Środki stylistyczne

Środki stylistyczne

​Środki językowe

Czym są?

Po co?

Skąd się wzięły?

https://figury.net.pl/slownik

Fonetyczne

• instrumentacja głoskowa

• rym

• onomatopeja

• aliteracja

O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny

I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny,

Dżdżu krople padają i tłuką w me okno...

Jęk szklany... płacz szklany... a szyby w mgle mokną

I światła szarego blask sączy się senny...

Instrumentacja głoskowa

​Leopold Staff, Deszcz jesienny

I koła turkocą, i puka, i stuka to:
Tak to to, tak to to, tak to to, tak to to!…

Onomatopeja

​Julian Tuwim, Lokomotywa

Żółte żabki żałośliwie
żalą się żółwiowi, że
żółtodzioby żuraw z Żywca
zamiast żyta, żaby żre.

Aliteracja

Józef Ciechowicz, Sen

ziemio wonna winna i łunna

Open Ended

Użyj aliteracji. Stwórz zdanie, w którym każde słowo będzie zaczynać się od litery 'p' (zdanie powinno mieć co najmniej pięć wyrazów).

Słowotwórcze

• neologizm

• zdrobnienie

• zgrubienie

• anagram

Ogród pana Błyszczyńskiego zielenieje na wymroczu,

Gdzie się cud rozrasta w zgrozę i bezprawie.

Sam go wywiódł z nicości błyszczydłami swych oczu

I utrwalił na podśnionej drzewom trawie.

Neologizm

Bolesław Leśmian, Pan Błyszczyński

Grzeczna dama powiadasz, ale w słówku zdrada,

Nie każdy gładysz gładki, nie każda, co ma da.

Anagram

Wacław Potocki, Dama

Open Ended

Wypisz neologizmy z fragmentu wiersza Wisławy Szymborskiej Cebula. Jaką pełnią tu role?

Jest sobą na wskroś cebula

do stopnia cebuliczności.

Cebulasta na zewnątrz,

cebulowa do rdzenia,

mogłaby wejrzeć w siebie

cebula bez przerażenia. (...)

Ona wielekroć naga,

do głębi itympodobna.

Składniowe

• inwersja

• elipsa

• pytanie retoryczne

• wykrzyknienie

• apostrofa i inwokacja

• paralelizm składniowy

• anafora

• epifora

• wyliczenie

• przerzutnia

Da pospolite prawo nieskończone
Imię strażom swych dadzą i bronione
Granice zbroją koronne poczciwą
Od zdradnych sąsiad sławą wiecznie żywą.

Inwersja i przerzutnia

Mikołaj Sęp Szarzyński, Pieśń IV. O cnocie szlacheckiej

– Pan baron w domu? – spytał.
– Pan baron leży chory i nikogo nie przyjmuje, bo teraz jest doktór.

.

.

W domyśle:

- Czy pan baron jest w domu?

- Tak, ale pan baron leży chory i nikogo nie przyjmuje, bo teraz jest u niego doktór.

Elipsa

Bolesław Prus, Lalka

Bogurodzica dziewica,

Bogiem sławiena Maryja,

U twego syna Gospodzina

matko zwolena, Maryja!

Zyszczy nam, spuści nam.

Kyrieleison.

Paralelizm składniowy

Bogurodzica

Twego dziela Krzciciela, bożycze,

Usłysz głosy, napełni myśli człowiecze.

Słysz modlitwe, jąż nosimy,

Oddać raczy, jegoż prosimy:

A na świecie zbożny pobyt,

Po żywocie rajski przebyt.

Kyrieleison.

Z czasem wszytko przemija, z czasem bieżą lata,
Z czasem państw koniec idzie, z czasem tego świata.
Za czasem ustaje dowcip i rozum niszczeje,
Z czasem gładkość, uroda, udatność wiotczeje.
Z czasem kwitnące łąki krasy postradają,
Z czasem drzewa zielone z liścia opadają.

Anafora

Hymn do Nirwany

Z otchłani klęsk i cierpień podnoszę głos do ciebie,

Nirwano!

Przyjdź twe królestwo jako na ziemi, tak i w niebie,

Nirwano!

Złemu mnie z szponów wyrwij, bom jest utrapion srodze,

Nirwano!

I niech już więcej w jarzmie krwawiącym kark nie chodzę,

Nirwano!

