HELBURUZKOAK

HELBURUZKOAK

HELBURUZKOAK

Helburuzko perpausek, izenak berak adierazten duenez, helburu, xede edota asmoa adierazten dute. Hona hemen helburuzko egiturarik ohikoenak:

–T(Z)ERA”

Egitura honek zertara? Galderari erantzuten dio eta aditz-izena NORA kasuan deklinatuz lortzen da. Adibidez:

ZERTARA ZOAZ? ⇨ Kafe bat harTZERA noa

Hona hemen beste zenbait adibide:

Buelta bat emaTERA noa. Bazatoz?

Non da Peru? Pote bat harTZERA joan da

Zoaz ogia erosTERA; bestela, okindegia itxiko dute

Non da Agurtzane? Etxera joan da ikasTERA

Non dira ama eta Miren? Erosketak egiTERA joan dira

Atera txakurra buelta bat emaTERA

Ikusi duzu Antton? Telefonoz deiTZERA joan da

Zenbait euskalkitan, honen ordez, “-T(Z)EN” erabiltzen da.

“-T(Z)EKO”

Egitura honek zerta(ra)ko? Galderari erantzuten dio eta aditz-izenari “-KO” atzizkia erantsiz eratzen da. Hona hemen adibide bat:

ZERTA(RA)KO da hori? ⇨ Autoa garbiTZEKO da.

Ikus dezagun beste zenbait adibide:

Hauek jaTEKO erosi ditut.

Horrek ez du idazTEKO balio.

Utzi hori oraintxe bertan! Hori ez da jolasTEKO.

Zuretzat da? Ez, opari bat egiTEKO da.

Gauzak erabilTZEKO dira, ez gordeta edukitzeko.

“-T(Z)EKO”

Erabilerari dagokionez, egitura hau perpausa inpertsonala denean edo perpaus nagusian eta menpekoan pertsona bera denean erabili ohi da. Pertsona desberdinak direnean edota pertsona zehaztu nahi denean, subjuntiboa erabili ohi da.

Adibidez:

Liburu bat ekarri dizut irakurTZEKO

Liburu bat ekarri dizut irakur dezazuN

“T(Z)ERA ≠ -T(Z)EKO

Bi egitura hauek oso antzekoak dira bai forma, bai esangura aldetik. Hau dela eta, zenbaitetan nahastu egiten dira. Nolanahi ere, ez dira guztiz baliokideak eta normalean ezin da bata bestearen ordez erabili. Ikus dezagun zertan bereizten diren adibide baten bidez:

Josu: Nora zoaz, Miren?

Miren: Denda horretara noa

Josu: ZERTARA, ba?

Miren: Zinta bat erosTERA

Josu: ZERTARAKO; grabaTZEKO?

Miren: Ez, opari bat egiTEKO

“T(Z)ERA ≠ -T(Z)EKO

Bistan denez, aurreko elkarrizketan “-T(Z)ERA” eta “-T(Z)EKO” ezin dira trukatu. Orientagarri gisa, joan eta etorri aditzekin, normalean “-T(Z)ERA” erabiltzen da. Hala ere, zenbaitetan forma biak dira zuzenak, esangura desberdintsua badaukate ere. Adibidez:

a) Ez nekien zer egin, eta zurekin egoTERA etorri naiz.

b) Zurekin egoTEKO etorri naiz, gauza bat galdetu behar dizut eta.

“-T(Z)EKOTAN”/ “-T(Z)EKO ASMOTAN”

Egitura hauek aurreko atalean aztertu dugun “-T(Z)EKO” egituratik datoz. Izan ere, “-T(Z)EKO” izenlagun gisa erabil daiteke, ondoren asmo hitza gehituz eta kasu desberdinetan deklinatuz. Horrela sortzen dira “-t(z)eko asmotan” eta “-t(z)eko asmoz”. Hona hemen zenbait adibide:

Zer egiTEKO asmoA daukazu? Oraindik ez dut pentsatu.

Noiz itzulTZEKO asmoA daukazue? Bihar edo etzi.

Mendira joaTEKO asmoTAN nago

Autoz aldaTZEKO asmoTAN gabiltza

Zurekin hitz egiTEKO asmoZ etorri naiz

Berarekin hitz egiTEKO asmoZ joan naiz, baina ez zegoen.

“-T(Z)EKOTAN”/ “-T(Z)EKO ASMOTAN”

Bestalde, maiz-askotan asmo izena ezabatu egiten da eta “-TAN” kasu marka zuzen-zuzenean eransten da “-T(Z)EKO”ren atzean:

EtorTZEKO asmoTAN ⇨ etorTZEKOTAN

Hona hemen zenbait adibide:

Hondartzara joaTEKOTAN geunden zu heldu zarenean.

Gaur etorTZEKOTAN geratu ziren.

Beste bat erosTEKOTAN gabiltza, hau oso zahar dago eta.

EtorTZEKOTAN egon nintzen, baina ez nintzen ausartu.

EsaTEKOTAN egon naiz lehen, baina gero ahaztu egin zait.

Zertan geratu zarete? Biharko egiTEKOTAN geratu gara.

“-T(Z)EAGATIK”

Egitura hau aditz-izena NORENGATIK kasuan deklinatuz lortzen da. Jatorriz kausa edo zergatia adierazten badu ere, maiz helburuzko perpausak sortzeko erabiltzen da. Hona hemen zenbait adibide:

Zurekin egoTEAGATIK etorri naiz.

Edozer egingo nuke lan hori lorTZEAGATIK.

Edozer emango nuke hori jakiTEAGATIK.

Ez dizut ezer esan ez kezkaTZEAGATIK.

“-T(Z)EARREN”

Egitura hau aurreko atalean aztertutakoaren antz-antzekoa dugu eta aditz-izenari “-ARREN” erantsiz eratzen da. Jatorriz kausa edo zergatia adierazten badu ere, maiz helburuzko perpausak egiteko erabiltzen da. Adibidez:

Zurekin egoTEARREN etorri naiz.

Edozer egingo nuke lana lorTZEARREN.

Edozer emango nuke hori jakiTEARREN.

Ez neukan gogo handirik: lagunekin egoTEARREN joan naiz.

Ez dizut ezer esan ez kezkaTZEARREN.

Horrek edozer egingo luke irabazTEARREN.

OHIKO AKATSAK

Ohiko akats bat “-T(Z)ERA”ren ordez, “-T(Z)EKO” erabiltzean datza. Hona hemen zenbait adibide:

*Etxera noa afalTZEKO Etxera noa afalTZERA

*PaseaTZEKO joan dira PaseaTZERA joan dira

*Ogia erosTEKO joan da Ogia erosTERA joan da

HELBURUZKOAK

Berridatz itzazu ondorengo esaldiak emandako (parentesi artean) elementuekin: