çocuk ruh sağlığı

çocuk ruh sağlığı

hazırlayan Saime Tüzen

​0-72 AY ÇOCUKLARINDA ETKİLİ İLETİŞİM YÖNTEMLERİ

​ İLETİŞİMİN TANIMI VE ÖNEMİ

İletişim, insanların duygu, düşünce ve bilgilerini başka kişi veya kişilere aktarma süreci olarak tanımlanabilir. Sosyal bir varlık olan insan; duygu ve düşüncelerini paylaşma ihtiyacı hisseder. Bireylerin birbirleriyle ve toplumla olan ilişkilerinin temelini, iletişim kurmadaki yeterlilikleri ve başarıları oluşturur.

İletişimde bulunması gereken temel ögeler vardır. Bunlar:

Kaynak: İletişimi başlatan göndericidir.

Mesaj: Gönderilmek istenen duygu, düşünce ve bilgilerdir.

Kanal: İletinin alıcıya gönderilmesini sağlayan araçtır.

Alıcı: İletinin gönderildiği kişidir.

Geri Bildirim: İletideki amacın yerine getirilmesidir

​ İLETİŞİM BECERİLERİ

• ​Dinleme Becerisi (Etkin Dinleme)

• Çocuğu dinlerken; 1. Çocukla konuşurken onun boyuna inerek göz teması kurulmalıdır. 2. Çocuğun söyledikleri jest ve mimiklerle onaylanmalıdır. 3. Çocuğun söyledikleri tekrarlanmalı, duyguları isimlendirilmelidir. Örneğin; kızgın olmanı anlı yorum. 4.Söyledikleri çok mantıksız gelse de olumsuz tepki verilmemelidir. 5.Konuşması bittiğinde anlattıklarının niteliğine göre konu hakkındaki düşünce ve duygular anlatılmalıdır.

​ İletişimde Sen Dili- Ben Dili

​Sen Dili, sen mesajı veren bir kişi kendini olayın, durumun dışında tutmakta ve odak noktasını tamamen karşıdaki kişi yapmaktadır. Sen dili kişiye yöneliktir. Suçlayıcıdır. İletişime kapalıdır. Örneğin; Çok kabasın, hep sözümü kesiyorsun.

​Ben Dili, ben mesajı gönderen bir kişi olayı, durumu karşısındaki kişiyle paylaşmak üzere sorumluluk yüklenmektedir. Ben dili davranışa yöneliktir. Duygu ve düşünceler içtenlikle dile getirilir. İletişime açıktır. Örneğin; Bir şey söylemeye başlayıp, sözümü bitiremediğimde rahatsız oluyorum.

​

​

​ SAĞLIKLI İLETİŞİMİN TEMEL KOŞULLARI

İnsanlar arası iletişim; kişilerin birbirleri ile bilinçli veya bilinçsiz olarak iletmek istedikleri duygu ve düşüncelerini aktardıkları bir süreçtir. Bu sürecin başarısı, bireyin yaşamındaki mutluluğun temelini oluşturur.

Başarılı ve sağlıklı iletişimin temel koşulları şunlardır:

• ​saygı

• ​saydamlık

• ​somutluk

• ​empati

​ İLETİŞİM TÜRLERİ

​İletişim türleri sözlü, yazılı ve sözsüz iletişim olmak üzere üçe ayrılır.

• Sözsüz iletişim; beden dili başta olmak üzere, semboller, renkler ve görsel araçlar vb. üzerine kuruludur.

• Sözlü iletişim; sözcükleri, ses tonlaması ve vurguları içermektedir.​

• Yazılı iletişim ise; mektup, makale, e posta, broşür vb. yazı dili kullanılarak aktarılan tüm mesajları içerir

​Sözlü İletişim

​Karşılıklı konuşmaların tamamı sözlü iletişim kapsamına girmektedir. Sözlü iletişim, dil ve konuşma ile gerçekleşir. Dil, bireyin kendini ifade etmesinde ve çevresiyle anlamlı bir iletişim kurmasında önemli bir rol oynar.

​Sözlü İletişimin Avantajları 1. İletişimin hızlı ve kısa zaman içinde kurulmasını sağlar. 2. Sorular ve cevaplar kontrol edilebilir. 3. Anlaşılmayan durumlar hemen açıklığa kavuşturulabilir. 4. Beden dili ile zenginleştirilebilir.

