criminology

კრიმინოლოგია

უჩა ბახტაძე

კანტის კატეგორილი იმპერატივები

რელიგია და მორალი საშინელ თანაფარდობაში არიან და ისინი მაქსიმალურად უნდა განცალკევდეს

კანტი ზნეობას საკმაოდ დიდი სერიოზულობით ეკიდებოდა

• რელიგიაში ყველა პასუხი არ იყო, რადგან ის უნივერსალური არ არის

• 2+2=4 და ეს ყველასთვის ასეა

კატეგორიული იმპერატივები

მცნებები, რომელსაც ყველანი უნდა ვასრულებდეთ, მიუხედავად ჩვენი სურვილებისა. მორალური ვალდებულებები სუფთა მიზნებიდან გამომდინარეობს

მნიშნელობა არ აქვს გინდათ თუ არა, რომ მორალური იყოთ - მორალური წესები ყველა ჩვენთაგანისთვის მბოჭავია

რელიგია სულაც არ არის საჭირო იმის გასაკრვევად რა არის მორალური და რა არა, კარგისა და ცუდის გარჩევა შესაძლებელია ადამიანის ინტელექტის გამოყენებითაც

კატეგორიული იმპერატივები

წესი 1 - უნივერსალიზაცია

იმოქმედე მხოლოდ იმ მორალური გათვლით, რაც იცი, რომ უდავოდ უნივერსალური სამართალი (ქცევა, რომელიც მსგავს სიტუაციაში მსგავსი იქნება) გახდება.

მაგ., ქურდობა?

დაუშვებელია წესი მხოლოდ შენ თავს მოარგო, რადგან მორალური წესები ყველასთვის ერთი უნდა იყოს და მისი დარღვევა გაუმართლებელია

კატეგორიული იმპერატივები

წესი 2 - ადამიანურობის ფორმულა

მოიქეცი და მოექეცი სხვა ადამიანებს ისე, რომ ისინი არ იყვნენ მიზნისკენ მისასვლელი საშუალებები (ანუ სხვა ადამიანის გამოყენება შენი მიზნებისთვის, ისე რომ მხედველობაში არ იღებ მის ინტერესებს)

ჩვენ (ადამიანები) არ ვართ საგნები, რომელიც არსებობს იმისთის, რომ სხვამ გამოიყენოს თავისი მიზნებისთვის. ჩვენ ჩვენი მიზნები გვაქვს. ჩვენ რაციონალური და ავტონომიური არსებები ვართ. ჩვენ ყველას შეგვწევს იმის უნარი, რომ დავისახოთ მიზნები და იმისკენ ვიაროთ

მაგალითი - სიცრუე

Poll

ბეტმენის ადგილზე მოკლავდით თუ არა ჯოკერს?

• კი

• არა

უტილიტარიზმი

რა იქნება იმ შემთხვევაში თუ ჩვენ ქმედების შედეგებს მივაქცევთ ყურადღებას და არა ქმედების უკან მდგარ ზრახვებს?

უტილიტარიზმი

მორალური თეორია, რომელსაც აქცენტი გადააქვს ჩვენი ქმედების შედეგებზე და შინაგან ზრახვებს მნიშნელობას არ ანიჭებს

დადებითი შედეგი = დადებით ქცევას

როდის არის ქცევა დადებითი?

ბენტამი და მილი

ქმედების სიკარგე უნდა გაიზომოს იმით, შეუძლია თუ არა მას ბედნიერების ან სიამოვნების მოტანა

ადამიანის ყველა ქცევა მიმართული უნდა იყოს სიამოვნებისკენ და ტკივილი მაქსიმალურად აცილებული უნდა იყოს

უტილიტარიზმი განსხავავდება ეგოიზმისგან

ჩვენ უნდა ვიმოქმედოთ ისე, რომ რაც შეიძლება მეტი ბედნიერება მოვუტანოთ, რაც შეიძლება მეტ ადამიანს (სარგებლის პრინციპი - Principle of utility)

უტილიტარიზმის მიხედვით შენ უნდა აირჩიო ისეთი ქმედება, რომელიც სხვა ადამიანებს მოუტანს ბედნიერებას/სარგებელს, მათ შორის ისე, რომ შეიძლება პირადად შენ დიდად ბედნიერად არ იგრძნო ამით თავი

თუ ასე მოიქცევი, ნამდვილი უტილიტარისტი ხარ

იმაზე ფიქრის ნაცვლად, თუ რა უნდა გააკეთოთ თქვენ, უტილიტარიზმი ამბობს, უნდა იფიქროთ იმაზე თუ რას ურჩევდით უცხო ადამიანების ჯგუფს კონკრეტულ სიტუაში ქცევასთან დაკავშირებით

Poll

თქვენ ხართ ავსტრალიის ერთ-ერთ კუნძულზე ექსპედიციაში. ექსპედიციის ხელძღვანელი წააწყდება აბორიგენების პატარა ჯგუფს 20 კაცით, რომელიც დიდად არ მოეწონება. ხელმძღვანელი გაყენებთ შემდეგი არჩევნის წინაშე: ან უნდა მოკლათ 1 აბორიგენი და დანარჩენ 19-ს გაუშვებს, ან არადა ხელმძღვანელი მოკლავს ოცივეს.

