Streszczenie

Streszczenie

CZYM JEST STRESZCZENIE?

• Jest formą przetwarzania tekstu/wykonywania działań na tekście.

• Polega na takim przekształceniu tekstu, że radykalnie zmniejszona

  zostaje objętość tekstu (standardowa długość to 10% tekstu

  wyjściowego) przy zachowaniu zasadniczej myśli.

STRUKTURA STRESZCZENIA

• Temat = to, o czym jest, czego dotyczy tekst.

• Remat = to, co się o tym mówi.

• (Odpowiedni stopień uogólnienia)

Multiple Choice

To, o czym jest, czego dotyczy tekst to

• temat

• remat

Te pytania pozwolą określić TEMAT tekstu:

• O czym się mówi w tekście?

• Czego dotyczy tekst?

• Jaka jest główna myśl/problem tekstu?

Te pytania pozwolą odtworzyć i zreferować REMAT tekstu:

• Co na temat problemu zostało powiedziane w tekście?

• Co autor tekstu mówi w nim o głównym temacie/problemie?

Multiple Select

Wskaż pytania, które odnoszą się do rematu tekstu.

• Co na temat problemu zostało powiedziane

  w tekście?

• Co autor tekstu mówi w nim o głównym temacie/problemie?

• O czym się mówi w tekście?

• Czego

  dotyczy tekst?

• Jaka jest główna

  myśl/problem tekstu?

Streszczenie powinno być:

• wierne treści, zgodne z tematem tekstu bazowego;

• rzeczowe, konkretne – przekazujące najważniejsze informacje;

• zwięzłe – bez powtórzeń treściowych;

• logiczne, o uporządkowanej strukturze;

Streszczenie powinno być:

• oddające kompozycję tekstu i relacje między elementami treści;

• obiektywne – pozbawione własnych ocen i komentarzy;

• napisane prostym i precyzyjnym językiem;

• odznaczające się poprawnością językową, stylistyczną i ortograficzno-interpunkcyjną.

Poprawność streszczenia ocenia się wg następujących kryteriów:

• właściwe sformułowanie tematu tekstu i informacji dotyczących tekstu, które określane są jako remat;

• adekwatny do sposobu rozwinięcia rematu stopień uogólnienia wypowiedzi;

• zachowanie logicznej spójności tekstu przy użyciu

  językowych wykładników spójności;

• zachowanie właściwych proporcji w zakresie pożądanej liczby wyrazów (streszczenie powinno mieścić się między 40 a 60 słowami).

WSKAZÓWKI DO PRACY ZE STRESZCZENIEM

• Dokładnie przeczytaj ze zrozumieniem tekst wyjściowy;

• Znajdź kluczowe informacje;

• Określ temat tekstu;

• Rozwiń poszczególne punkty rematu;

• zadbaj o zwięzłość i klarowność.

Co pomijać:

• przykłady,

• dygresje odautorskie,

• powtórzenia.

Co zmieniać:

• mowę niezależną na zależną,

• formy analityczne na syntetyczne (złożył podziękowania − podziękował, odniósł zwycięstwo − zwyciężył),

• zdania złożone na zdania pojedyncze.

Przydatne zwroty i słownictwo

oddające relacje czasowe – najpierw, na początku, następnie, dalej, potem, z kolei, wreszcie, w końcu, na zakończenie, finalnie, jednocześnie

Przydatne zwroty i słownictwo

operacje nadawcy tekstu: np. autor bada, analizuje, dowodzi, wnioskuje, omawia, pokazuje, wyjaśnia, porządkuje, wylicza, ilustruje

przykładami

Open Ended

Przeczytaj uważnie poniższy tekst - będzie potrzebny za chwilę do kolejnych ćwiczeń. Po przeczytaniu przejdź do następnego slajdu, wpisując cokolwiek.

Andrzej Markowski, O przekręcaniu, czyli skrzydlate słowa ze zwichniętym skrzydłem

„Skrzydlate słowa" to powiedzonka znanych postaci albo cytaty z literatury, które są często używane w rozmaitych tekstach, czasem występują jako ozdobnik przemówienia albo innej wypowiedzi publicznej i mają świadczyć o erudycji mówiącego. Zdarza się jednak, że pewne takie cytaty literackie, choć często używane, są przytaczane nieściśle, przekręcane, modyfikowane. Niekiedy nie ma to większego znaczenia, ale w innych wypadkach może prowadzić do wypaczenia myśli w nich zawartej, do zmiany intencji autora.

