Rządy parlamentarne

Rządy parlamentarne

Największym problemem po I wojnie było scalenie ziem, które od 123 lat należały do 3 różnych krajów. Ziemie te różnił się w wielu kwestiach:

• na ziemiach zaboru pruskiego udzielano ślubów cywilnych, a w pozostałych częściach tylko kościelnego

• na ziemiach zaboru pruskiego i rosyjskiego obowiązywał ruch prawostronny, na ziemiach austriackiego lewostronny

• aby naprawić wszystkie różnice i problemy państwa już 26 stycznia 1919 roku przeprowadzono pierwsze wybory do sejmu.

• 17 marca 1921 roku sejm uchwalił tzw. konstytucję marcową

W 1919 r. obszar Polski, podzielono na województwa. Ostatecznie powstało 16 województw, spośród których jedno - województwo śląskie - miało nadaną autonomię i własny sejm.

Multiple Choice

.

Które województwo w Polsce miało nadaną autonomię i własny sejm?

• kujawsko - pomorskie

• Wielkopolska

• Małopolska

• śląskie

Pierwsze wybory parlamentarne

Pierwsze wybory do sejmu ustawodawczego powołano 26 stycznia 1919 r.

Sejm Ustawodawczy – wybrany 26 stycznia 1919 r. przez wszystkich obywateli powyżej 21 roku życia, według demokratycznej ordynacji wyborczej (ogłoszonej w 1918 r. przez rząd Jędrzeja Moraczewskiego); wybory odbyły się tylko na ziemiach byłej Kongresówki i w Galicji Zachodniej; w pozostałych dzielnicach wybory miały się odbyć po zakończeniu walki o granice II RP lub do sejmu weszli posłowie polscy wybierani do parlamentów państw zaborczych; do sejmu weszli posłowie partii: Związku Ludowo-Narodowego (endecji), PSL-Piast, PSL-Wyzwolenie, Polskiej Partii Socjalistycznej

Multiple Choice

Data pierwszych wyborów parlamentarnych w Polsce:

• 26 stycznia 1919r

• 25 stycznia 1918r

• 27 stycznia 1919r

• 26 stycznia 1918r

Multiple Choice

Na ile województw ostatecznie podzielono Polskę w 1919r

• 15

• 18

• 16

• 17

20 lutego 1919 r. sejm przyjął tzw. mołą konstytucję

Mała konstytucja – uchwalona 20 lutego 1919 r. uregulowała m.in. kompetencje Naczelnika Państwa (Józef Piłsudski), który wraz z rządem odpowiedzialny był przed sejmem

Scena polityczna II Rzeczypospolitej

W okresie międzywojennym polska scena polityczna była bardzo podzielona. W parlamencie dominowały partie prawicowe i centralne, duże znaczenie miały także ugrupowania ludowe.

Polska Partia Socjalistyczna

Ignacy Daszyński, Jędrzej Moraczewski; żądała nacjonalizacji podstawowych gałęzi przemysłu i parcelacji wielkich majątków ziemskich

Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”

Wincenty Witos, Maciej Rataj; partia głosiła hasła agraryzmu i reformy rolnej; w 1931 r. PSL-Piast i PSL-Wyzwolenie powołały Stronnictwo Ludowe

Multiple Choice

.

Kto był liderem PSL-Piast?

• Wojciech Korfanty

• Roman Rybarski

• Roman Dmowski

• Wincenty Witos

Chrześcijańska Demokracja (chadecja)

Wojciech Korfanty; program nawiązywał do nauki społecznej Kościoła katolickiego zawartej w encyklice papieża Leona XIII z 1891 r.

Narodowa Demokracja (endecja)

Roman Dmowski; partia o charakterze narodowym, głosiła hasła solidaryzmu społecznego, czyli współpracę wszystkich grup społecznych; działała pod nazwą Związek Ludowo-Narodowy, a od 1928 r. jako Stronnictwo Narodowe

Komunistyczna Partia Polski

Adolf Warski; partia głosiła hasła rewolucyjne, komunistyczne; rozwiązana przez Stalina w 1938 r., a jej działacze poddani byli represjom stalinowskim w latach 30. XX w.

Chrześcijański Związek Jedności Narodowej

przez przeciwników zwany Chjeną; było to porozumienie endecji i chadecji przed wyborami parlamentarnymi w 1922 r.; w 1923 r. powstał rząd Chjeno-Piasta (Związek Ludowo-Narodowy [endecja], Chrześcijańska Demokracja [chadecja], PSL-Piast) na czele z Wincentym Witosem

Konstytucja z 1921 r.

