bahasa jawa

Cerita Rakyat

by yuhrotun nisa88

​"Bhaureksa - Rantasari

​Awit kasil anggenipun babad wana Roban saha damel bendungan, Bhaureksa kaangkat dados Bupati ing Kendal. Saderengipun angayahi jejibahan minangka Bupati, ayahan ingkang kedah dipunlampahi inggih menika mapag putri Kalisalak ingkang asma Dewi  Rantansari saprelu kaboyong dhateng Mataram minangka garwa prameswari ingkang Sinuwun Sultan Agung Hanyakra Kusuma. Nanging sasampunipun dumugi ing Kalisalak, Bhaureksa kayungyun sanget dhateng Retna Rantansari ingkang panci ayu sulistya ing warni . Kosok wangsulipun  Rantansari ugi kayungyun dhateng Bhaureksa. Bhaureksa lajeng bingung kadospundi anggenipun Dewi Rantansari badhe kaaturaken dhumateng Ingkang Sinuwun.

​

​Wontenipun kadadosan menika Bhaureksa lajeng nyuwun pitedah dhumateng ingkang rama  Ki Ageng Cempaluk ing dhusun Kesesi.Bhaureksa lajeng kadhawuhan

dhateng dhusun Kalibeluk ingkang boten tebih kaliyan Kalisalak.Ing ngriku Bhaureksa pinanggih  kaliyan  pawestri  ingkang rupinipun  sami  kaliyan  Dewi  Rantansari. Lare pawestri kalawau namanipun Endang Wuranti anakipun bakul srabi  ingkang mangke badhe kaaturaken dhateng Sinuwun Sultan Agung Hanyakrakusuma.

​lanjutan

​

​

Sasampunipun Endang Wuranti pikantuk idi palilah saking tiyang sepuhipun, nuli  kabekta lan kaaturaken dhateng  Ingkang Sinuwun ing Mataram. Rantansari kadhawuhan Bhaureksa supados nggentosi Dewi Rantansari pramila lajeng kapurih  ngaken nama Dewi Rantansari manawi kadangu Ingkang Sinuwun.

​Wonten ing Mataram, Endang Wuranti kaaturaken dhateng Sinuwun nanging sareng kaajak lenggah jajar kalayan ingkang Sinuwun,  Endang Wuranti semaput awit panci boten pikantuk wahyuning prameswari. Sinuwun

​Sultan Agung Hanyakra Kusuma jubriya dhateng pawestri menika. Sasampunipun mantun semaputipun  Endang Wuranti kadangu lan matur dhumateng Ingkang Sinuwun bilih kapurih ngaken nama Rantansari dening Bhaureksa.

​

​Priksa kados makaten, Bhaureksa kadukanan lan nampi paukuman ingkang awrat inggih menika kedah : 1. babad wana Gambiran,  2. damel kapal Kaladhuta saha 3. mandhegani prajurit Mataram nglurug  perang ing Batavia mawi kapal wau ngantos kasil. Amargi ngrumaosi lepat, pramila Bhaureksa nindakaken paukuman menika kanthi renaning manah.

​

​

Ing salajengipun Endang Wuranti kaparingan bebingah arupi emas ingkang endah sanget awit saking watakipun ingkang jujur dhumateng Ingkang Sinuwun saha dipunpangestoni  bilih benjang anggenipun sesadeyan srabi ing Kalibeluk saged laris lan kawentar ing pundi-pundi. Wusananipun Endang Wuranti dipunkeparengaken wangsul ing dhusunipun. Ngantos sapriki srabi Kalibeluk saestu kaloka  utawi misuwur  dumugi ing pundi-pundi.

(Kapethik saking cariyos “Kisah Bhaureksa” dening Bejo Sutrisna kanthi ewah-ewahan sawetawis)​

​

​

​A.     Tegesipun tembung-tembung ingkang angel ing cariyos  nginggil

 

-  angayahi                       =          nindakaken

-  jejibahan                        =          kuwajiban

-  ayahan                          =          pagaweyan

-  mapag                           =          manggih, methuk

-  kayungyun                    =          kepranan, kapiluyu, kepencut, kasengsem

-  idi palilah                       =          izin, restu

-  awrat                             =          abot

-  pawestri             =          wong wadon

-  kapurih                          =          kadhawuhan supados,supaya

-  jubriya                           =          boten pitados (curiga : Indo.)

-  kadangu                        =          ditakoni

-  mandhegani                  =          mimpin

-  nglurug                          =          mangkat perang, marani panggonane mungsuh

-  bebingah                       =          bebungah, hadiah

-  renaning manah           =          legawa, lila, eklas

-  kawentar                       =          misuwur, kaloka, kondhang

-  kaloka                           =          kondhang

 

 

​A.     Kawangsulana pitakenan-pitakenan ing ngandhap menika kanthi patitis!

​1.   Sinten sajatosipun Bhaureksa menika?

2.   Sinten Dewi Rantansari menika?

3.   Menapa ingkang kadadosan sasampunipun Bhaureksa pinanggih kaliyan Dewi Rantansari?

4.   Sinten Ki Ageng Cempaluk menika?

5.   Sinten Endang Wuranti menika?

6.   Wonten kedadosan menapa sasampunipun Endang Wuranti lenggah jajar kaliyan Sultan Agung Hanyakrakusuma?

7.   Paukuman menapa ingkang katampi Bhaureksa amargi sampun ndhelikaken Dewi Rantansari?

8.   Bebingah menapa ingkang dipuntampi Endang Wuranti saking Sultan Agung?

 9. Kadospundi  Endang Wuranti anggenipun sadeyan srabi sasampunipun pikantuk pangestu saking Sultan Agung?

10.  Dhusun Kalibeluk menika kalebet kecamatan pundi?