​ Sözsüz İletişim / Beden Dili

​Sözsüz iletişim, sözlü iletişimi tamamlayan iletişim türüdür. İletişimin temel aracı dildir; fakat mesajın vurgulanması desteklenmesi için, iletişime katkı sağlayan başka faktörlere de ihtiyaç vardır. Sözsüz iletişim veya beden dili ile; kıyafetler, mekân kullanımı, jest ve mimikler, göz hareketleri ve göz teması mesaj iletimini sağlar.

​Bedenin Duruşu: Omuzların dik ya da çökük oluşu, kolların yanda ya da önde oluşu, açık ya da kapalı oluşu, ayakların açık ya da kapalı duruşu, bacakların üst üste atılmış olması, ayrık ya da bitişik durması karşımızdaki kişiler için birer mesaj içerir.

Jest ve mimikler: Yüz ifadelerinin anlatım a maçlarına göre kullanımı mimikleri; baş, el, kol, ayak, bacak ve bedenin kullanımı ise jestleri oluşturur. Yüz ifadeleri karmaşıktır ve anlamak kolay değildir, çünkü yüz ifadeleri hızla değişir. Göz kendi başına bir mesaj kaynağıdır. Bir bakışla çok şey ifade edilebilir. Bir kimse, göz temasından kaçındığında, sizden bir şey saklamak durumunda olduğunu ifade edebilir.

Sözsüz iletişim, beş temel fonksiyona sahiptir. Bu fonksiyonlar;

1. Jest ve mimiklerle duygu ve düşünceleri destekleyerek , onları somutlaştırma.

2. Başı olumlu ya da olumsuz anlamda sallayarak onaylama veya reddetme.

3. Sözlü mesajın yerine geçebilecek bir davranışta bulunma.

4. Gözlerle mesaj iletme.

5. Anlatılmak isteneni vurgulama, tamamlama.

​Yazılı İletişim

​Yazılı iletişim; mektuplar, raporlar, makaleler, tutanaklar, afişler, broşürler, basın bildirileri, basılı notlar, elektronik ortamda gönderilen tüm yazılı mesajlardır. Kısaca her türlü yazılı mesaj kullanılarak yapılan iletişim türüdür.

​Yazılı İletişimin Avantajları 1. Alıcının, tekrar okuyabilmesi ve yorumlayabilmesi hataları azaltır. 2. Yeniden düzenleme ve arşivleme imkânı vardır. 3. Uzun ve kapsamlı metinler bozulmadan alıcıya iletilir. 4. Çoğaltma imkanı vardır.

​ÇOCUKLA İLETİŞİM KURARAKEN DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR

• 1. Etkin dinlemek; Anne babaların çocuğu suskun ve pasif olarak değil, tam tersi onu anladıklarını kabul ettiklerini ve desteklemeye hazır olduklarını gösterebildikleri bir iletişim yöntemidir. 2. Duygularını ifade etme olanağı vermek; Çocuklara duygularını ifade etme olanağı verildiğinde “anlaşıldım” duygusunu yaşarlar ve benlik saygıları artar. 3. Güç mücadelesine girmek yerine, işbirliğine girmek; Günlük yaşamda çocukla anne baba arasında yaşanan güç mücadelesinde ebeveynler durumu kısa net bilgilerle anlatmalıdır. Anne baba kendi duygularını ve çocuğun duygularını isimlendirerek işbirliği mesajı vermelidir. Örneğin; ikimizde kızgın olabiliriz, önce biraz bekleyelim sonra tekrar konuşalım. 4. Sen dili mesajı yerine ben dili mesajı vermek; Ben dili mesajı çocuğun davranışlarının farkına varmasını, sorumluluklarını anlamasını sağlar. Ayrıca onun davranışının başkalarını nasıl etkilediğini anlamasını sağlar.

​İLETİŞİMİ ENGELLEYEN ANNE BABA VE ÖĞRETEMEN TUTUMLARI

​İLETİŞİMİ ENGELLEYEN ANNE BABA TUTUMLARI

1. Emir vermek, yönetmek: “Hemen dolabını topla artık dağınık görmek istemiyorum.”

2. Tehdit etmek: : “Bir daha duvarları karalarsan, dayak yiyeceksin.”

3. Öğüt vermek, çözüm üretmek: ''Arkadaşlar birbirleriyle hem tartışırlar hem barışırlar. Barışmak için özür dileyebilirsin.”