17 marca 1921 r. sejm ustawodawczy przyjął nową ustawę zasadniczą, zwaną konstytucją marcową.

Konstytucja marcowa – ogłoszona 17 marca 1921 r.; wprowadziła podział na: władzę ustawodawczą (sejm i senat), władzę wykonawczą (prezydent i rząd na czele z premierem), władzę sądowniczą; gwarantowała szerokie prawa obywatelskie; powierzyła dużą władzę parlamentowi, a ograniczyła kompetencje prezydenta

Multiple Choice

Władza wykonawcza należała do:

• niezawisłych sądów

• obywateli

• rządu i prezydenta

• sejmu i senatu

Podsumujemy (konstytucję marcową)

• każda partia miała otrzymać miejsc w sejmie proporcjonalnie do głosów

• sejm uprawniono do uchwalania ustaw

• władza wykonawcza należeć miała do rządu i prezydenta

• zagwarantowano niezależność władzy sądowniczej

• zagwarantowano ludziom wolność sumienia i wyznania

• wprowadzono równouprawnienie kobiet i mężczyzn

• zagwarantowano nienaruszalność własności prywatnej

Multiple Choice

Nazwa konstytucji podpisanej 17.03 1921r

• konstytucja 3 maja

• konstytucja marcowa

• konstytucja kwietniowa

• mała konstytucja

• 9 grudnia 1922 roku rząd na I prezydenta Polski wybrał mało znanego naukowca Gabriela Narutowicza

• z wyborem nie mogły pogodzić się partie prawicowe, które rozpoczęły ostrą krytykę nowo wybranego prezydenta

• 16 grudnia Narutowicz został zastrzelony przez prawicowego fanatyka

Kolejnym prezydentem został Stanisław Wojciechowski.

Stanisław Wojciechowski

• w latach 1919-1926 istniało 13 rządów - politycy różnych partii nie potrafili się dogadać, ciężko było zreformować kraj, kiedy politycy na każdym kroku się kłócą

• wyjątkiem był rząd Władysława Grabskiego, powołany aby powstrzymać hiperinflację!

• Grabskiemu udało się opanować złą sytuację wieloma reformami w tym przeprowadził reformę walutową - markę polską zastąpił złotym polskim

Reforma rolna

Sejm Ustawodawczy ogłosił ustawę w lipcu 1920 r., ale właściciele ziemscy bojkotowali ją w myśl konstytucji marcowej o nienaruszalności praw własności; w 1925 r. ogłoszono ustawę o dobrowolnej parcelacji majątków powyżej 180 hektarów, 300 ha na Kresach Wschodnich i 700 ha w majątkach uprzemysłowionych (za takie uznano po¬siadające np. gorzelnie, młyny); właściciele ziemscy dostawali odszkodowanie w cenie rynkowej ziemi

Co to jest hiperinflacja?

Tak, dobra robota!

hiperinflacja to bardzo duży spadek wartości pieniądza, gdy ceny wzrastają o 50% lub więcej miesięcznie!

Mniejszości narodowe w II RP

w 1921 r. ludność Polski liczyła około 27 mln; struktura ludności według narodowości: 68,9% Polacy, 13,9% Ukraińcy, 8,6% Żydzi, 3,1% Białorusini, 2,3% Niemcy, 3,2% inne narodowości (Litwini, Czesi, Tatarzy); mniejszości etniczne (Łemkowie, Bojkowie, Huculi)

Multiple Choice

Głównym problemem odradzającej się Polski:

• było ustalenie władzy

• było scalanie ziem

• było wprowadzenie podziału administracyjnego

• było utworzenie sejmu

Ważne daty:

28 listopada 1918 r. – ordynacja wyborcza do Sejmu Ustawodawczego ogłoszona przez rząd Jędrzeja Moraczewskiego

26 stycznia 1919 r. – wybory do Sejmu Ustawodawczego

20 lutego 1919 r. – ogłoszenie „Małej konstytucji”

17 marca 1921 r. – uchwalenie konstytucji marcowej

9-16 grudnia 1922 r. – sprawowanie urzędu prezydenta II RP przez Gabriela Narutowicza

20 grudnia 1922 r. – wybór Stanisława Wojciechowskiego na prezydenta II RP; złożył urząd po przewrocie majowym w 1926 r.

1924 r. – reforma walutowa Władysława Grabskiego

1925 r. – reforma rolna

 

Dziękuję za uwagę.