Denetleyici ve düzenleyici sistemler

Denetleyici ve düzenleyici sistemler

Kazanımlar: F.6.6.1.1. Sinir sistemini, merkezî ve çevresel sinir sisteminin görevlerini model üzerinde açıklar.F.6.6.1.1. Sinir sistemini, merkezî ve çevresel sinir sisteminin görevlerini model üzerinde açıklar.

Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler

Vücudumuzdaki sistemlerin (Solunum, dolaşım, boşaltım, sindirim, destek ve hareket sistemi ve üreme sistemi) düzenli, uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını sağlayan sistemlerdir.

Denetleyici ve düzenleyici sistemler, sinir sistemi ve iç salgı bezlerinden oluşur.

Multiple Choice

- Vücudumuzdaki diğer sistemlerin birbiri ile uyumlu olarak çalışmasını sağlayan sisteme ………………………...........…….. denir. - Bu sistem ………………………….......…...…. ve ……………… olmak üzere iki kısma ayrılır. Yukarıdaki cümlelerde yer alan boşluklar anlamlı bir şekilde doldurulacaktır. Bu boşluklara sırası ile aşağıdaki ifadelerden hangileri yazılmalıdır?

• Sinir Sistemi – İs Salgı Bezleri – Sindirim Sistemi

• Sindirim Sistemi – İç Salgı Bezleri – Sinir Sistemi

• Denetleyici ve Düzenleyici Sistem – İç Salgı Bezleri – Sindirim Sistemi

• Denetleyici ve Düzenleyici Sistem – İç Salgı Bezleri – Sinir Sistemi

1. SİNİR SİSTEMİ

• Sinir sistemimiz vücudumuzdan ve çevreden aldığı bilgileri değerlendirir. Bunlara uygun cevaplar oluşturur. Böylece vücudumuzun uyumlu bir şekilde çalışmasını sağlar.

  
  

• Bütün organlar ile bağlantısı olan sinir sistemimiz milyarlarca sinir hücresinden (nöron) meydana gelir.

• Sinir sistemimizi oluşturan yapı ve organlar, merkezî ve çevresel sinir sistemi olmak üzere iki grupta incelenir.

  
  

Multiple Choice

I. Besinleri sindirmemizi sağlar.

II. Çevreden gelen uyarıları algılamamızı sağlar.

III. İstemsiz hareketlerin gerçekleşmesini sağlar. Yukarıda verilen öncüllerden hangileri sinir sisteminin görevleri arasında yer alır?

• I ve II

• I ve III

• II ve III

• I, II ve III

1. Merkezi Sinir Sistemi

• Merkezî sinir sistemi, vücudumuza dağılan sinirlerin doğrudan ya da dolaylı olarak bağlı oldukları merkez olarak tanımlanabilir.

  
  

• Vücudumuzun içinden ve dışından gelen bilgiler sinirler tarafından toplanarak merkezî sinir sisteminde değerlendirilir. Bu değerlendirmeyi sağlayan merkezî sinir sistemi organları, beyin ve omuriliktir.

• 
  

Merkezi sinir sisteminin organları

• Beyin: Kafatası kemikleri arasında bulunan, iki yarım küreden oluşan, dış yüzeyi girintili çıkıntılı olan, dış yüzeyinde koruyucu bir zar bulunan ve milyarlarca nörondan oluşan organa beyin denir. Beyincik ve omurilik soğanı beynin bölümlerdir.

   

• Beyincik: Beynin arka ve alt kısmında, beyin ile omurilik soğanı arasında bulunan, iki yarım küreden oluşan, dış yüzeyi kıvrımlı ve koruyucu bir zarla örtülü olan, küçük beyinde denilen organa beyincik veya yaşam ağacı denir.

• Omurilik Soğanı: Beynin arka ve alt kısmında, beyin ile omurilik arasında bulunan, dış yüzeyi düz ve koruyucu bir zarla örtülü olan organa omurilik soğanı denir.

   

• Omurilik: Sırttaki omurganın içinde bulunan omurilik kanalında yer alan, omurilik soğanından kuyruk sokumuna kadar inen sinirler topluluğuna omurilik denir. Vücuttaki organlardan beyine, beyinden de organlara giden sinirler omurilikten geçer ve bu sinirler omurilikte çaprazlanır. Vücudun sağ tarafından gelen sinirler beynin sol yarım küresine, vücudun sol tarafından gelen sinirler de beynin sağ yarım küresine gider.

Beynin görevleri

• Düşünülerek yapılan istemli hareketleri gerçekleştirir. (Akıl, zeka, düşünme, öğrenme, hafıza, hayal kurma, değerlendirme, algılama, yazma, okuma, konuşma, müzik aleti çalmayı öğrenme.).

• Acıkma, susama, uyku ve uyanıklılık gibi olayları düzenler.

• Beş duyu organından (göz, kulak, burun, dil, deri) gelen uyartıları değerlendirir, tepki oluşturur ve beş duyu organının merkezleri (görme, işitme, koku alma, tat alma, hissetme merkezleri) buradadır.

• Merkezi sinir sisteminin diğer organları yardımıyla vücudu yönetir ve kontrol eder.

• Vücudun hareket etmesini sağlar. (Vücudun hareket etmesi için kaslara emir verir.).

• Kan basıncı ve vücut sıcaklığını ayarlar.

Multiple Select

Duyu organlarından gelen bilgileri kim değerlendirir?

• beyin

• omurilik

Beyinciğin Görevleri

• Kulaktaki yarım daire kanalları ile birlikte vücudun dengesini sağlar. (Yarım daire kanallarından gelen bilgileri değerlendirir.).

