KTCT Mac_Lenin - C4 Cạnh Tranh Và Độc Quyền trong KT Thị Trường

​Môn Học : Kinh Tế Chính Trị Mac-Lenin

​CHƯƠNG 4 : Cạnh Tranh Và Độc Quyền Trong Nền Kinh Tế Thị Trường

​Thành viên :

​Lê Thị Ánh Nguyệt

​Bùi Thị Thanh Mai

​Phạm Hồng Phúc

​Trương Mỹ Hoa

​Nguyễn Thị Phương Thảo

​I. Lý luận của V.ILenin về độc quyền trong nền kinh tế thị trường.

​II. Lý luận của V.ILenin về độc quyền nhà nước trong CNTB.

​1. Các đặc điểm của độc quyền tư bản chủ nghĩa

​5 Đặc điểm của độc quyền tư bản chủ nghĩa

​Các tổ chức độc quyền có quy mô tích tụ và tập trung tư bản lớn.

​Sức mạnh của các tổ chức độc quyền do tư bản tài chính và hệ thống tài phiệt chi phối.

​Xuất khẩu tư bản trở thành phổ biến.

​Cạnh tranh để phân chia thị trường thế giới là tất yếu giữa các tập đoàn độc quyền.

​Lôi kéo, thúc đẩy các chính phủ vào việc phân định khu vực lãnh thổ ảnh hưởng là cách thức để bảo vệ lợi ích độc quyền.

​1.1 Các tổ chức độc quyền có quy mô tích tụ và tập trung tư bản lớn.

• ​Tổ chức độc quyền là liên minh giữa những nhà tư bản lớn để tập trung vào trong tay một phần lớn (thậm chí toàn bộ) sản phẩm của một ngành.

​. Tích tụ và tập trung sản xuất cao dẫn đến hình thành các tổ chức độc quyền.

. ​Các liên minh độc quyền hình thành theo sự liên kết ngang, tức là liên kết những doanh nghiệp trong cùng ngành.

​Cartel : hình thức tổ chức độc quyền dựa trên ký kết hiệp định giữa các thành viên.

​Những hình thức của sự liên kết những doanh nghiệp trong cùng ngành.

​Syndicate : do một ban quản trị chung đảm nhiệm.

​Trust : Việc sản xuất và tiêu thụ vào tay một ban quản trị chung, còn các thành viên trở thành các cổ đông.

​Consortium : hàng trăm xí nghiệp liên kết phụ thuộc về tài chính vào một nhóm các nhà tư bản kếch xù.

Từ giữa thế kỷ XX phát triển một kiểu liên  kết  mới  -  liên kết đa ngành - hình thành những cônglômêrat (conglomerat) hay consơn (concern) khổng lồ thâu tóm nhiều công ty, xí nghiệp thuộc những ngành công nghiệp rất khác nhau, đồng thời bao gồm cả  vận  tải, thương mại, ngân hàng và các  dịch vụ khác, v.v..​

=> ​Nhờ nắm được địa vị thống trị trong lĩnh vực sản xuất và lưu thông, các tổ chức độc quyền có khả năng định ra giá cả độc quyền.

​- Giá cả độc quyền là giá cả hàng hóa có sự chênh lệch rất lớn so với giá cả sản xuất.

​Giá cả độc quyền

- Giá cả độc quyền cao hơn giá cả sản xuất đối với những hàng hóa mà bán ra và thấp hơn đối với hàng hóa mua vào.

​Vd : Nguyên liệu..v..v

​Tuy nhiên, giá cả độc quyền không thủ tiêu được tác động của quy luật giá trị và quy luật giá trị thặng dư => tổng giá cả vẫn bằng  tổng số giá trị và tổng lợi nhuận vẫn bằng tổng giá trị thặng dư trong các nước tư bản chủ nghĩa.

​1.2 Sức mạnh của các tổ chức độc quyền do tư bản tài chính và hệ thống tài phiệt chi phối.

​- Tích tụ, tập trung tư bản trong ngân hàng dẫn đến sự hình thành các tổ chức độc quyền trong ngân hàng. Từ chỗ làm trung gian trong việc thanh toán và tín dụng, nay do nắm được phần lớn tư bản tiền tệ trong xã hội, ngân hàng đã trở thành người có quyền lực vạn năng chi phối các hoạt động kinh tế – xã hội.

​Tư bản tài chính

​"Công ty mẹ"

​"Công ty con"

​"Công ty cháu 1"

​​"Công ty cháu 2"

​1.3 Xuất khẩu tư bản trở thành phổ biến.