მოკლავდით თუ არა 1 აბორიგენს, დანარჩენების გადასარჩენად?

• კი

• არა

უტილიტარიზმი საკმაოდ მოთმხოვნი თეორიაა, რომელიც აღიარებს, რომ ჩვენ ვცხოვრობთ საშინელ სამყაროში, რომელშიც ცუდი უფრო მეტი ხდება ვიდრე კარგი. თუ ჩვენ ვართ იმ პოზიციაში, რომელშიც შეგვიძლია რაღაც კარგის გაკეთება, მაშინ ბინძური საქმის კეთებასაც არ უნდა მოვერიდოთ

ასეთი მსჯელობა, წარმოადგენს კლასიკური უტილიტარიზმის სახეს, რომელიც მარტივად ითხოვს ბევრი ადამიანისთვის სიკეთის მომტან ქმედებას

პაციენტების შემთხვევა

კლასიკური უტილიტარიზმის მიღმა ჩამოყალიბდა, წესებზე დაფუძნებული უტილიტარიზმი, რომელიც ამბობს, რომ ჩვენ უნდა ვიცხოვროთ ისეთი წესებით, რომელიც როგორც წესი ბევრ ადამიანს დიდ ბედნიერებას მოუტანს

კლასიკური და პოზიტივისტური

კრიმინოლოგია

კლასიკური კრიმინოლოგია

• ყველა ქმედების სათანადოდ დასჯა

• ადამიანები რაციონალური არსებები არიან, რომლებიც შედეგებსა და სარგებლის შეფასების პროცესში არიან ჩართული

• სასჯელი უნდა იყოს ეფექტიანი, ცხადი და პროპორციული

პოზიტივისტური კრიმინოლოგია

• დამნაშავის სათანადო დასჯა

• საფუძველია მეცნიერული მეთოდი და ემპირიული კვლევები (ფაქტებზე დაფუძნებული, რომელიც მეცნიერული კვლევიდან გამომდინარეობს)

• თვლის, რომ დანაშაულებრივი ქცევა გამოწვეული შინაგანი და გარეშე ფაქტორებით, რომელიც ადამიანის კონტროლს არ ექვემდებარება

კლასიკა v პოზიტივიზმი

კლასიკური სკოლა ბანკის მძარცველს შეეცდება, რომ დასაჯოს პროპოციულად

პოზიტივიზმი იგივე დანაშაულზე შეეცდება გაარკვიოს რამ უბიძგა ადამიანს ამ ქმედებისკენ

(მოტივაცია, გარეგანი და შინაგანი ფაქტორები მნიშვნელოვანია, მაშ შორის სასჯელის დანიშვნის დროს)

პოზიტივიზმის მიმართულებები

• ბიოლოგიური (შინაგანი მხარე) - ჩეზარე ლომბროზო

• ფსიქოლოგიური (შინაგანი მხარე) - ზიგმუნდ ფროიდი

• სოციოლოგიური (გარეშე ფაქტორები) - ემილ დურკემი

ჩეზარე ლომბროზო

• დაბადებით დამნაშავე

• ციხეების ექსპერიმენტები, დამნაშავეთა მახასიათებლების შესასწავლად

• ატავიზმი (ატავისტური ანომალია)

• ბიოლოგიური ფაქტორები მაინც მნიშვნელოვანია

ფროიდი

• იდი - ფსიქიკური ენერგიის წყარო. პერსონალურობის ძირითადი მახასიათებელი.

• ეგო - გამომდინარეობს იდიდან და უზრუნველყოფს იმას, რომ იდის მოთხოვნილებები გამოხატული იყოს ისე, რომ მისაღების იყოს საზოგადოებისთვის

• სუპერეგო - თავის თავში აერთიანებს იმ მორალურ სტანდარგებს, რასაც მშობლებისგან და საზოგადოებისგან ვსწავლობთ

დიურკემი

• საზოგადოება არის ორგანიზმი და მისი ნორმალურად ფუნქციონირებისთვის, ყველა ნაწილი ნორმალურად უნდა ფუნქციონირებდეს

• სოციალიზაციისა და გარემოს მნიშვნელობა