Właściwie „małą szkodliwość społeczną" ma zmiana formy znanego cytatu z Trylogii. Rzekomo za Sienkiewiczem mówimy, że ktoś coś zrobił ku pokrzepieniu serc. Tymczasem zakończenie Trylogii jest uformowane nieco inaczej: „na tym kończy się ten szereg książek pisanych w ciągu kilku lat i w niemałym trudzie - dla pokrzepienia serc". A więc Henryk Sienkiewicz zastosował nie dawną konstrukcję składniową ku pokrzepieniu..., lecz współczesną jemu (i nam): dla pokrzepienia. Zniekształcając cytat, przypisujemy autorowi intencje archaizacyjne, których akurat w tym miejscu nie przejawiał.

Gorzej, jeśli zmiana wyrazu w cytacie literackim zniekształca wymowę całości. Ileż to razy słyszeliśmy o tym, że „rzeczywistość skrzeczy". Tymczasem Stanisław Wyspiański napisał we Weselu: „tak by gdzieś het gnało, gnało, tak by się nam serce śmiało do ogromnych, wielkich rzeczy, a tu pospolitość skrzeczy, a tu pospolitość tłoczy, włazi w usta, uszy, oczy". Tak więc u Wyspiańskiego skrzeczy pospolitość, a nie rzeczywistość. Zamiar poety jest jasny. Wokół jest tyle pospolitości, że nie sposób realizować rzeczy wyniosłych. Wszechobecna pospolitość ludzkich zachowań i działań niweczy wszelkie starania o dokonania wielkie, niepospolite.

I wreszcie deformacja najdalej idąca. Rzekomo za Rejem twierdzimy dumnie: „iż Polacy nie gęsi i swój język mają". A cóż to byłby za powód do dumy?! Że nie jesteśmy gęśmi? Też mi powód do chwały! A przecież Mikołaj Rej napisał inaczej:

A niechaj narodowie wżdy postronni znają,

Iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają!

Drobna różnica: „iż", nie „i". A zmiana zasadnicza: mamy tu bowiem paralelne porównanie: „iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają", czyli - uwspółcześniając - że nie gęsi język, że swój język mają Polacy. „Gęsi" jest tu przymiotnikiem: jaki język? gęsi (tak jak np. ptasi). A gęsim językiem nazywano wówczas łacinę - czy to od skojarzeń dźwiękowych, czy też raczej od tego, że pisano w tym języku - gęsim piórem. Sens Panarejowej sentencji jest więc taki: Niech wszyscy za granicą wiedzą, że Polacy mają swój język, a nie łacinę, i mogą tworzyć literaturę w tym języku. A może - powie ktoś - te wszystkie zmiany są celowe, zamierzone i stanowią polemikę z sentencjami od dawna znanymi, a przez to wyświechtanymi? Może jest to próba ich odświeżenia? Przeciw temu przemawiają dwa argumenty: zmiany są nieznaczne i właściwie niezauważalne dla czytelników czy słuchaczy, którzy myślą, że jest to wierny cytat. Po drugie - zmodyfikowane cytaty są używane stale w takiej tylko formie i znowu - uchodzą za oryginał. Zły byłby to publicysta czy mówca, który świadomie modyfikowałby tak, żeby nikt tego nie poznał. Jeśli więc cytujemy - róbmy to dokładnie.

Na podstawie: Andrzej Markowski, „Polszczyzna znana i nieznana”, Gdańsk 1999.

Przykładowe streszczenie ocenione na 3 punkty (liczba w nawiasie to liczba wyrazów). Ewentualne błędy w tym i kolejnych streszczeniach popełnili uczniowie :).

