

• их

• тэнцүү

• бага

• 2 дахин их

Multiple Choice

Хэрэв та биед 10 Н хүчээр 5 с - ийн турш үйлчилсэн бол хөдөлгөөний тоо хэмжээний өөрчлөлт хэд вэ?

• 2 Н*с

• 50 Н*с

• 2 Н/с

• 50 Н/с

Multiple Choice

A тэргийг 2 Н хүчээр 2 с, B тэргийг 3 Н хүчээр 1с тус тус үйлчилсэн бол аль тэрэгний хөдөлгөөний тоо хэмжээ их вэ?

• B

• A

• Хоёулаа ижил

Multiple Choice

3 кг масстай биеийн хурдыг 9 м/с - ээс 3 м/с болгон өөрчилдөг. Импульсийг тооцоолно уу?

• -2.5

• -10

• -18

• -45

Multiple Choice

Машин хадыг эсвэл өвсөн бухлыг мөргөх үед: ?

• Машин ханыг мөргөх импульс их

• Машин ханыг мөргөх хөдөлгөөний тоо хэмжээний өөрчлөлт их

• Машин өвсөн бухлыг мөргөсөн хүч их

• Өвсөн бухлыг мөргөх хугацаа их

Multiple Choice

График нь М масстай биед үйлчлэх хүчийг харуулна. 0-ээс 4 секундын хооронд биеийн хөдөлгөөний тоо хэмжээний өөрчлөлт нь:

• 40 кг*м/с

• 20 кг*м/с

• 0 кг*м/с

• – 20 кг*м/с

Multiple Choice

Импульсын нэгж юу вэ?

• Н/с

• кг*м/с

• Н*с

• кг*м/с ба Н*с

• Аль нь ч биш

Multiple Choice

Системийн хөдөлгөөний тоо хэмжээ (ХТХ) хадгалагдах хууль нь:

• биесийн харилцан үйлчлэлийн дараах нийт ХТХ нь өмнөхөөс бага.

• биесийн харилцан үйлчлэлийн дараах нийт ХТХ нь өмнөх ХТХ-тэй тэнцүү.

• Биесийн харилцан үйлчлэлийн дараах нийт ХТХ нь өмнөх ХТХ-нээс бага.

Multiple Choice

2 тэрэг пүршээр холбогдсон байгаад тасран тийрэгдэхэд олж авах хурдуудыг зураг дээр вектороор дүрсэлжээ.

Аль нь (ХТХХХ) хөдөлгөөний тоо хэмжээ хадгалагдах хууль- ийн буруу илэрхийлэл вэ?

• Бүгд ХТХХХ биелж байна.

Multiple Choice

Хоёр тэшүүрчин байна. Тэшүүрчин 1 нь тэшүүрчин 2-оос бага масстай. Тэд бие биенээ түлхсэний дараа __________?

• Тэшүүрчин 1 - ийн хөдөлгөөний тоо хэмжээ 2-ынхоос илүү өөрчлөгдөнө.

• Тэшүүрчин 2 - ийн хөдөлгөөний тоо хэмжээ 1-ийнхээс илүү өөрчлөгдөнө.

• Тэшүүрчин 1 - ийн хурд 2 - ынхоос их.

• Тэшүүрчин 1 - ийн хүч 2-ынхоос их.

Multiple Choice

Биед 3 секундын турш үйлчилсэн хүчний импульс хэд болохыг графикаас тооцоолно уу?

• 3

• 4.5

• 6

• 9

Хичээлийн зорилт:

• а. Хөдөлгөөний тоо хэмжээг масс болон хурдны үржвэр гэж тодорхойлох  

• б. Импульс ба хөдөлгөөний тоо хэмжээг ялгаж ойлгох

• в. Хүчний импульс ба импульсийн холбоог ашиглах

• г. Хөдөлгөөний тоо хэмжээ хадгалагдах хуулийг томъёолох

• д. Мөргөлдөөний энгийн бодлого бодоход хөдөлгөөний тоо хэмжээ хадгалагдах хуулийг хэрэглэх  

Түлхүүр үгс

• Хөдөлгөөний тоо хэмжээ (ХТХ) 