4. Öğretmek, nutuk çekmek :“Bak evladım, derslerine çalışman ve ödevlerini bitirmen çok önemlidir. Büyük adam olmak için çok çalışmalısın.”

5. Övmek, İltifat etmek :“Sen çok güzelsin, yakışıklısın, sana her şey yakışır.”

6. Lakap takmak, alay etmek: “Sakarsın, beceriksizsin!”

7. Yorum yapmak, tanı koymak: :“Bunu neden yaptığını biliyorum, ilgi çekmeye çalışıyorsun, buna gerek yok, zaten seni seviyoruz.”

8. Avutmak, teselli etmek: : “Üzülmene gerek yok.”

9. Soru sormak, sorgulamak: “Neden evde oynadın? Kızacağımı düşünmedin mi? Dışarı çıkıp oynasaydın, şimdi sonuçlarına katlanacaksın.”

10. Oyalamak: konuyu değiştirmek: “Boş ver şimdi bunları, gel seninle arabayı yıkayalım.”

11. Kıyaslamak: “Kardeşin yumurtasını bitirdi bile.”

​İLETİŞİMİ ENGELLEYEN ÖĞRETMEN TUTUMLARI

​Öğrenme sürecinde aşağıdaki iletişim problemleri ile karşılaşılabilir.

Öğretmenin çocuklara aktarmayı amaçladığı bilgilerin içeriğine, gerekliliğine inanmaması ve etkili anlatamaması: Öğretmen söylemek ve anlatmak istediklerine ne kadar hakimse kendini o kadar iyi ifade edebilir.

Çocukların olumsuz davranışlarına son vermek isteyen öğretmenin kendini doğru ifade edememesi yani dile hakim olmaması: Çocuklara mesajları kısa açık ve anlaşılır şekilde verebilmelidir.

Çocuklara sunacağı bilgiye, etkinliğin ayrıntılarına hakim olmaması, yeterli hazırlığı yapmaması: Öğretmenler özellikle mesleğe yeni başlayanlar iyi hazırlanmaları gerektiğini fark etmelidir

Öğretmenin kendini rahat ve güvende hissetmemesi: Öğretmenler genellikle etkinliklere hazırlıksız olduklarında karşılarındaki 3-6 yaş arası çocuk bile olsa kendilerini tedirgin hissederler.

Bazen sözlü ve sözel olmayan mesajlar arasında uyumsuzluk olması: Monoton bir ses ve yüz ifadesi ile yapılan övgü amacına ulaşmayacaktır. Öğretmenlerin etkinlikler sırasında jest ve mimiklerini abartılı kullanması: Doğallıktan uzaklaşması dikkatin içeriğe değil, sadece etkinliğin nasıl yapıldığına yoğunlaşmasına neden olur.

Öğretmenin meşgulken çocuğu dinlemeye çalışması: Öğretmen meşgulken dinlemek yerine konuşmayı ertelemelidir. Çünkü ertelemek etkin dinleme yapmamaktan daha olumludur. Ancak konuşmayı mutlaka yapmalıdır.

Öğretmenin dinlediğini sözel ifadelerle desteklememesi: Sözel ifadelerle dikkatli dinlenen çocuklar onaylandıklarını hissederler.

Öğretmenin jest ve mimikleriyle çocuğun söylediklerini onaylamaması: Çocuklar dinlendiğini bildiklerinde kendilerini daha çok ifade etmek isterler. Öğretmenin sabırla ve dikkatle dinlememesi: Özellikle küçük çocuklar bir durumu anlatmada bir cümleyi tamamlamada daha uzun zamana ihtiyaç duyabilirler.

Öğretmenin çocukların beden diliyle anlatmak istediklerini yorumlayamaması: Öğretmen grubundaki çocukların yaş düzeyleri, ilgileri genel beden dilleri konusunda bilgi sahibi olmalıdır.

Öğretmenin konuşma sırasını gözetmemesi: Öğretmen kendi sözünü bitirince konuşma sırasını çocuğa verdiğini söylemelidir