Andrzej Markowski w artykule „O przekręcaniu, czyli skrzydlate słowa ze zwichniętym skrzydłem” poruszył problem modyfikacji słów znanych autorów przez współczesnych ludzi. Zauważył, iż może stanowić to poważny problem w odbiorze oraz właściwemu zrozumieniu znaczenia. W swoim artykule przedstawia konkretne przykłady, najczęstszych przekręceń znanych cytatów pochodzących z polskiej literatury. W zakończeniu zwraca się z prośbą o dokładność w cytowaniu. (58)

Jeśli masz za dużo słów, możesz usunąć niektóre elementy, jeśli nie zmieniają one sensu Twojej wypowiedzi.

Andrzej Markowski w swoim artykule poruszył problem modyfikacji słów znanych autorów przez współczesnych ludzi. Zauważył, iż może stanowić to poważny problem w odbiorze oraz właściwemu zrozumieniu znaczenia. W swoim artykule przedstawia konkretne przykłady, najczęstszych przekręceń znanych cytatów pochodzących z polskiej literatury. W zakończeniu zwraca się z prośbą o dokładność w cytowaniu. (58)

Multiple Choice

Spośród poniższych streszczeń wybierz to, które powinno zostać ocenione na 3 punkty.

• Artykuł Andrzeja Markowskiego mówi o modyfikacjach powiedzonek znanych postaci lub cytatów z literatury i o wpływie na prawidłowe ich zrozumienie. Autor podał trzy przykłady, w których przedstawił różne konsekwencje tych przekształceń. Przedstawia on również swoją opinię na ten temat nie zgadzając się z celowością takich zabiegów i przestrzega czytelników przez niedokładnym cytowaniem. (52)

• W artykule Andrzeja Markowskiego „O przekręcaniu, czyli skrzydlate słowa ze zwichniętym skrzydłem”, autor przedstawia problem modyfikowania cytatów znanych twórców. Daje do zrozumienia, że lepiej zachować takie twierdzenia, gdyż za kilka lub kilkadziesiąt lat nikt nie będzie wiedział kto jest ich twórcom. (41)

• Artykuł Andrzeja Markowskiego odnosi się cytatów, powiedzeń, myśli przytoczonych błędnie. Owe cytaty określa mianem skrzydlatych słów, które często pojawiają się w wypowiedziach ludzi przemawiających publicznie. Mają one za zadanie urozmaicić przemówienie. Jako przykład błędnie przytoczonych sentencji autor podaje cytaty m.in. z twórczości Wyspiańskiego, Sienkiewicza oraz Reja. Drobna modyfikacja znacząco wpływa na kontekst. (52)

• Artykuł Andrzeja Markowskiego pt. „O przekręcaniu, czyli skrzydlate słowa ze zwichniętym skrzydłem” uświadamia społeczeństwo jak łatwo dajemy się zmanipulować innym, wierząc, że niektóre zmodyfikowane cytaty są oryginałem. Autor przedstawia czytelnikom błędy zaczynając od najdrobniejszego a kończąc na tym, który potrafi zmienić cały sens cytatu. Odświeżanie i unowocześnianie nie wychodzi na dobre, bo czasem ważny cytat traci swój pierwotny sens. Autor w ostatnim zdaniu apeluje o dokładne cytowanie, a nie własne modyfikacje. (71)

Multiple Choice

Jaki błąd popełnił autor tego streszczenia?

W artykule Andrzeja Markowskiego „O przekręcaniu, czyli skrzydlate słowa ze zwichniętym skrzydłem”, autor przedstawia problem modyfikowania cytatów znanych twórców. Daje do zrozumienia, że lepiej zachować takie twierdzenia, gdyż za kilka lub kilkadziesiąt lat nikt nie będzie wiedział kto jest ich twórcom. (41)

• Tekst jest za długi.

• Tekst jest za krótki.

• W streszczeniu pojawiają się informacje spoza streszczanego tekstu.

Multiple Select

Jakie błędy popełnił autor tego streszczenia?

Artykuł Andrzeja Markowskiego pt. „O przekręcaniu, czyli skrzydlate słowa ze zwichniętym skrzydłem” uświadamia społeczeństwo jak łatwo dajemy się zmanipulować innym, wierząc, że niektóre zmodyfikowane cytaty są oryginałem. Autor przedstawia czytelnikom błędy zaczynając od najdrobniejszego a kończąc na tym, który potrafi zmienić cały sens cytatu. Odświeżanie i unowocześnianie nie wychodzi na dobre, bo czasem ważny cytat traci swój pierwotny sens. Autor w ostatnim zdaniu apeluje o dokładne cytowanie, a nie własne modyfikacje. (71)

• Tekst jest za długi.