• Хөдөлгөөний тоо хэмжээний өөрчлөлт ба импульс 

• Нийлбэр (нийт) хөдөлгөөний тоо хэмжээ 

• Хүчний импульс 

• Хөдөлгөөний тоо хэмжээ хадгалагдах хууль (ХТХХХ) 

Хөдөлгөөний тоо хэмжээ

 $\overrightarrow{P}=m\overrightarrow{\upsilon}$  

 $\left[P\right]=1\ кг\cdot\frac{\text{м}}{\text{с}}$  

Хөдөлгөөний тоо хэмжээний өөрчлөлт - Импульс

 $\Delta\overrightarrow{P}=\overrightarrow{P}'-\overrightarrow{P}$  

Хүчний импульс

 $\overrightarrow{F}\cdot\Delta t=\Delta\overrightarrow{P}$  

Нийлбэр (нийт) хөдөлгөөний тоо хэмжээ

 $\overrightarrow{P}=\overrightarrow{P}_1+\overrightarrow{P}_2+\ldots$  

Хөдөлгөөний тоо хэмжээ хадгалагдах хууль

 $\overrightarrow{P}_1+\overrightarrow{P}_2^{\ }=\overrightarrow{P}_1^{\ '}+\overrightarrow{P}_2^{\ '}$  

 $\upsilon$  хурдтай байсан m масстай бөмбөгөнд нэг шулууны дагуу F хүч үйлчилсний улмаас  $\upsilon'$  хурдтай болжээ. Ингэснээр  $m\upsilon$  байсан хөдөлгөөний тоо хэмжээ  $m\upsilon'$  болж өөрчлөгдсөн шалтгаан нь  $F\cdot\Delta t$  хүчний импульс юм. Зургийг сайн ажиглан нэг шулууны дагуух векторуудыг нэмэх дүрмийг санаарай.

 $\upsilon$  хурдтай байсан m масстай бөмбөгөнд хурдны чиглэлд өнцөг үүсгэсэн F хүч үйлчилсний улмаас  $\upsilon'$  хурдтай болжээ. Ингэснээр  $m\upsilon$  байсан хөдөлгөөний тоо хэмжээ  $m\upsilon'$  болж өөрчлөгдсөн шалтгаан нь  $F\cdot\Delta t$  хүчний импульс юм. Зургийг сайн ажиглан өнцөг үүсгэсн векторуудыг нэмэх параллелограммын дүрийг сайн санаарай.

Хүч ба хугацааны диаграмм

 $F\cdot\Delta t\$  үржвэр нь диаграммын график доорх талбайтай тэнцүү байна. Хувьсах хүчн үйлчилсэн ч  хүчний импульс нь талбайтай тэнцүү. Тухайн муруй доорх графикийн талбайтай тэнцүү тэгш өнцөгт зурахад түүнд харгалзах F нь хүчний дундаж хэмжээг харуулна.

Хөдөлгөөний тоо хэмжээ хадгалагдах хууль

Энэхүү тайлбар нь дараагийн зурагтай харгалзана.

Зураг: Физик XI (25-р хуудас)

Multiple Choice

50 кг масстай бөмбөг гудамжаар 5 м/с хурдтай эргэлдэж байна. Бөмбөгний хөдөлгөөний тоо хэмжээ хэд вэ?

• 55 кг*м/с

• 100 кг*м/с

• 250 кг*м/с

• 500 кг*м/с

Multiple Choice

Хөдөлгөөний тоо хэмжээ нь хурднаас хамаарах хамаарал үзүүлжээ. Биеийн масс хэд вэ?

• 15

• 12

• 10

• 1.5

• 6

Multiple Choice

Бейсболын цохиур нь бөмбөгийг 0.1 секундын хугацаанд 500 Н хүчээр үйлчилдэг. Бөмбөгөнд ямар импульс өгөх бэ?

• 5 Н*с

• 500 Н*с

• 500 Н/с

• 50 Н*с

Multiple Choice

Машин 40,000 кг*м/сек импульсээр хана мөргөв. Мөргөлдөөн 2 секунд үргэлжилсэн. Үйлчилсэн хүчний хэмжээ хэд бэ?