​Trực tiếp

​Gián tiếp

​- Đưa tư bản ra nước ngoài để trực tiếp kinh doanh thu lợi nhuận cao.

​- Cho vay để thu lợi tức, mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, các giấy tờ có giá khác, quỹ đầu tư chứng khoán và thông qua các định chế tài chính trung gian.

​Do tập trung trong tay một khối lượng tư bản khổng lồ nên việc xuất khẩu tư bản ra nước ngoài trở thành một nhu cầu tất yếu của các tổ chức độc quyền.

​Ảnh hưởng của xuất khẩu tư bản

​- Có những tác động tích cực đến nền kinh tế các nước nhập khẩu, thúc đẩy sự chuyển biến từ cơ cấu kinh tế thuần nông thành cơ cấu kinh tế nông – công nghiệp.

​- Tuy nhiên cơ cấu này còn què quặt, lệ thuộc vào kinh tế của chính quốc.

​​1.4 Cạnh tranh để phân chia thị trường thế giới là tất yếu giữa các tập đoàn độc quyền

​- Phân chia lĩnh vực đầu tư tư bản, phân chia thị trường thế giới giữa các tổ chức độc quyền.

​- Đấu tranh giành thị trường tiêu thụ, nguồn nguyên liệu và lĩnh vực đầu tư.

​-Cạnh tranh khốc liệt giữa chúng => dẫn đến xu hướng thỏa hiệp => hình thành các liên minh độc quyền quốc tế, các tập đoàn xuyên quốc gia....

​1.5 Lôi kéo, thúc đẩy các chính phủ vào việc phân định khu vực lãnh thổ ảnh hưởng là cách thức để bảo vệ lợi ích độc quyền.

​"Chủ nghĩa tư bản phát triển càng cao, nguyên liệu càng thiếu thốn, sự cạnh tranh càng gay gắt và việc tìm kiếm các nguồn nguyên liệu trên toàn thế giới ngày càng ráo riết, thì cuộc đấu tranh để chiếm thuộc địa ngày càng quyết liệt hơn”.

​​=> đòi hỏi có sự can thiệp của nhà nước nhằm giúp cho các tổ chức độc quyền của nước mình giành giật thị trường.

​Cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền.

​1. Siêu lợi nhuận độc quyền

• Nguồn nhiên liệu dồi dào giá rẻ hoặc lấy không, giá nhân công rẻ mạt tạo nên siêu lợi nhuận độc quyền.

• Do những đặc điểm đó nên luôn diễn ra sự cạnh tranh khốc liệt giữa các tổ chức độc quyền thuộc các quốc gia khác nhau.

​Kết luận

​Năm đặc điểm kinh tế cơ bản của độc quyền dưới chủ nghĩa tư bản có quan hệ chặt chẽ với nhau, nói lên bản chất sự thống trị của tư bản độc quyền. Đó cũng là biểu hiện của phương thức thực hiện lợi ích của tập đoàn độc quyền trong giai đoạn phát triển độc quyền của chủ nghĩa tư bản.

​II. Lý luận của Lênin về độc quyền nhà nước trong Chủ nghĩa tư bản.

​- Độc quyền nhà nước là kiểu độc quyền trong đó nhà nước nắm giữ vị thế độc quyền trên cơ sở duy trì sức mạnh của các tổ chức độc quyền ở những lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

​- Độc quyền nhà nước mang tính phổ biến trong nền kinh tế thị trường.

​1. Nguyên nhân hình thành của độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản.

​Sự tích tụ và tập trung tư bản càng lớn thì tích tụ và tập trung sản xuất càng cao.

​Sự phát triển của phân công lao động xã hội đã làm xuất hiện một số ngành mà các tổ chức độc quyền tư bản tư nhân không thể hoặc không muốn kinh doanh.

​Sự thống trị của độc quyền đã làm sâu sắc thêm sự đối kháng giữa giai cấp tư sản với giai cấp vô sản và nhân dân lao động.

​Xu hướng quốc tế hoá đời sống kinh tế, sự bành trướng của các liên minh độc quyền quốc tế vấp phải những hàng rào quốc gia dân tộc và xung đột lợi ích với các đối thủ trên thị trường thế giới.

​1

​2

​3

​4

​a. Nguyên nhân

​2. Bản chất của độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản.

​- Độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản là sự kết hợp sức mạnh của các tổ chức độc quyền tư nhân với sức mạnh của nhà nước.

​- Độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản là nấc thang phát triển mới của chủ nghĩa tư bản độc quyền (chủ nghĩa đế quốc).

​Độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản

​Tăng sức mạnh của các tổ chức độc quyền.