• Tekst jest za krótki.

• W streszczeniu pojawiają się informacje spoza streszczanego tekstu.

• Autor nie selekcjonuje przeczytanego materiału i nie docieka, które z elementów powinny być w streszczeniu umieszczone, które zaś wyeliminowane.

Multiple Choice

Jaki błąd popełnił autor tego streszczenia?

Artykuł Andrzeja Markowskiego odnosi się cytatów, powiedzeń, myśli przytoczonych błędnie. Owe cytaty określa mianem skrzydlatych słów, które często pojawiają się w wypowiedziach ludzi przemawiających publicznie. Mają one za zadanie urozmaicić przemówienie. Jako przykład błędnie przytoczonych sentencji autor podaje cytaty m.in. z twórczości Wyspiańskiego, Sienkiewicza oraz Reja. Drobna modyfikacja znacząco wpływa na kontekst. (52)

• Tekst jest za długi.

• Tekst jest za krótki.

• W streszczeniu pojawiają się informacje spoza streszczanego tekstu.

• Autor nie selekcjonuje przeczytanego materiału i nie docieka, które z elementów powinny być w streszczeniu umieszczone, które zaś wyeliminowane.

• W streszczeniu brak logiki - autor nie zrozumiał streszczanego tekstu.

Multiple Choice

Spośród poniższych streszczeń wybierz to, które powinno zostać ocenione na 3 punkty.

• Artykuł „O przekręcaniu, czyli skrzydlate słowa ze zwichniętym skrzydłem” opowiada o nieświadomym modyfikowaniu cytatów. Autor tekstu przedstawia trzy przykłady przekształceń, które zmieniają sens słów znanych pisarzy. Tekst ma na celu uświadomić czytelnika, aby uważnie i starannie cytował słowa artystów. Autor zaznacza, że nawet niewielkie zmiany stylistyczne, mogą spowodować duże modyfikacje znaczeniowe. (51)

• Artykuł „O przekręcaniu, czyli skrzydlate słowa ze zwichniętym skrzydłem” mówi o często używanych w świecie współczesnym powiedzeń znanych osób lub cytatów z literatury. Wskazuje na błędy jaki są popełniane podczas stosowania tego zabiegu. Autor stara się to uwidocznić na przykładach znanych słów „ku pokrzepieniu serc” H. Sienkiewicza, „pospolitość skrzeczy” S. Wyspiańskiego oraz „iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają” Rejenta [!]. Na końcu pojawia się stwierdzenie, które jednak nie odpowiada na pytanie w jakim celu źle cytujemy, ale przestrzega nas przed tym abyśmy cytując robili to rozważnie. (87)

• Fragment tekstu Andrzeja Markowskiego opowiada nam o powiedzonkach znanych postaci oraz cytatach z literatury, które bardzo często pojawiają się w różnych tekstach kultury. Autor przedstawia nam trzy przykłady ze znanych książek m.in. cytaty z Trylogii, Wesela oraz frag. tekstu Mikołaja Reja. We wszystkich przykładach mamy ukazane nieścisłości, przekręcenia lub modyfikacje różnych wyrazów przez które sens całej wypowiedzi zupełnie się zmienia. Przykłady są uporządkowane tak, że każdy kolejny błąd jest gorszy od poprzedniego. (71)

• We współczesnym świecie ludzie interpretują wiersze, opowiadania pisarzy z przed wielu lat. Źle dobrana konstrukcja składniowa może doprowadzić do złego tłumaczenia tekstu. Archaizowanie niektórych słów może upiększyć cały utwór, a także przytoczyć czasy, w których były pisane. Według Wyspiańskiego jest dużo pospolitości, przez które trudno jest pokazać coś nowego. Polak ma swój język, swoją literaturę i nie musi pisać w innym języku, jakim jest np. łacina. Występują zdania retoryczne, które chcą nam dać do myślenia, po co to wszystko jest robione. (81)

Multiple Select

Jakie błędy popełnił autor tego streszczenia?