• 60,000 Н

• 40,000 Н

• 20,000 Н

• 80,000 Н

Multiple Choice

Импульс нь хөдөлгөөний тоо хэмжээний өөрчлөлтөөс _____________ .

• их

• тэнцүү

• бага

• 2 дахин их

Multiple Choice

Хэрэв та биед 10 Н хүчээр 5 с - ийн турш үйлчилсэн бол хөдөлгөөний тоо хэмжээний өөрчлөлт хэд вэ?

• 2 Н*с

• 50 Н*с

• 2 Н/с

• 50 Н/с

Multiple Choice

A тэргийг 2 Н хүчээр 2 с, B тэргийг 3 Н хүчээр 1с тус тус үйлчилсэн бол аль тэрэгний хөдөлгөөний тоо хэмжээ их вэ?

• B

• A

• Хоёулаа ижил

Multiple Choice

3 кг масстай биеийн хурдыг 9 м/с - ээс 3 м/с болгон өөрчилдөг. Импульсийг тооцоолно уу?

• -2.5

• -10

• -18

• -45

Multiple Choice

Машин хадыг эсвэл өвсөн бухлыг мөргөх үед: ?

• Машин ханыг мөргөх импульс их

• Машин ханыг мөргөх хөдөлгөөний тоо хэмжээний өөрчлөлт их

• Машин өвсөн бухлыг мөргөсөн хүч их

• Өвсөн бухлыг мөргөх хугацаа их

Multiple Choice

График нь М масстай биед үйлчлэх хүчийг харуулна. 0-ээс 4 секундын хооронд биеийн хөдөлгөөний тоо хэмжээний өөрчлөлт нь:

• 40 кг*м/с

• 20 кг*м/с

• 0 кг*м/с

• – 20 кг*м/с

Multiple Choice

Импульсын нэгж юу вэ?

• Н/с

• кг*м/с

• Н*с

• кг*м/с ба Н*с

• Аль нь ч биш

Multiple Choice

Системийн хөдөлгөөний тоо хэмжээ (ХТХ) хадгалагдах хууль нь:

• биесийн харилцан үйлчлэлийн дараах нийт ХТХ нь өмнөхөөс бага.

• биесийн харилцан үйлчлэлийн дараах нийт ХТХ нь өмнөх ХТХ-тэй тэнцүү.

• Биесийн харилцан үйлчлэлийн дараах нийт ХТХ нь өмнөх ХТХ-нээс бага.

Multiple Choice

2 тэрэг пүршээр холбогдсон байгаад тасран тийрэгдэхэд олж авах хурдуудыг зураг дээр вектороор дүрсэлжээ.

Аль нь (ХТХХХ) хөдөлгөөний тоо хэмжээ хадгалагдах хууль- ийн буруу илэрхийлэл вэ?

• Бүгд ХТХХХ биелж байна.

Multiple Choice

Хоёр тэшүүрчин байна. Тэшүүрчин 1 нь тэшүүрчин 2-оос бага масстай. Тэд бие биенээ түлхсэний дараа __________?

• Тэшүүрчин 1 - ийн хөдөлгөөний тоо хэмжээ 2-ынхоос илүү өөрчлөгдөнө.

• Тэшүүрчин 2 - ийн хөдөлгөөний тоо хэмжээ 1-ийнхээс илүү өөрчлөгдөнө.

• Тэшүүрчин 1 - ийн хурд 2 - ынхоос их.

• Тэшүүрчин 1 - ийн хүч 2-ынхоос их.

Multiple Choice

Биед 3 секундын турш үйлчилсэн хүчний импульс хэд болохыг графикаас тооцоолно уу?

• 3

• 4.5

• 6

• 9

Poll

Та энэ линкээр хичээллэж дуусгахад хэр хугацаа зарцуулсан бэ?

• 0-15 миунут

• 15-30 минут

• 30-45 минут

• 45-60 минут

• 1 цагаас дээш

Open Ended

Энэ хичээлийг ийм хэлбэрээр суралцахад ямар давуу болон сул тал байгаа болон сайжруулах саналыг бичнэ үү?