KPWKP_q2_mod6_Rehistro at Barayti ng Wika_v2

Komunikasyon

at Pananaliksik sa Wika

at Kulturang Pilipino

Modyul 6

Rehistro at Barayti ng Wika

​Kasanayang Pampagkatuto:

​Natutukoy ang iba’t ibang rehistro at barayti ng wika na ginagamit sa iba’t ibang sitwasyon (Halimbawa: medisina, abogasya, midya, social media, inhenyeriya, negosyo, at iba pa) sa pamamagitan ng pagtatala ng mga terminong ginamit sa mga larangang ito. (F11WG-IIc-87)

​Layunin:

• Natutukoy kung anong propesyon, gawain, o larangan ang nakatalang mga termino o jargon.

• Naikaklasipika ang mga salita ayon sa disiplina o larangang pinaggagamitan ng mga ito.

• Napahahalagahan ang barayti sa iba’t ibang sitwasyon.​

​Subukin

Panuto: Tukuyin kung anong jargon ang sumusunod na mga pahayag.​

Multiple Choice

Ito ay ginagamit sa mga transaksiyon sa cashier.

• lesson plan

• suspect

• pa-void

• x-ray

Multiple Choice

Ito ay terminong ginagamit ng mga may kaalaman sa musika.

• sharp

• lesson plan

• earning

• justice

Multiple Choice

Ito ay ginagamit ng mga doktor, nars, o mga taong may kinalaman sa

medisina.

• checkup

• ctrl-alt-delete

• datung

• konstitusyon

Multiple Choice

Ang terminong ito ay ginagamit ng mga may kaalaman sa kompyuter.

• Download

• jump shot

• sarbey

• travelling

Multiple Choice

Ito ay ginagamit ng mga may katungkulan at/o may mga employer sa isang tanggapan kung lumiliban nang matagal nang walang paalam.

• AWOL

• overtime

• sick leave

• undertime

Multiple Choice

Ang terminong ito ay ginagamit ng mga may kaalaman sa kompyuter.

• Download

• jump shot

• sarbey

• travelling

Multiple Choice

Ito ay ginagamit ng mga may katungkulan at/o may mga employer sa isang tanggapan kung lumiliban nang matagal nang walang paalam.

• AWOL

• overtime

• sick leave

• undertime

Multiple Choice

Ang papel na hinahanap ng magdedeposito sa bangko.

• deposit slip

• transmittal

• voucher

• withdrawal slip

Multiple Choice

Ginagamit ang wikang ito sa teknolohiya, ang sumisira sa dokumento.

• Bacteria

• cancer

• paste

• virus

Multiple Choice

Dito pumupunta ang mga taong bumibili ng kagamitan sa pagkukumpuni sa bahay.

• bakery

• drugstore

• hardware

• furniture shop

Multiple Choice

Salitang ginagamit sa kagamitan ng guro sa pagtuturo.

• account record

• motorboat

• ledger

• lesson plan

Multiple Choice

Isa ito sa mga salitang ginagamit pangkomunikasyon.

• eggbeater

• headphone

• percussion drill

• water meter

Multiple Choice

Ang salitang madalas na marinig sa loob ng korte.

• bayarin

• blackboard

• kaso

• kuryente

Multiple Choice

Tawag sa mga nagbabantay sa tindahan sa loob ng mall.

• attendant

• saleslady

• usherette

• waitress

Multiple Choice

Kabisado nila ang mga batas dahil dito sila dalubhasa.

• abogado

• doktor

• inhinyero

• pulis

Multiple Choice

Ito ang maiisip kapag text messaging ang pag-uusapan.

• cellphone

• pahayagan

• radyo

• television

Multiple Choice

Kadalasang sinasabi ng mangingisda kung siya ay papalaot sa dagat.

• magha-hunting

• maglalagom

• mamamalakaya

• magsu-shooting

Aralin 6

Rehistro at Barayti ng Wika​

​

​Ang barayti ay pagkakaiba-iba sa uri ng wika na ginagamit ng mga tao sa bansa: bigkas, tono, uri, at anyo ng salita. Ang rehistro ay barayti na may kaugnay na panlipunang papel na ginagampanan ng tagapagsalita sa oras ng pagpapahayag.