Epifora

Do Anny

Open Ended

Napisz krótki wiersz o zimie, w którym zastosujesz trzy z wymienionych środków składniowych: inwersja, elipsa, pytanie retoryczne, wykrzyknienie, apostrofa, anafora, epifora, wyliczenie, przerzutnia.

Leksykalne i inne

• epitet

• metafora

• porównanie

• animizacja i personifikacja

• peryfraza

• synestezja

• oksymoron

• hiperbola

• symbol

• alegoria

• ironia

mieć stalowe nerwy

być w dołku

mieć muchy w nosie

syzyfowa praca

patrzeć przez różowe okulary

​

Metafora

Bóg się rodzi, moc truchleje:
Pan niebiosów obnażony.
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice Nieskończony:

Wzgardzony okryty chwałą,
Śmiertelny Król nad wiekami;
A Słowo ciałem się stało
I mieszkało między nami.

Oksymoron

Lis

Sowa

Czerwień

Róża

Alegoria

rozdarta sosna

chochoł i złoty róg

gęba i pupa

Symbol

I wchłaniajmy potoków szmer, co toną w jeziorze,

I limb szumy powiewne i w smrekowym szept borze,

Pijmy kwiatów woń rzeźwą, co na zboczach gór kwitną,

Dźwięczne, barwne i wonne, w głąb wzlatujmy błękitną.

.

Melodia mgieł nocnych

Synestezja

Analiza wierszy

Z Tatr

To zgrzyt
czekana,
okrzesany z echa,
to tylko cały twój świat
skurczony w mojej garści na obrywie głazu;
to – gwałtownym uderzeniem serca powalony szczyt.
Na rozpacz – jakże go mało!
A groza – wygórowana!
Jak lekko
turnię zawisłą na rękach
utrzymać,
i nie paść,
gdy
w oczach przewraca się obnażona ziemia
do góry dnem krajobrazu, niebo strącając w przepaść!

.

Jak cicho
w zatrzaśniętej pięści pochować Zamarłą.

Pamięci taterniczki, która zginęła na Zamarłej Turni

.

Słyszę:
Kamienuje tę przestrzeń niewybuchły huk skał.

.

To – wrzask wody obdzieranej siklawą z łożyska
i
gromobicie ciszy.

.

Ten świat, wzburzony przestraszonym spojrzeniem,
uciszę,
lecz –
Nie pomieszczę twojej śmierci w granitowej trumnie Tatr.

W marcu nad ranem

Jodły w mroku majaczą, ogrodu pilnują,

a z rynny jak z długiego starego buta, gdzie skąpiec chował pieniądze,

sypią się bez przerwy monety czerniejącą dziurą,

bo na odwilży lodowy buta spód spękał, życie zakończył.

.

I rozpoznać już można góry niskie jak dach chatki, nad którym wrony,

jak sczerniałe ze starości poszycie, wirują przy lada wietrze.

I widać już, jak pod oknem, po bieli,

skaczą pierwsze zielone trawki, to tu, to tam, jak świerszcze.

Najlepiej jest zbudzić się w marcu nad ranem,

kiedy cieniutkie, czarne widełki sadu przez wiatry wygięte

kiedy w niedalekim lasku śnieżyczki w najbielszych szatach

czekają na wschód słońca - by na tle czerwieni zmartwychwstać jak święte.

.

Z dachu, upite przez czarownice biedne polskie diabły w łapciach,

siedząc sztywno, zjeżdżają z łoskotem i znikają w ziemi.

W ogrodzie spoza zaspy uszy zajęcy widać jak ledwo otwarte wielkie nożyce.

Na oknie głowa kota, jak wielka furażerka, pilnie słucha, co dzieje się w sieni.

Inne wiersze

• Podłogo, błogosław

• Na lipę

• Oda do młodości

• Rozmowa z kamieniem

• Do króla

• Na oczy królewny angielskiej

• Wiersz do ludożerców

instrumentacja głoskowa

onomatopeja

aliteracja

neologizm

zdrobnienie

zgrubienie

anagram

inwersja

elipsa

pytanie retoryczne

wykrzyknienie

apostrofa

paralelizm składniowy

anafora

epifora

wyliczenie

przerzutnia

epitet

metafora

porównanie

animizacja (ożywienie)

personifikacja (uosobienie)

peryfraza

synestezja

oksymoron

hiperbola

symbol

alegoria

ironia