Artykuł „O przekręcaniu, czyli skrzydlate słowa ze zwichniętym skrzydłem” mówi o często używanych w świecie współczesnym powiedzeń znanych osób lub cytatów z literatury. Wskazuje na błędy jaki są popełniane podczas stosowania tego zabiegu. Autor stara się to uwidocznić na przykładach znanych słów „ku pokrzepieniu serc” H. Sienkiewicza, „pospolitość skrzeczy” S. Wyspiańskiego oraz „iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają” Rejenta [!]. Na końcu pojawia się stwierdzenie, które jednak nie odpowiada na pytanie w jakim celu źle cytujemy, ale przestrzega nas przed tym abyśmy cytując robili to rozważnie. (87)

• Tekst jest za długi.

• Tekst jest za krótki.

• Autor popełnił błąd rzeczowy.

• W streszczeniu brak logiki

Multiple Select

Jakie błędy popełnił autor tego streszczenia?

Fragment tekstu Andrzeja Markowskiego opowiada nam o powiedzonkach znanych postaci oraz cytatach z literatury, które bardzo często pojawiają się w różnych tekstach kultury. Autor przedstawia nam trzy przykłady ze znanych książek m.in. cytaty z Trylogii, Wesela oraz frag. tekstu Mikołaja Reja. We wszystkich przykładach mamy ukazane nieścisłości, przekręcenia lub modyfikacje różnych wyrazów przez które sens całej wypowiedzi zupełnie się zmienia. Przykłady są uporządkowane tak, że każdy kolejny błąd jest gorszy od poprzedniego. (71)

• Tekst jest za długi.

• Tekst jest za krótki.

• Autor pominął istotną informację.

• W streszczeniu brak logiki

Multiple Select

Jakie błędy popełnił autor tego streszczenia?

We współczesnym świecie ludzie interpretują wiersze, opowiadania pisarzy z przed wielu lat. Źle dobrana konstrukcja składniowa może doprowadzić do złego tłumaczenia tekstu. Archaizowanie niektórych słów może upiększyć cały utwór, a także przytoczyć czasy, w których były pisane. Według Wyspiańskiego jest dużo pospolitości, przez które trudno jest pokazać coś nowego. Polak ma swój język, swoją literaturę i nie musi pisać w innym języku, jakim jest np. łacina. Występują zdania retoryczne, które chcą nam dać do myślenia, po co to wszystko jest robione. (81)

• Tekst jest za długi.

• Tekst jest za krótki.

• Autor umieścił w tekście własną ocenę.

• W streszczeniu brak wskazanego tematu - nie zachowano formy streszczenia.

UWAGA, częsty błąd!!!

W streszczaniu należy zwracać baczną uwagę na hierarchizowanie informacji. Jeśli dokonamy linearnej prezentacji tekstu, będziemy twórcami konspektu, nie zaś streszczenia, np.:

W pierwszym akapicie artykułu autor wyjaśnia pojęcie „skrzydlate słowa” oraz przedstawia problem, z którym się zmierzy, mianowicie problem przekręcania cytatów. W akapicie drugim omawia pierwszy, najmniej szkodliwy błąd w cytacie Henryka Sienkiewicza. W akapicie trzecim jest podany drugi błąd w cytowanych zazwyczaj słowach Stanisława Wyspiańskiego. Akapit czwarty to omówienie błędu, który zmienia sens słów wypowiedzianych wcześniej przez Mikołaja Reja. Ostatni akapit zawiera wnioski dotyczące niedokładnego cytowania oraz osobiste zdanie autora. (70)

Open Ended

Napisz własne streszczenie tego tekstu (40-60 słów).

Andrzej Markowski, O przekręcaniu, czyli skrzydlate słowa ze zwichniętym skrzydłem

„Skrzydlate słowa" to powiedzonka znanych postaci albo cytaty z literatury, które są często używane w rozmaitych tekstach, czasem występują jako ozdobnik przemówienia albo innej wypowiedzi publicznej i mają świadczyć o erudycji mówiącego. Zdarza się jednak, że pewne takie cytaty literackie, choć często używane, są przytaczane nieściśle, przekręcane, modyfikowane. Niekiedy nie ma to większego znaczenia, ale w innych wypadkach może prowadzić do wypaczenia myśli w nich zawartej, do zmiany intencji autora.