​Tăng vai trò can thiệp của nhà nước vào kinh tế.

​Kết hợp sức mạnh kinh tế của độc quyền tư nhân với sức mạnh chính trị của nhà nước trong một thể thống nhất và bộ máy nhà nước phụ thuộc vào các tổ chức độc quyền.

​- Độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản là sự thống nhất của ba quá trình gắn bó chặt chẽ với nhau.

​​- Về cơ bản trong cơ cấu của độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản, nhà nước đã trở thành một tập thể tư bản khổng lổ.

​​- Và cũng là chủ sở hữu những xí nghiệp, cũng tiến hành kinh doanh, bóc lột lao động làm thuê như một nhà tư bản thông thường.

​- Điểm khác biệt duy nhất là : ngoài chức năng một nhà tư bản thông thường, nhà nước còn có chức năng chính trị và các công cụ trấn áp xã hội như quân đội cảnh sát, nhà tù…

​=> Như vậy, độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản là một quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội chứ không phải là một chính sách trong giai đoạn độc quyền của chủ nghĩa tư bản

Chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh => ​nhà nước tư sản ở bên trên, bên ngoài quá trình kinh tế, vai trò của nhà nước chỉ dừng lại ở việc điều tiết bằng thuế và pháp luật.

​Chủ nghĩa tư bản độc quyền => không chỉ can thiệp vào nền sản xuất xã hội bằng thuế, luật pháp mà còn có vai trò tổ chức và quản lý các xí nghiệp thuộc khu vực kinh tế nhà nước, điều tiết bằng các biện pháp đòn bẩy kinh tế vào tất cả các khâu của quá trình tái sản xuất: sản xuất, phân phối, lưu thông, tiêu dùng.

Các nhà nước trước chủ nghĩa tư bản chủ yếu can thiệp bằng bạo lực và theo lối cưỡng bức siêu kinh tế. Trong đó có hình thái :

​3. Những biểu hiện chủ yếu của độc quyền Nhà nước trong CNTB

​3.1 Sự kết hợp về nhân sự giữa tổ chức độc quyền và nhà nước .

​1

​2

​Sự kết hợp về nhân sự thực hiện thông qua các đảng phái tư sản.

​Cùng với các đảng phái tư sản, sự kết hợp về nhân sự còn được thực hiện thông qua các hội chủ xí nghiệp.

​=> Sự thâm nhập lẫn nhau này đã tạo ra những biểu hiện mới trong mối quan hệ giữa các tổ chức độc quyền và cơ quan nhà nước.

​3.2 Sự hình thành và phát triển sở hữu nhà nước 

Sở hữu nhà nước tăng lên.

​Tăng cường mối quan hệ giữa sở hữu nhà nước

Sở hữu độc quyền tư nhân.

​Sở hữu độc quyền nhà nước là sở hữu tập thể của giai cấp tư bản độc quyền có nhiệm vụ ủng hộ và phục vụ lợi ích của tư bản độc quyền nhằm duy trì sự tồn tại của chủ nghĩa tư bản. Và điều này biểu hiện ở những điểm sau :

​Sở hữu nhà nước bao gồm :

​- Những động sản và bất động sản cần cho hoạt động của bộ máy nhà nước.

​- Những doanh nghiệp nhà nước trong công nghiệp và trong các lĩnh vực kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội như giao thông vận tải, giáo dục, y tế, bảo hiểm xã hội… trong đó ngân sách nhà nước là bộ phận quan trọng nhất.

​Các hình thức

​Xây dựng doanh nghiệp nhà nước bằng vốn của ngân sách.

​Quốc hữu hoá các xí nghiệp tư nhân bằng cách mua lại.

​Nhà nước mua cổ phần của các doanh nghiệp tư nhân.

​Mở rộng doanh nghiệp nhà nước bằng vốn tích luỹ của các doanh nghiệp tư nhân

​Sở hữu nhà nước được hình thành dưới nhiều hình thức khác nhau.

​Chức năng của doanh nghiệp

​Mở rộng sản xuất tư bản công nghiệp.

​Giải phóng tư bản của tổ chức độc quyền từ những ngành ít lãi để đưa vào những ngành kinh doanh có hiệu quả hơn.

​Làm chỗ dựa vững chắc cho sự điều tiết kinh tế tư bản công nghiệp theo những chương trình nhất định.

​Chức năng quan trọng của doanh nghiệp

​3.3 Sự điều tiết kinh tế của nhà nước tư sản

​Hệ thống điều tiết của nhà nước tư sản hình thành một tổng thể những thiết chế và thể chế kinh tế của nhà nước. Bao gồm 3 thành phần :

​- Bộ máy quản lý gắn với hệ thống chính sách.

