İHTİYAÇ ANALİZİ YAKLAŞIMLARI

İHTİYAÇ ANALİZİ YAKLAŞIMLARI

by İsmail Şan

​ÖĞRENİM KAZANIMLARI

Bu oturumda aşağıdakilere cevap vereceğiz:

• İhtiyaç değerlendirmesi nedir?

• İhtiyaç değerlendirmesinin yürütülmesinde hangi adımlar yer alır?

• Bir ihtiyaç değerlendirmesinin başarısı için hangi hususlar önemlidir?

​Giriş

​•Okullarda yetişen bireyler topluma uyum sağlamada çoğu zaman başarısız oluyor.

•Birey ihtiyaçları ile toplum ihtiyaçları arasında paralellik kurulmalıdır.

•Toplumun kendisine sunduğu olanaklardan yararlandığı oranda toplumun ihtiyaçlarını karşılamada katkı getirir.

•Sürekli değişen bilgilerin ve çağdaş düşüncelerin programa yansıtılmasına özen gösterilmelidir.

Neden İhtiyaç Belirlenir?

Eğitim, iş dünyası, endüstri, devlet vb. alanlardaki program planlayıcıları neden ihtiyaç analizi yapar?

​

​İhtiyaç: Giderilmediğinde organizmayı rahatsız eden bir durum veya eksiklik; savunmaya değer bir amaç veya güçlü istektir. Birey açısından giderilmesi gereken bir eksiklik, boşluk ve dengesizlik durumudur.

​

​“Savunmaya değer bir amacın gerçekleştirilmesi için gerekli ve yararlı olan husus ya da güçlü istek” (Stufflebeam and et al.).

İhtiyaç nedir?

"İhtiyaç", <olan> ile <olması gereken> arasındaki bir uyumsuzluk veya boşluktur.

"İhtiyaç belirleme", ihtiyaçların doğalarını ve nedenlerini incelemek ve gelecekteki eylemler için öncelikleri belirlemek için kullanılan sistematik bir dizi prosedürdür.

İhtiyaç nedir?

"İhtiyaç" mevcut durum (olan) ile arzu edilen durum (olması gereken) arasındaki boşluğu veya uyumsuzluğu ifade eder. İhtiyaç ne şimdiki ne de gelecekteki durumdur; ikisi arasındaki boşluktur.

"Hedef Grup"

İhtiyaç Değerlendirmeleri bir sistemdeki belirli hedef gruplara odaklanır.

"Hedef Grup"

Eğitim ortamlarındaki yaygın hedef gruplar arasında öğrenciler, veliler, öğretmenler, yöneticiler ve genel olarak toplum yer alır.

"Hedef Grup"

İdeal olarak, ihtiyaç değerlendirmeleri başlangıçta kuruluşun ya da sistemin kendileri için var olduğu kişilerin (örn. öğrenciler) ihtiyaçlarını (örn. hizmet alıcıları) belirlemek için yapılır. Ancak "kapsamlı" bir ihtiyaç değerlendirmesi genellikle sistemin diğer bölümlerinde tespit edilen ihtiyaçları da dikkate alır.

"Hedef Grup"

Örneğin, bir ihtiyaç değerlendirmesi "hizmet sağlayıcıların" (örneğin, öğretmenler, rehber öğretmenler veya okul müdürleri - hizmet alıcılarla doğrudan ilişkisi olan kişiler) veya "sistem sorunlarının" (örneğin, programların, hizmetlerin ve personelin mevcudiyeti; program koordinasyon düzeyi ve uygun tesislere erişim) endişelerini içerebilir.

"İhtiyaç Değerlendirmesi"

Tanımlanmış bir dizi aşama boyunca ilerleyen sistematik bir yaklaşımdır.

"İhtiyaç Değerlendirmesi"

İhtiyaç Değerlendirmesi, araçlardan (yani süreçten) ziyade ulaşılması gereken sonuçlara (yani çıktılara) odaklanır.

"İhtiyaç Değerlendirmesi"

Örneğin, okuma başarısı bir sonuç, okuma eğitimi ise bu sonuca yönelik bir araçtır.

"İhtiyaç Değerlendirmesi"

Belirli amaçlar için tasarlanmış yerleşik prosedürler ve yöntemler aracılığıyla veri toplar.

"İhtiyaç Değerlendirmesi"

Yöntemlerin türleri ve kapsamı, ihtiyaç değerlendirmesinin amaçlarına ve bağlamına uyacak şekilde seçilir.

"İhtiyaç Değerlendirmesi"

İhtiyaç değerlendirmesi öncelikleri belirler ve planlamacıların ve yöneticilerin sağlıklı kararlar alabilmeleri için çözüm kriterlerini belirler.

"İhtiyaç Değerlendirmesi"

İhtiyaç değerlendirmesi, mevcut para, insan, tesis ve diğer kaynakların en iyi nasıl tahsis edileceğini belirlemek için kriterler belirler.

"İhtiyaç Değerlendirmesi"

İhtiyaç değerlendirmesi, programları, hizmetleri, kurumsal yapıyı ve operasyonları veya bu unsurların bir kombinasyonunu iyileştirecek eylemlere yol açar.

Kavramlar

Farklı mı? Aynı mı?

İhtiyaç analizi-İhtiyaç belirleme-İhtiyaç değerlendirme
(Needs analysis-Needs assessment-Needs evaluation)

​Bir işin yapılması için öncelikle o işin ürününe ihtiyaç duyulması gerekmektedir.