Balikan​

​

Match

Panuto: Alamin kung sino ang nagpauso ng sikat na mga linyang nasa ibaba.

Isulat ang iyong sagot sa patlang.

• Narito ang mga sagot:

  1. Hindi namin kayo tatantanan! – Mike Enriquez (GMA News anchor)

  2. Todo na to! To the highest level na talaga ito! – Kris Aquino

  3. Aha, ha, ha! Nakakaloka! Okey! Darla! – Kris Aquino

  4. Confidently beautiful with a heart! – Pia Wurtzbach (Miss Universe 2015)

  5. Kaibigan, tara usap tayo! – Boy Abunda

  Gusto mo ba gawin ko itong naka-table format para mas madaling kabisaduhin?

• Todo na to! To the highest level na talaga ito!

• Aha, ha, ha! Nakakaloka! Okey! Darla!

• Confidently beautiful with a heart!

• Kaibigan, tara usap tayo!

Mike Enriquez (GMA News anchor)

Kris Aquino

Kris Aquino

Pia Wurtzbach (Miss Universe 2015)

Boy Abunda

• Mike Enriquez (GMA News anchor)

• Kris Aquino

• Kris Aquino

• Pia Wurtzbach (Miss Universe 2015)

• Boy Abunda

Open Ended

Gamit ang iba pang halimbawa, sagutin ang sumusunod na tanong. Isulat ang sagot sa espasyong nasa ibaba ng bawat tanong.

1. Bakit may mga taong gumagaya o pinipiling i-spoof ang sikat na mga linya ng mga artista o personalidad?

Open Ended

Alin sa mga katangian nito ang nagugustuhan ng mga tao lalo na ng kabataan?

​Tuklasin

​Ang wika ay bahagi ng kultura at kasaysayan ng bawat lugar. Ito rin ay simbolismo tungo sa pagkakakilanlan ng bawat indibidwal. Sa pamamagitan ng wika ay nailalabas o naipapahayag natin ang ating mga emosyon at saloobin, masaya man o malungkot. Ginagawa natin ito sa pamamaraan ng pagsusulat, pakikipagtalastasan, at iba pa.

​

​ang ating wika ay may iba’t ibang barayti. Ito ay sanhi ng pagkakaiba ng uri ng lipunan na ating ginagalawan, heograpiya, antas ng edukasyon, okupasyon, edad at kasarian, at uri ng pangkat-etniko na ating kinabibilangan. Dahil sa pagkakaroon ng heterogeneous na wika, tayo ay nagkaroon ng iba’t ibang baryasyon nito, at dito nag-ugat ang mga barayti ng wika, ayon sa pagkakaiba ng mga indibidwal.

​Dayalek - Ito ang salitang gamit ng mga tao ayon sa partikular na rehiyon o lalawigan na kanilang kinabibilangan.

Halimbawa:

Tagalog = Bakit?

Ilocos = Bakit ngay?

Batangas = Bakit ga?

Pangasinan = Bakit ei?

Bataan = Baki ah?​

​Idyolek - Bawat indibidwal ay may sariling estilo ng pamamahayag at pananalita na naiiba sa bawat isa. Gaya ng pagkakaroon ng personal na paggamit ng wika na nagsisilbing simbolismo o tatak ng kanilang pagkatao.

​Halimbawa:

“Kabayan” – Noli De Castro

“Magandang Gabi, Bayan!” – Mike Enriquez

“To the highest level na talaga to!” – Ruffa Mae Quinto

​Sosyolek- Minsan ay tinatawag na “sosyalek”. Ito ay pansamantalang barayti lamang. Ito ay uri ng wika na ginagamit ng isang partikular na grupo. Ang mga salitang ito ay may kinalaman sa katayuang sosyo ekonomiko at kasarian ng indibidwal na gumagamit ng mga naturang salita.

​Halimbawa:

Repapips, ala na ako datung eh! (Pare, wala na akong pera!)

My God! It’s so mainit naman dito! (Naku, ang init naman dito!)

Let’s make kain na! (Kumain na tayo!)