​- Công cụ có khả năng điều tiết sự vận động của toàn bộ nền kinh tế quốc dân.

​- Toàn bộ quá trình tái sản xuất xã hội theo hướng có lợi cho tầng lớp tư bản độc quyền.

​Các chính sách kinh tế

​Công cụ điều tiết kinh tế

​Chính sách chống khủng hoảng chu kỳ, chống lạm phát, chính sách về tăng trưởng kinh tế, chính sách xã hội, chính sách kinh tế đối ngoại....

​Ngân sách, thuế, hệ thống tiền tệ - tín dụng,… 

​Hình thức

​Sự điều tiết kinh tế của nhà nước được thực hiện dưới nhiều hình thức như: hướng dẫn, kiểm soát, uốn nắn những lệch lạc bằng các công cụ kinh tế và các công cụ hành chính pháp lý, bằng cả ưu đãi và trừng phạt,…

​4. Vai trò lịch sử của CNTB

​Về mặt tích cực

​Thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển nhanh chóng.

​Chuyển nền sản xuất nhỏ thành nền sản xuất lớn hiện đại.

​Thực hiện xã hội hóa sản xuất.

​Những ảnh hưởng tích cực

​Những hạn chế

​Mục đích của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa vẫn tập trung chủ yếu vì lợi ích của thiểu số giai cấp tư sản.

​Chủ nghĩa tư bản đã và đang tiếp tục tham gia gây ra chiến tranh và xung đột nhiều nơi trên thế giới.

​Sự phân hóa giàu nghèo trong lòng các nước tư bản và có xu hướng ngày càng sâu sắc.

​Cảm ơn cô và các bạn đã lắng nghe !

Multiple Choice

Câu 1 : Chủ Nghĩa Tư Bản có công lớn trong phát triển cuộc cách mạng công nghiệp hiện nay nào?

• A. Cách mạng công nghiệp lần thứ tư

• B. Cách mạng công nghiệp lần thứ ba

• C. Cách mạng công nghiệp lần thứ hai

• B. Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất

Multiple Choice

Câu 2 : Những liên minh độc quyền hình thành theo liên kết ngang (tức là sự liên kết những doanh nghiệp cùng ngành) có mấy hình thức?

• 5 hình thức

• 3 hình thức

• 4 hình thức

• 2 hình thức

Multiple Choice

Câu 3 : Có mấy tác động tích cực của độc quyền đối với nền kinh tế?

• 4

• 3

• 1

• 2

Multiple Choice

Câu 4 : Các biểu hiện của độc quyền Nhà nước trong CNTB?

• A. Sự kết hợp về nhân sự giữa tổ chức độc quyền và nhà nước

• D. Cả A, B, C đều đúng

• B. Sự hình thành và phát triển sở hữu nhà nước

• C. Sự điều tiết kinh tế của nhà nước tư sản

Multiple Choice

Câu 5 : Lênin chỉ ra rằng “Chủ nghĩa tư bản phát triển càng cao, …....., sự cạnh tranh ngày càng gay gắt và việc tìm kiếm các nguồn nguyên liệu trên toàn thế giới ngày càng ráo riết, thì cuộc đấu tranh để chiếm thuộc địa ngày càng quyết liệt hơn”. Hãy chọn đáp án đúng để điền vào chỗ trống.

• A. Nguyên liệu ngày càng khan hiếm.

• B. Nguyên liệu ngày càng thiếu hụt

  /-heart

• C. Nguyên liệu ngày càng cạn kiệt

• D. Nguyên liệu ngày càng thiếu thốn

Multiple Choice

Câu : Bản chất của CNTB độc quyền nhà nước là?

• A. Các tổ chức độc quyền phụ thuộc vào nhà nước

• B. Nhà nước tư sản can thiệp vào kinh tế, chi phối độc quyền

• C. Sự thoả hiệp giữa nhà nước và tổ chức độc quyền

• D. Sự kết hợp tổ chức độc quyền tư nhân và nhà nước tư sản.

Multiple Choice

Câu 7 : Những liên minh độc quyền hình thành theo liên kết ngang (tức là sự liên kết những doanh nghiệp cùng ngành) gồm những hình thức nào ?

• 1. Carol 2.Consortium 3.Trust

  4.Syndicate

• 1. Cartel 2.Consortium 3.Trust

  4.Syndicate

• 1. Cartel 2.Consortium 3.WHO

  4.Syndicate

• 1. Cartel 2.Consortium 3.Trust

  4.