1. Toplumun beklenti ve ihtiyaçları neler?

2. Bireyin ihtiyaçları neler?

3. Konu alanı ile ilgili ihtiyaçlar neler?

4. Doğanın ihtiyaçları nelerdir?

Open Ended

Toplumun ihtiyaçları neler?

Open Ended

Bireyin ihtiyaçları neler?

Open Ended

Konu alanının ihtiyaçları neler?

Open Ended

Doğanın ihtiyaçları neler?

​İhtiyaç Analizi

​n İhtiyaç analizi, mevcut durum ile okulun  teknoloji vizyonu arasındaki farkı tanımlamak  amacı ile yapılmaktadır.
Bu aradaki farkı  kapatmak odak noktasını oluşturmaktadır (McNabb ve diğerleri, 1999).

n İhtiyaç analizi belirleme sürecinde, kurumda  veya kurum dışında yönetim veya öğretim  sürecinde yer alan tüm personel katılabilir.

Aşama 1: Durum Tespiti

• ​Bir Yönetim Planı Hazırlayın

• Endişeleri Belirleyin

• Ölçülebilir Göstergeleri Belirleyin

• Veri Kaynaklarını Değerlendirin

• Ön Önceliklere Karar Verin

​

 Aşama I'in amacı, hedef grubun ihtiyaçları hakkında halihazırda bilinenleri araştırmak; ihtiyaç değerlendirmesinin odağını ve kapsamını belirlemek; ve bulguların program planlama ve uygulama için kullanılması da dahil olmak üzere değerlendirmenin tüm aşamaları için taahhüt almaktır.

Aşama 1: Durum Tespiti

Keşif aşamasının iki önemli hedefi vardır:

• 1) kuruluşun tüm seviyelerinde ihtiyaç değerlendirmesine bağlılık duygusu; ve

  2) Karar vericilerin bulguları uygun ve zamanında eylemlerle takip edeceğine (yani kullanacağına) dair bir güvence.

Aşama 2: Veri topla-Analiz et

• ​Bir Yönetim Planı Hazırlayın

• Endişeleri Belirleyin

• Ölçülebilir Göstergeleri Belirleyin

• Veri Kaynaklarını Değerlendirin

• Ön Önceliklere Karar Verin

​

 

Aşama 2: Veri topla-Analiz et

• Aşama II'nin görevi, durumu, endişelerin/sorunların "ne olduğunu" belgelemek, durumu "ne olması gerektiği" vizyonuyla karşılaştırmak ve ihtiyaçların ve nedenlerinin büyüklüğünü belirlemektir. Bu aşamanın ana çıktısı, ihtiyacın kritikliğine ve nedenlerine dayalı olarak geçici öncelik sırasına göre bir dizi ihtiyaç beyanıdır.

​

Aşama 3: Karar ver

• Öncelikli İhtiyaçları Belirleyin

• Olası Çözümleri Belirleyin

• Çözüm Stratejilerini Seçin

• Eylem Planı Önerisi

• Rapor Hazırlayın

Aşama 3: Karar ver

• Bilgilerin pratik bir şekilde kullanılmasına yönelik planlar yapılmadığı sürece bir ihtiyaç değerlendirmesinin tamamlanmadığı çok güçlü bir şekilde vurgulanamaz.

• Aşama III, analizden eyleme, yani ihtiyaç analizi bulgularını kullanmaya giden köprüdür. Önemli sorulara cevap verir:

• En kritik ihtiyaçlar nelerdir?

• Bazı olası çözümler nelerdir?

• Hangi çözümler en iyisidir?

​Sorular…

​•Hedefler?

•Engel olan?

•Boyutlar?

•Değişim? Gelişim?

•Etkililik?

•Sonuç? Kazanım?

​İhtiyaç Analizi Neden Yapılır?

•Birey ve toplumun eğitimden beklentileri ve konu alanının katkılarını belirlemek amacıyla yapılır,

•İhtiyaç saptama, program hedeflerinin yerindeliğini ortaya koymaya yardım eder,

•Programa nereden başlanmalı sorusuna cevap arar.​

​İhtiyaç Analizi Yaklaşımları

​•Gereksinim—Tespit—Tahlil—Tedavi

•Hedef—İhtiyaç örtüşüklüğü

​İhtiyaç Analizi Yaklaşımları

​1.) Farklar Yaklaşımı –Birey Önemli

•Olması gerek durum ile var olan mevcut durum arasındaki fark kıyaslanır.

•İhtiyaçlar o farka göre belirlenir.

 

2.) Demokratik Yaklaşım – Toplum Önemli

•Çoğunluğun isteğidir.

•Toplumda önem verilen gruplardan ve uzmanlardan görüş alınır.

•Referandum ve demokratik bir ortam vardır. 

​

​3.) Analitik Yaklaşım  – Gelecek Önemli

•Gelecekte ihtiyaç duyulabilecek durumlara şimdiden ihtiyaç analizi yapılmasıdır.

•Burada bir varsayım konusu vardır. Gelecekte şunlara ihtiyacımız olabilir diye düşünmek lazım.

 4.) Betimsel Yaklaşım  – Şu an Önemli

•Mevcut o anki durumda çıkan sorun üzerinden analiz yapılır.

•Yararları ve zararları hesaplanır.

5.) Süreç Yaklaşımı- Yeniliklere dayalı olarak ne gibi değişiklikler yapılması gerektiği