​Etnolek - Isang uri ng barayti ng wika na nadebelop mula sa salita ng mga etnolonggwistang grupo. Dahil sa pagkakaroon ng maraming pangkat etniko, sumibol ang ibat ibang uri ng etnolek. Taglay nito ang mga wikang naging bahagi nang pagkakakilanlan ng bawat pangkat etniko.

​Halimbawa:

Vakul – tumutukoy sa mga gamit ng mga Ivatan na pantakip sa kanilang ulo tuwing panahon ng tag-init at tag-ulan

Bulanim – salitang naglalarawan sa pagkahugis buo ng buwan

Laylaydek Sika – Salitang “iniirog kita” ng mga grupo ng Kankanaey ng Mountain Province

​Register - Minsan sinusulat na “rejister” at ito ay barayti ng wikang espesyalisadong ginagamit ng isang partikular na domeyn. Ito ay may tatlong uri ng dimensyon.

​Natutukoy ang iba’t ibang register at barayti ng wika sa mga terminong may kaugnayan sa mga trabaho o iba’t ibang hanapbuhay o larangan. Kapag narinig ang terminong ito ay matutukoy o masasabi ang larangan o sitwasyong karaniwang ginagamit ng mga ito.

​

​Ang mga abogado o taong nagtatrabaho sa korte ay maipakikilala tulad ng sumusunod na jargon: exhibit, suspect, appeal, court, justice complainant, atbp.

​Ang mga guro o mga taong konektado sa edukasyon ay maipakikilala ng mga salitang lesson plan, curriculum, test, textbook, atbp.

​Ito naman ang mga jargon sa disiplinang Accountancy: account, debit, balance, credit, net income, gross income, atbp

​Ayon kay Marietta Alagad-Abad, ang barayti ng wika ay tumutukoy sa uri o klase ng wikang ginagamit sa isang partikular na teksto o diskors. Nakikita mo ang kaibahan ng isang teksto sa isa pang teksto dahil sa uri ng wikang ginagamit sa nasabing teksto. Ang uri ng teksto ay dumedepende sa uri o barayti ng wikang ginagamit sa teksto. Samakatuwid, ang tekstong panghumanidades ay gumagamit ng wikang masining; ang tekstong pang-agham ay gumagamit ng wikang sayantipik; ang tekstong pang-agham panlipunan ay gumagamit ng wikang pansosyal.

​Ang barayti ng wika ay naaayon din sa antas nito kaya mayroon tayong wikang pambansa, wikang opisyal, wikang lalawiganin, wikang kolokyal o karaniwan, at wikang islang o balbal.

​

Ang wika ay maaari ring uriin ayon sa propesyon o disiplina tulad ng wikang medikal, wikang pambisnis, wikang akademik, at wikang teknikal. Maaari namang makilala ang barayti ng wika ayon sa mga institusyong gumagamit nito tulad ng wikang pampaaralan, wikang pansimbahan, wikang pampamahalaan, atbp. Sa ngayon, mayroon ding tinatawag na wika ng beki at wika ng lasing.

(https://takdangaralin.ph/barayti-ng-wika/ at Retorika (Filipino III)

​Suriin

​Kung minsan, ang mga jargon ng isang larangan ay may kakaibang kahulugan sa karaniwan o sa ibang larangan.

Pansinin ang sumusunod na mga salita na may magkaibang kahulugan o rehistro sa larangang nasa ibaba:

Pagyamanin​

Panuto: Ilista mo ang mga salitang nararapat mapasailalim sa sumusunod na mga barayti sa loob ng kahon.​

​

Categorize

Options (20)

1. Okey, Darla!

1. syota

1. danum (Ilocano – tubig)

1. konstitusyon

1. Kabayan!

1. dyowa

1. Aha, ha, ha! Nakaloloka!

1. Walang himala!

1. Handa na ba kayo?

1. datung

1. utol

1. tsugi

1. gab-i (Cebuano – gabi)

1. bag-ang (Bisaya – ngipin sa likod/molar)

1. matam-is (Hiligaynon – matamis)

1. gurang (Bikolano – matanda)

1. talumpati

1. lesson plan

1. printer

1. aklat

Organize these options into the right categories

Idyolek

Sosyolek

Etnolek

Rehistro

Isaisip​

​Panuto: Suriin ang mga pahayag na nasa loob ng kahon at sagutin ang sumusunod na mga tanong.

