Баланы адам етіп тәрбиелеу

Баланы адам қылып өсіру

By Нуртилеу Жетекулы

Баланы бастан...

Бүгінгі жаһандану дәуірінде әлемде болып жатқан өзгерістер, соның ішінде рухани, адами құндылықтар, жас ұрпақ тәрбиесі – ең өзекті мәселердің біріне айналып отыр. Ырғағы мен өзгерісі жылдам болып жатқан осындай заманда ата-бабамыздан мирас болып келе жатқан рухани құндылықтарымызды, бала тәрбиелеудегі ғасырлар бойы жиналған алтын ережелер мен қағидаларды ұстап, сақтап қалу оңай емес. Осы орайда, бүгінгі таңда бала тәрбиесіне ғадам қылып өсіруіне байланысты туындап отырған мәселердің шешілу жолын көрсететін басты қағидаларды ұсынуды жөн көріп отырмын.

Some text here about the topic of discussion

«Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілесің»

Ана құрсағынан босанып, өмірдің арайлы шуағымен дүние есігін ашқан нәрестенің пәк сезім болмысы адами мінез-құлықтың даңғылымен астасады. Жас шыбық сәбидің тәлім-тәрбиесі тал бесіктің тербелісімен жандана түсіп, тәні есейіп, жаны рахат өмірдің сан қырлы сипаттарынан нәр алады. Ұлы Абай бір қарасөзінде: «Адамның адамшылығы – ақыл, ғылым, жақсы ата, жақсы ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан басталады», – дейді. Шынында, ел боламын дейтін жұрттың бесігін түзейтін басты құндылық - бабалардан мирас болып келе жатқан дала тәрбиесі, әдет-ғұрпы, салт-санасы болып табылады. Енді ғана көзін ашып, өмірдің өзегінен сыр тартқан сәби үшін ұядағы жылылық қияға қанатын қомдағанда күш беретін асыл арналар іспеттес. Қазақтың «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілесің» дейтін даналығы да осыны меңзейді.

Subject | Subject

Some text here about the topic of discussion

«Балаларыңды құрметтеңдер, және олардың әдептерін жақсартыңдар»

Демек, ұл мен қыз тәрбиесінде бабалар қанымен дарыған асыл сипаттар өз алдына, отбасындағы ата-ананың рөліне, оның маңызына жетер ештеңе жоқ.  Әкенің де, ананың да  өзіндік тәлім-тәрбиесі тұңғиығы терең, тағылымы да мол, ғибраты да сан қырлы арналар іспеттес. Әкенің жол көрсетер бағдары ұл баланы ұлықты етсе, ананың мейірімі ізгілікке талпындырары хақ. Бүгінгі біздің ұл-қызымыз ғасырдан жалғасқан бабалар жолымен адаспай жүріп келе ме? Жоқ болмаса, желдің өтінде қалып, қайраңдағы қайықтың кебін киді ме?!

Some text here about the topic of discussion

«Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие беру керек, тәрбиесіз білім құмға сіңген су секілді»

Ислам дінімен сусындаған дана халқымыз әрдайым қызға қырық үйден тыйым салып, ұлдың ел қорғайтын азамат болып өсуіне мән берген. Қазір көпшілігіміз баланы бағып-қағу деген сөзге де мән бермейтін болғанбыз. Жуырда бір телехабарды қарап отырып, бір ағамыздың (ата-жөні есімде жоқ) осы «бағып-қағу» деген сөздің де астарында үлкен тәрбиелік мағына жатқанын айтқаны есімде. Бүгін көпшілігіміз бала тәрбиесінде «бағуға» баса назар аударып, «қағуға»   құлықсыз болып барамыз.

ал қағу – тәрбиелеу, жақсылыққа үйрету, үлгі болу сияқты рухани құндылықтар. Баланы бағып-қағуға байланысты мәселелер қазіргі отбасылардың өмірінде жиі кездесетіні жасырын емес.