• Vücuttaki kasların dengeli ve düzenli çalışmasını sağlayarak hareketlerin dengeli olmasını sağlar.

Omurilik soğanının görevleri

• Beyin ve omurilik (yani organlar) arasında uyartıların geçişini sağlar.

•  İstek dışı çalışan iç organların (kalp, böbrek, mide, bağırsaklar, karaciğer) çalışmasını sağlar.

•  İstek dışı gerçekleşen soluma, yutma, çiğneme, kalp atışı, kasılma, gevşeme, hapşırma, öksürme, kusma gibi faaliyetleri denetler ve kontrol eder.

• İstek dışı çalışan sistemlerin (solunum, dolaşım, boşaltım, sindirim) çalışmasını denetler ve kontrol eder.

Multiple Choice

Seçeneklerde verilen ifadelerden hangisi omurilik soğanının görevlerindendir?

• Vücudun su dengesini ayarlamak

• Vücudun dengede durmasını sağlamak

• İç organların çalışmasını kontrol etmek

• Refleks hareketlerinin oluşumunu sağlamak

Omuriliğin Görevleri

•  Düşünülmeden ani olarak yapılan hareketlerin yani reflekslerin gerçekleşmesini ve reflekslere tepki verilmesini sağlar.

• Beyin ile organlar arasındaki sinirlerin geçişini sağlar.

• Beyin ile birlikte alışkanlık hareketlerinin yani kazanılmış reflekslerin gerçekleşmesini ve denetlenmesini sağlar.  

Multiple Choice

- Hafıza ve öğrenme merkezidir.

- Vücut sıcaklığının düzenlenmesinde görevlidir. - Duyu organlarından gelen uyarıları algılayıp değerlendirir.

Yukarıda sinir sistemine ait bir organın görevleri verilmiştir. Bu organın ismi ve dahil olduğu sinir sistemi türü seçeneklerden hangisinde doğru yazılmıştır?

• Beyin – Çevresel Sinir Sistemi

• Beyin – Merkezi Sinir Sistemi

• Beyincik – Çevresel Sinir Sistemi

• Beyincik – Merkezi Sinir Sistemi

2. Çevresel Sinir Sistemi

Merkezi sinir sistemi ile organların arasındaki iletişimi sağlar. Başka bir ifade ile duyu organlarından gelen bilgileri beyine, merkezi sinir sisteminden gelen emirleri ise kas ve salgı bezlerine iletmekle görevlidir.

 Sinir Sistemi bilgileri nasıl iletir:

Ses, ışık, basınç gibi etkilere uyarı denir. Uyarılar duyularımızda bulunan almaçlarla alınır. Uyarılar sinir hücrelerinde uyartı mesajı şeklinde taşınır. Uyartı mesajı beynimizdeki ilgili bölümde değerlendirilir ve uyarıya karşı cevap oluşur. Beynimizde oluşan cevap yine sinirler aracılığıyla ilgili organ ya da yapılara iletilerek uyarıya tepki oluşur.

2. İÇ SALGI BEZLERİ

İç salgı bezleri, vücudumuzdaki sistemleri denetlemek ve düzenlemek için uyarıcı maddeler içeren salgılar üretirler. Bu salgıları, bir boşaltım kanalı ile bir organa boşaltmak yerine doğrudan kana karıştırırlar. Bu nedenle iç salgı bezi olarak adlandırılırlar.

Hormon

İç salgı bezlerinin salgıladığı ve doğrudan kana geçen uyarıcı maddeler, hormon olarak adlandırılır. İç salgı bezlerinden salgılanan çeşitli hormonlar vardır. Her biri farklı bir özelliğe sahip olan hormonların etkilediği hücreler de birbirinden farklıdır.

Trioit - Tiroksin Hormonu

  -Büyüme ile gelişme ve vücudumuzdaki kimyasal olayları düzenler

Pankreas- İnsülin ve glukagon

Kan şekerini azaltır ya da artırır.

Yumurtalık- Östrojen

Dişiye özgü özelliklerin oluşmasında görevlidir.

Testis - Testosteron

Erkeğe özgü özelliklerin oluşmasında görevlidir. 

Hipofiz- Büyüme

Büyümeyi ve iç salgı bezlerinin çalışmasını kontrol eder. 

Böbrek üstü bezi -Adrenalin

Korku ve heyecan gibi durumlarda metabolizmayı hızlandırır.

Multiple Choice

İç salgı bezlerinden salgılanan hormonların ilgili kısma iletilene kadar izlediği yol aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak ifade edilmiştir?

• ) İç salgı bezleri – hormonlar – sinir hücreleri – ilgili organ

• İç salgı bezleri – omurilik – kan damarları – ilgili organ

• İç salgı bezleri – hormonlar – kan damarları – ilgili organ

• ç salgı bezleri – hormonlar – sinir hücreleri – omurilik

Multiple Choice

I. Kan şekerinin yükselmesini sağlar.

II. Heyecan, korku, öfke anlarında salgılanır.

III. Vücudumuzdaki kimyasal olayları kontrol eder. Yukarıda görevleri verilen hormonların sıralaması aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak ifade edilmiştir?

• Adrenalin – İnsülin – Tiroit

• Glukagon – Adrenalin – Tiroit

Multiple Choice

Hipofiz bezi - Tiroit bezi -Böbrek üstü bezleri

Tiroksin -Eşeysel hormonlar -Büyüme hormonu -Adrenalin

Yukarıda verilen iç salgı bezleri ile iç salgı bezlerinin salgıladığı hormonlar doğru bir şekilde eşleştirilirse hangi hormon açıkta kalır?

• Tiroksin

• Adrenalin

• Büyüme hormonu

• Eşeysel hormonlar