Panowanie Augusta III Sasa

CZASY SASKIE

Panowanie Augusta III Sasa

PODWÓJNA ELEKCJA 1733 ROKU 

1. W 1733 roku zmarł August II Mocny. W trakcie elekcji w 1733 szlachta ponownie wybrała na króla Stanisława Leszczyńskiego. Jako teść Ludwika XV miał on poparcie Francji. Zyskał on także poparcie członków Familii oraz frakcji Potockich. Jednak przeciwko tej kandydaturze wystąpiły Austria i Rosja, które poparły kandydaturę elektora saskiego Fryderyka Augusta, syna Augusta II, a Rosjanie wprowadzili do Rzeczypospolitej 35-tysięczny korpus wojska. Niewielka liczba magnatów głównie litewskich dokonała drugiej elekcji – elektora saskiego, który przybrał imię Augusta III.

PODWÓJNA ELEKCJA 1733 ROKU 

2. Po elekcji Augusta III wojsko rosyjskie rozpoczęło wojnę z obrońcami Leszczyńskiego. Francja w obronie Leszczyńskiego wypowiedziała wojnę Austrii. Rozpoczęła się tzw. wojna o sukcesję polską.

3. Wobec przewagi Rosjan Stanisław Leszczyński schronił się w Gdańsku . W 1734 roku wojska rosyjskie i saskie przystąpiły do oblężenia miasta, które po kilku miesiącach skapitulowało. Popierająca Leszczyńskiego szlachta zawiązała konfederację w Dzikowie pod Sandomierzem, jednak sił konfederatów, były zbyt słabe, aby pokonać Rosjan. W dodatku w 1735 roku Francja postanowiła zakończyć wojnę z Austrią, a warunkiem pokoju była abdykacja Stanisława Leszczyńskiego. W 1736 roku odbył się sejm pacyfikacyjny, na którym August III został uznany za jedynego króla Polski. 

Oblężenie Gdańska rozpoczęło się w 1734 roku i trwało 135 dni. Początkowo Rosjanie czynili niewielkie postępy, jednak w czerwcu udało im się zdobyć twierdzę Wisłoujście, co dało im dostęp do gdańskiego portu.

AUGUST III SAS

August III Sas (1696-1763) – elektor saski i elekcyjny król Polski, syn Augusta II Mocnego.. Został koronowany w styczniu 1734 roku.

August III podejmował starania o wzmocnienie władzy monarszej w Polsce. Chciał również przeprowadzić reformę wojskową, by móc wykorzystać siły zbrojne Rzeczypospolitej w toczonych przez siebie konfliktach z Prusami. Większość jego inicjatyw, nawet tych korzystnych dla Polski, upadała jednak przez opór potężnych rodów magnackich, takich jak Potoccy czy Czartoryscy.

Podstawą panowania Augusta III był silny sojusz z Rosją. Utrzymywał się on aż do śmierci cesarzowej Elżbiety Romanowej w 1762 roku. Kolejni władcy Rosji, Piotr III i Katarzyna II, przestali jednak udzielać mu poparcia. Zagrożony przygotowywanym przez Czartoryskich zamachem stanu, opuścił Polskę na początku 1763 roku. Niedługo później zmarł w Dreźnie.

PANOWANIE AUGUSTA III SASA

1. Po objęciu tronu August III starał się rządzić zgodnie z obowiązującymi w niej prawami. Okazało się to bardzo trudne. Rzeczpospolita była bowiem stale zagrożona interwencjami ze strony sąsiednich mocarstw oraz rozdarta polityczną rywalizacją pomiędzy stronnictwem Czartoryskich i Potockich.

2. Czartoryscy dążyli do głębszych reform ustrojowych oraz sojuszu a Cesarstwem Rosyjskim, natomiast stronnictwo Potockich opowiadało się za współpracą z Francją i Prusami.

3. Ostra rywalizacja polityczna sprawiła, że podczas trzydziestoletniego panowania Augusta III, tylko jeden sejm zakończył się przyjęciem uchwał. Wszystkie inne były zrywane za sprawą liberum veto albo rozchodziły się bez podjęcia żadnych decyzji. 

PRÓBY REFORM W CZASACH AUGUSTA III

1. W czasach Augusta III i jego pierwszego ministra Henryka Bruhla, w latach 30 i 40 XVIII stulecia najsilniejszym stronnictwem politycznym była Familia. Czartoryscy i ich sojusznicy uzyskali poparcie dworu, dzięki czemu uzyskiwali najważniejsze urzędy i królewszczyzny dla siebie i swoich klientów.

2. Familia stworzyła własny program reform, których wprowadzanie uniemożliwili Potoccy zrywający sejmy, nie chcąc dopuścić do dalszego wzmocnienia Familii.

3. W publikowanych wówczas traktatach szukano przede wszystkim rozwiązań, które pozwoliłyby zakończyć proceder zrywania sejmu. Głównym postulatem stało się zniesienie liberum veto.

4. Zniesienie liberum veto uniemożliwiała Rosja, która groziła Rzeczpospolitej wojną w obronie wolności.

5. Wobec militarnej słabości państwa ani Czartoryscy, ani August III nie odważyli się narazić kraju na wojnę z Rosją i Prusami.

6. W latach 50 XVIII wieku Familia przeszła do opozycji, a stronnictwem dworskim stali się Potoccy, którym przewodził zięć Bruhla, Jerzy Mniszech.

HENRYK VON BRUHL

był najbliższym współpracownikiem Augusta III i głównym twórcą jego polityki zagranicznej.

REFORMY OŚWIATY I OŻYWIENIE GOSPODARCZE

1. Żadne reformy nie mogły się powieść bez ich akceptacji ze strony szlachty. By przekonać ją do reform, należało zmienić sposób kształcenia na odpowiadający duchowi popularnej w Europie Zachodniej myśli oświeceniowej.

2. W 1740 roku Stanisław Konarski założył w Warszawie pierwszą nowoczesną szkołę średnią – Collegium Nobilium.

3. Wkrótce podobny model kształcenia wdrożono w kolegiach prowadzonych przez pijarów i jezuitów. Gdy w 1773 roku zakon uległ kasacie, byli jezuici stali się częścią kadry nauczycielskiej Komisji Edukacji Narodowej.

4. W Polsce pod koniec epoki saskiej nastąpiło również ożywienie kulturalne i gospodarcze. W 1747 roku w Warszawie powstała pierwsza biblioteka publiczna – Biblioteka Załuskich, a rok później – pierwsza opera.

5. Okres pokoju w czasach Augusta III spowodował, że kraj zaczynał odbudowywać się, choć głównie z powodu słabego rozwoju miast daleko było Polsce do wchodzących w okres rewolucji technicznej krajom Europy Zachodniej.

PROGRAMY REFORM

• Głos wolny wolność ubezpieczający - program polityczny Stanisława Leszczyńskiego;

• List ziemianina do pewnego przyjaciela - Stanisława Poniatowskiego;

• Anatomia Rzeczypospolitej Polskiej - autorstwa wojewody poznańskiego Stefana Garczyńskiego;

• O skutecznym rad sposobie - czterotomowe dzieło Stanisława Konarskiego.