Fonetyka

Fonetyka

​Głoska

​

Litera

​≠

​rzeczywistość

​zapis fonetyczny: žečyv'istość

​

​Karol

​zapis fonetyczny: karol

​

​Szymon

zapis fonetyczny: šymon

​Rodzaje spółgłosek

​Dźwięczne

​b

​d

​dz

​dż

​g

​z

​ż

​w

?

​​

​

​Bezdźwięczne

​p

​t

​?

​?

​k

​s

​?

​?

​h

r

​l

​j

​ł

​m

​n

​ń

Twarde

b

c

d

f

dż

ł

m

r​​

​

Miękkie

b' np. biały

​ć

​d' np. diabeł

​f' np. fiołek

​(dż)' np. dżin

​

​m' np. miły

​r' np. maria

​dzień

​zapis fonetyczny: ʒ́eń

​

​dzisiaj

​zapis fonetyczny: ʒ́iśaj

​Nosowe

​samogłoski: ą, ę

​spółgłoski: m, m', n, ń

​

​gęś, gąska, wąż, wężowy

​

Multiple Select

ŚMIETANA

Podkreślona głoska jest:

• Nosowa

• Dźwięczna

• Miękka

• Ustna

Multiple Select

ŚMIETANA

Podkreślona głoska jest:

• Nosowa

• Dźwięczna

• Miękka

• Ustna

​Wymowa a pisownia

​Upodobnienia fonetyczne

Udźwięcznienie

​liczba - czyt. lidżba

​

​prośba - czyt. proźba

Ubezdźwięcznienie

​grzybki - czyt. grzypki

​

światło - czyt. śfiatło

Upodobnienia wsteczne <-

​liczba - czyt. lidżba

​

​prośba - czyt. proźba

Upodobnienia postępowe ->

światło - czyt. śfiatło

​

​krzeszło - czyt. kszesło

Up. wewnętrznowyrazowe

​liczba - czyt. lidżba

​

​prośba - czyt. proźba

Up. międzywyrazowe

smak mleka - czyt. smag mleka

​

​spód talerza - czyt. spót talerza

​Zanik dźwięczności na końcu wyrazu

​chleb -> chlep

​smog -> smok

​spód -> spót

​śnieg -> śniek

Uproszczenie grupy spółgłoskowej

jabłko -> japko

​pięćdziesiąt -> piędziesiąt

​

Multiple Select

MÓW SPOKOJNIE

Do jakich zjawisk fonetycznych tu dochodzi?

• Ubezdźwięcznienie

• Upodobnienie wsteczne

• Upodobnienie międzywyrazowe

• Uproszczenie grupy spółgłoskowej

Open Ended

Opisz zjawiska fonetyczne w poniższych wyrazach i zapisz ich wymowę.

Np. swój [sfuj] - upodobnienie postępowe, wewnątrzwyrazowe, ubezdźwięcznienie

1. jabłko

2. trawka

3. ciężki

4. stóg

5. miód kwiatowy

Open Ended

Opisz zjawiska fonetyczne w poniższych wyrazach i zapisz ich wymowę.

Np. swój [sfuj] - upodobnienie postępowe, wewnątrzwyrazowe, ubezdźwięcznienie

1. środkowy

2. potrzeba

3. podróż

4. weź piłkę

5. sześćset

Fonetyka a literatura​

Jak pisarze wykorzystują brzmienie wyrazów?​

​Lokomotywa Juliana Tuwima

Najpierw -- powoli -- jak żółw -- ociężale,

Ruszyła -- maszyna -- po szynach -- ospale,

Szarpnęła wagony i ciągnie z mozołem,

I kręci się, kręci się koło za kołem,

I biegu przyspiesza, i gna coraz prędzej,

I dudni, i stuka, łomoce i pędzi,

​A dokąd? A dokąd? A dokąd? Na wprost!

Po torze, po torze, po torze, przez most,

Przez góry, przez tunel, przez pola, przez las,

I spieszy się, spieszy, by zdążyć na czas,

Do taktu turkoce i puka, i stuka to:

Tak to to, tak to to , tak to to, tak to to.