Właściwie „małą szkodliwość społeczną" ma zmiana formy znanego cytatu z Trylogii. Rzekomo za Sienkiewiczem mówimy, że ktoś coś zrobił ku pokrzepieniu serc. Tymczasem zakończenie Trylogii jest uformowane nieco inaczej: „na tym kończy się ten szereg książek pisanych w ciągu kilku lat i w niemałym trudzie - dla pokrzepienia serc". A więc Henryk Sienkiewicz zastosował nie dawną konstrukcję składniową ku pokrzepieniu..., lecz współczesną jemu (i nam): dla pokrzepienia. Zniekształcając cytat, przypisujemy autorowi intencje archaizacyjne, których akurat w tym miejscu nie przejawiał.

Gorzej, jeśli zmiana wyrazu w cytacie literackim zniekształca wymowę całości. Ileż to razy słyszeliśmy o tym, że „rzeczywistość skrzeczy". Tymczasem Stanisław Wyspiański napisał we Weselu: „tak by gdzieś het gnało, gnało, tak by się nam serce śmiało do ogromnych, wielkich rzeczy, a tu pospolitość skrzeczy, a tu pospolitość tłoczy, włazi w usta, uszy, oczy". Tak więc u Wyspiańskiego skrzeczy pospolitość, a nie rzeczywistość. Zamiar poety jest jasny. Wokół jest tyle pospolitości, że nie sposób realizować rzeczy wyniosłych. Wszechobecna pospolitość ludzkich zachowań i działań niweczy wszelkie starania o dokonania wielkie, niepospolite.

I wreszcie deformacja najdalej idąca. Rzekomo za Rejem twierdzimy dumnie: „iż Polacy nie gęsi i swój język mają". A cóż to byłby za powód do dumy?! Że nie jesteśmy gęśmi? Też mi powód do chwały! A przecież Mikołaj Rej napisał inaczej:

A niechaj narodowie wżdy postronni znają,

Iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają!

Drobna różnica: „iż", nie „i". A zmiana zasadnicza: mamy tu bowiem paralelne porównanie: „iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają", czyli - uwspółcześniając - że nie gęsi język, że swój język mają Polacy. „Gęsi" jest tu przymiotnikiem: jaki język? gęsi (tak jak np. ptasi). A gęsim językiem nazywano wówczas łacinę - czy to od skojarzeń dźwiękowych, czy też raczej od tego, że pisano w tym języku - gęsim piórem. Sens Panarejowej sentencji jest więc taki: Niech wszyscy za granicą wiedzą, że Polacy mają swój język, a nie łacinę, i mogą tworzyć literaturę w tym języku. A może - powie ktoś - te wszystkie zmiany są celowe, zamierzone i stanowią polemikę z sentencjami od dawna znanymi, a przez to wyświechtanymi? Może jest to próba ich odświeżenia? Przeciw temu przemawiają dwa argumenty: zmiany są nieznaczne i właściwie niezauważalne dla czytelników czy słuchaczy, którzy myślą, że jest to wierny cytat. Po drugie - zmodyfikowane cytaty są używane stale w takiej tylko formie i znowu - uchodzą za oryginał. Zły byłby to publicysta czy mówca, który świadomie modyfikowałby tak, żeby nikt tego nie poznał. Jeśli więc cytujemy - róbmy to dokładnie.

Na podstawie: Andrzej Markowski, „Polszczyzna znana i nieznana”, Gdańsk 1999.

Open Ended

Wklej streszczenie, które miałeś/ miałaś przygotować na dzisiejszą lekcję lub napisz je po przeczytaniu tego tekstu. Przypisy zaznaczono kolorem. Numery oznaczają akapity.