​Бүгін көпшілігіміз бала тәрбиесінде «бағуға» баса назар аударып, «қағуға»   құлықсыз болып барамыз. Бағу – баланың өмірге керекті барлық материалдық жағдайы, киім-кешегі, ас-ауқаты, т.б. болып келсе,

Some text here about the topic of discussion

Some text here about the topic of discussion

Мәселен, кез келген бала еш уақытта жалғыз ойнамайды, қатар құрбыларымен бірлесіп ойнайды, сол арқылы бір бірімен өзара қарым қатынас жасайды.Ойын – балалар үшін айналадағыны білу тәсілі. Халқымыз ойындарды тек балаларды алдандыру, көңілін көтеру әдісі деп қарамай, жас ерекшелігіне сай олардың көзқарастарын, мінез құлқын қалыптастыру деп ерекше бағалаған. Ойын балаларды ұйымшылдыққа үйретеді.Ойын түрлері өте көп. Ойындар мазмұндарына қарай, өзіне тән ерекшеліктеріне қарайбірнеше түрге бөлінеді.Қазақтың ұлттық ойындары, ой қозғау ойындары,баланың ойдан шығарған ойынын ойнау арқылы,сіз балаға сіздің алдңызда балаңыз қандай маңызды екенін көресет аласыз.

БАЛАЛАРДЫ ОЙЫН АРҚЫЛЫ АДАМГЕРШІЛІККЕ ТӘРБИЕЛЕУ

Әлем елдеріндегі бала тәрбиесі

Жапондар- бала тәрбиесіне баса мән беретін ұлттың бірі. Олар «балаңды бес жасқа дейiн патшаңдай күт, он бес жасқа дейiн құлыңдай жұмса, ал он бестен кейiн досыңдай сырлас» деген тәрбие негізін берік ұстанады.

Кәрістер- балалардың өмірінің басталуын, оның бір жасқа толу жасын есептейді. Осы кезден бастап қана бала толыққанды адам болып есептеледі

АҚШ-та бала тәрбиесі «әрбір бала өз бетінше өмір сүріп үйрене алу керек» деген ұстанымға негізделген. Көбіне ата-аналар балаларының талап-тілегін бірінші орынға қояды.

Швед- отбасылары балаға сәби кезінен жеке тұлға ретінде қарап, еркін тәрбиелеуге тырысады. Балаларын ұрып-соғуға тыйым салынған. Тіпті оны қылмыс ретінде санайды.

​

​

Some text here about the topic of discussion

—Баланың отбасындағы тұлғалық қасиетін жетілдіретін жағдайдың бірі - отбасы ішілік және отбасынан тысқары атқарылатын еңбек. Отбасындағы күнделікті тұрмыс қажеттігін қамтамасыз етуден туындайтын еңбек баланы әлеуметтік қатынасқа түсіріп, оны ересек өмірге тәрбиелейді. Сондай еңбектің барысында баланың жауапкершілігі артып, еңбек ету қажеттігін түсінеді. А. С Макаренко «Ата - аналарға арналған кітабында» «Бала тәрбиесінде сіздің іс қимылыңыздың өзі шешуші рөл атқарады.

​

Ұрпақ тәрбиесі — ел мұраты

Кейін опық жеп бармақ тістемеу үшін баланы қаршадайынан дұрыс тәрбиелеуге, бала бақытының шынайы бағбаны болуға атсалысқан жөн. .«Ұл тәрбиелей отырып, жер иесін тәрбиелейміз, қыз тәрбиелей отырып, ұлтты тәрбиелейміз»Бала дегеніміз – болашақ. Балаларымызды қалай тәрбиелесек болашағымыз солай болмақ. Келешегіміздің қожасы балаларымызды білімді де мәдениетті, тәрбиелі де әдепті, кішіпейіл де қарапайым етіп тәрбиелеу өз қолымызда.«Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие берілуі керек, тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның барлық өміріне апат әкеледі»- дейді Әл - Фараби. Сонымен қорыта келе, жас ұрпаққа тәлім тәрбие беруді қоғам болып, ұстаздар қауымы болып, ең бастысы ата - аналар болып қолға алсақ болашағымыз жарқын болмақ. Балаларымызды отансүйгіштікке, ата - баба салт - дәстүрін құрметтейтін ұрпақ тәрбиелеу баршаға бірдей міндет.