Open Ended

Kung ang mga pahayag na nasa itaas ay madalas mong marinig at paminsan-minsan ay nakasanayan mong gamitin, paano ito makaaapekto sa iyo bilang isang mag-aaral sa loob ng klase?

Open Ended

Ano-ano ang maaari mong gawin upang malinang nang maayos at mapanatili ang paggamit ng iba’t ibang barayti ng wika?

Isagawa​

Panuto: Magtala ng isang salita ayon sa larangang kinabibilangan nito. Ibigay ang kahulugan ng salita.

Open Ended

Empleyado ng bangko

Salita: ________________________________________________

Kahulugan: ___________________________________________

Open Ended

Istambay sa kanto

Salita: ________________________________________________

Kahulugan: ___________________________________________

Open Ended

Tindera sa palengke

Salita _________________________________________________

Kahulugan: ___________________________________________

Open Ended

Abogado sa korte

Salita: ________________________________________________

Kahulugan: __________________________________________

Open Ended

Guro sa paaralan

Salita: ________________________________________________

Kahulugan: ________________________________________________

Tayahin​

Multiple Choice

Alin sa sumusunod ang salitang ginamit at pinauso na gay lingo?

• rolling pin

• objection

• awra

• like

Multiple Choice

Ano ang terminong ginagamit ng mga fashion model?

• blueprint

• beverage

• runway

• ball

Multiple Choice

Ano ang salitang ginagamit ng mga mahilig sa kompyuter?

• blackbord

• software

• I object!

• coach

Multiple Choice

Ano ang tawag ng mga mangingisda sa kanilang sasakyang pandagat?

• balsa

• basing

• motorboat

• yacht

Multiple Choice

Ano ang salitang ginagamit sa pagtukoy sa kulungan ng mga kabayo?

• akwaryum

• baklad

• kural

• kuwadra

Multiple Choice

Aling papel sa bangko ang dapat sulatan ng taong gustong kumuha ng pera sa kanyang bankbook?

• checking account

• deposit slip

• transcript

• withdrawal slip

Multiple Choice

Alin sa sumusunod na salita ang ginagamit ng mga beauty queen?

• confidently beautiful

• rolling pin

• Facebook

• essay

Multiple Choice

Ano ang terminong madalas na ginagamit ng mga doktor at nars?

• test paper

• diagnosis

• credit

• menu

Multiple Choice

Alin ang nasa isip ng mag-aaral kung hahanapin niya ang guro sa paaralan?

• accounting room

• courtroom

• faculty room

• showroom

Multiple Choice

Kanino dapat ibigay ng guwardya ang lesson plan na naiwan sa gate ng paaralan?

• bookkeeper

• clerk

• guro

• mag-aaral

Multiple Choice

Ano ang salitang ginagamit ng mga magsasaka sa pagbubungkal ng lupa?

• Araro

• palakaya

• panday

• semento

Multiple Choice

Alin sa sumusunod ang salitang ginagamit sa lugar na pinagkukulungan ng mga isda sa laot?

• baklad

• balsa

• kural

• hardin

Multiple Choice

Anong salita ang ginagamit kung gustong burahin ang dokumentong ginawa sa computer?

• defrag

• delete

• garbage

• read

Multiple Choice

Sino ang hahanapin ng kostumer sa restoran para um-order ng pagkain?

• bookkeeper

• manager

• saleslady

• waiter

Multiple Choice

Ano ang salitang karaniwang maririnig sa loob ng ospital?

• blood pressure

• gasoline

• silbato

• water meter

Karagdagang Gawain​

Open Ended

Magtala ka ng limang (5) salita mula sa barayti ng wika at limang (5) rehistro ng wika. Tukuyin kung anong larangan kabilang ang salitang itinala.

( BARAYTI )

Open Ended

Magtala ka ng limang (5) salita mula sa barayti ng wika at limang (5) rehistro ng wika. Tukuyin kung anong larangan kabilang ang salitang itinala.

( BARAYTI )

Open Ended

Magtala ka ng limang (5) salita mula sa barayti ng wika at limang (5) rehistro ng wika. Tukuyin kung anong larangan kabilang ang salitang itinala.

( REHISTRO)