Gładko tak, lekko tak toczy się w dal,

Jak gdyby to była piłeczka, nie stal,

Nie ciężka maszyna, zziajana, zdyszana,

Lecz fraszka, igraszka, zabawka blaszana.

​Deszcz jesienny Leopolda Staffa

​O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny

I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny,

Dżdżu krople padają i tłuką w me okno...

Jęk szklany... płacz szklany... a szyby w mgle mokną

I światła szarego blask sączy się senny...

O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny...

Open Ended

Opisz po kolei głoski w wyrazie STALÓWKA.

Np. LEW [lef]

L - spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna

E - samogłoska, dźwięczna, ustna

W - spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna

Open Ended

Opisz po kolei głoski w wyrazie GĄSKA.

Np. LEW [lef]

L - spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna

E - samogłoska, dźwięczna, ustna

W - spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna

Akcent​

​Co to jest?

​

​Co znaczy 'kłaść na coś akcent'?

​DRUGA sylaba od końca

​Karol, Szymon, Małgorzata, język polski, książka, góra, czwartek, pomidor, odpoczynek, zadanie domowe, deszczyk, narrator, kamienie na szaniec, baobab, kartkówka, garnitur, komputer, telewizor,

patrzę, rozmawiasz, dowodzi

piękny, dostojny, bogata

​TRZECIA sylaba od końca

​biegaliśmy, czytałyśmy, spałyśmy, rozmawialiśmy, narzekałyśmy,

​biegaliście, czytałyście, spałyście, rozmawialiście, narzekałyście

​

​biegał-bym, czytała-byś, spał-by, rozmawiała-by, narzekałbym

​biegali-by, czytały-by, spałyby, rozmawialiby, narzekaliby

​

​osiemset, czterysta, tysiąckroć

​

​matematyka, logika, fonetyka, gramatyka, Ameryka

​CZWARTA sylaba od końca

biega-li-byśmy, czyta-ły-byśmy, spabyście, rozmawiałybyście

​OSTATNIA sylaba

​eksmąż, arcywróg, wicemistrz, ekskról, arcyleń

​

​ONZ (o-en-zet), PSP (pe-es-pe), PKO, MZT

Akcent zdaniowy​

​np. Kacper zrobił w piątek obiad.

​

​Kto zrobił obiad? Kiedy zrobił obiad?

​Gdzie pada akcent w poniższych wyrazach?

​automatyka

​osiedle

​przygoda

​zapamiętalibyśmy

​powiedziałyśmy

​gimnastyka

​siedemset

​arcyłotr

​Intonacja

​Co to jest?

​

​

​Wznosząco-opadająca

​Upieczemy dziś ciasto.

​

Wybieramy się na spacer. 

​

​Lubię czekoladę.

​/

​\

Rosnąca

​Upieczemy dziś ciasto?

​

Pójdziemy na spacer?

​

​Lubisz czekoladę?

​/

Opadająca

​Upieczmy dziś ciasto!

​

Pójdźmy na spacer!

​

​Nie lubię czekolady!

​\

Open Ended

Opisz zjawiska fonetyczne w poniższych wyrazach i zapisz ich wymowę.

Np. swój [sfuj] - upodobnienie postępowe, wewnątrzwyrazowe, ubezdźwięcznienie

1. grad

2. pod stołem

3. grudki

4. węższy

5. kot w worku

Open Ended

Opisz po kolei głoski w wyrazie WRÓŻKI.

Np. LEW [lef]

L - spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna

E - samogłoska, dźwięczna, ustna

W - spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna

Open Ended

Opisz po kolei głoski w wyrazie MIĘKKI

Np. LEW [lef]

L - spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna

E - samogłoska, dźwięczna, ustna

W - spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna

Multiple Select

JABŁKO W KOSZYKU

Do jakich zjawisk fonetycznych tu dochodzi?

• Ubezdźwięcznienie

• Upodobnienie wsteczne

• Upodobnienie międzywyrazowe

• Uproszczenie grupy spółgłoskowej

Multiple Select

KUŚTYKAĆ

Podkreślona głoska jest:

• Nosowa

• Dźwięczna

• Miękka

• Ustna