1.Motyw nieprzekazywalności doświadczenia Holocaustu, bezradności słów wobec tego, co chcą nazwać, pojawia się nie tylko w zapisach będących bezpośrednią reakcją na doznawane cierpienia, o czym już mówiliśmy, lecz także w próbach późniejszych, literackich przekazań. Imperatywowi (nakaz, reguła, zasada, która nie podlega dyskusji) świadczenia o Zagładzie towarzyszy przekonanie, że dotychczasowe formy literackiego wyrazu nie są w stanie unieść podejmowanej

problematyki, że nieodwołalny i przerażający w swej gwałtowności rozpad istniejącego ładu doprowadził do upadku wszelkich tradycyjnych sposobów literackiego opisu rzeczywistości.

2.Często równocześnie pojawia się ogólniejsze zastanowienie nad samą prawomocnością literackiego ujmowania

tematu Zagłady, głos wskazujący na moralną dwuznaczność poddawania go literackim i artystycznym

przetworzeniom: „myśl, że Zagłada mogłaby zostać spożytkowana do tworzenia dzieł kunsztownych i pięknych,

zdawała się profanacją, a także absurdem – pisał Jerzy Jedlicki. Poglądy te wpisują się w szerszy nurt

intelektualny, nurt krytycznej refleksji nad kulturą europejską, wytaczający przeciw niej zarzuty albo bezsilności

wobec cywilizacyjnej katastrofy, jaką była Zagłada, albo wręcz współodpowiedzialności za nią. [...]

3. Poczucie nieadekwatności (adekwatny – odpowiedni, właściwy) zastanych form literackiego wyrazu skłania do poszukiwań właściwszego języka,

odpowiedniejszych sposobów opisu, które pozwoliłyby przekazać wyjątkowość doświadczenia Zagłady.

Wybór języka, formy, sposobu opisu często staje się wyborem punktu widzenia, niesie zgodną z nim interpretację

opisywanych faktów, niekiedy jest wręcz wyrazistą deklaracją światopoglądową.

4. Ogólnie rzecz biorąc, ujawniają się dwa sposoby podejścia do tego zagadnienia. Dominująca tendencja,

przybierająca różne formy w konkretnych realizacjach, polegała na odrzuceniu wszelkich atrybutów tradycyjnie

pojmowanej literackości, konwencjonalnie rozumianego artyzmu, w imię prostoty wyrazu, dającej poczucie

zbliżenia do prawdy, która postrzegana jako wartość nadrzędna – staje się podstawowym wymogiem

stawianym literaturze. Owa pożądana prostota wyrazu osiągana jest poprzez zastosowanie albo formy jak

najbardziej ascetycznej, niekiedy wręcz „przezroczystej”, nawiązującej do nieliterackich, urzędowych bądź

potocznych, sposobów wypowiedzi, albo formy „rozbitej”, świadomie kalekiej, ostentacyjnie naruszającej

utrwalone przyzwyczajenia czytelnicze.

5. W [...] opozycji do omówionych [...] tendencji sytuuje się twórczość świadomie sięgająca po tradycyjne formy

literackie, opowiadając się tym samym – mimo wszystko – po stronie dotychczasowej kultury i traktując

ten wybór jako wyrazistą deklarację światopoglądową. W ujęciu tym Zagłada interpretowana jest nie jako

ostateczna konsekwencja rozwoju kultury europejskiej, lecz odstępstwo od propagowanych przez nią wartości.

6.Tendencja zmierzająca do wyprowadzenia problematyki Zagłady poza granice negatywnie waloryzowanego (waloryzować – wartościować)

obszaru tradycyjnie definiowanej literatury pięknej i usytuowania jej w jednym szeregu z – pozbawionymi

jakichkolwiek ambicji artystycznych, z założeniami nieliterackimi – autentycznymi świadectwami

czy dokumentami przyniosła jednak, paradoksalnie, skutek odwrotny od zamierzonego. Doprowadziła do

włączenia wszystkich tych – z założenia nieliterackich relacji i świadectw – w obszar zredefiniowanej, poszerzonej

sfery literackości. A w konsekwencji uruchomiła mechanizmy także (a niekiedy przede wszystkim)

estetycznego ich oglądu, traktowania ich również jako dzieł sztuki.

Dorota Krawczyńska, Grzegorz Wołowiec, Literatura polska wobec Zagłady, pod red. Aliny Brodzkiej,

Doroty Krawczyńskiej, Jacka Leociaka, Warszawa 2000, s. 16–18.