Еліктеу сөз

Еліктеу сөздер-табиғат құбылыстары мен жан-жануарларда болатын әр алуан дыбыстарға және олардың сын-сипат, қимыл-әрекеттеріне еліктеуден туған сөздер. Қазақ тілінде еліктеу сөздердің екі түрі бар

​

By Маншук Умбеталиева

Еліктеу сөздер​-табиғат құбылыстары мен жан-жануарларда болатын әр алуан дыбыстарға және олардың сын-сипат, қимыл-әрекеттеріне еліктеуден туған сөздер. Қазақ тілінде еліктеу сөздердің екі түрі бар

​Some text here about the topic of discussion.

1.Еліктеу есту қабілеті арқылы пайда болған еліктеуіш сөздер: тарс-тарс, салдыр-гүлдір, дыр-дыр, гүрс, шолп

2.Еліктеу көру қабілеті арқылы пайда болған бейнелеуіш сөздер: жалт, жарқ, лып, маймақ, көлбең. ербең-ербең

​

​Олар көмекші етістікпен (ет-)тіркесіп күрделі мүшенің құрамына кіреді. Жеке тұрып сөйлемде көбінесе пысықтауыш, анықтауыш кызметін атқарады. Мысалы: Мырс етіп күлді. Бүлк-бүлк желіс. Ол күрт бұрылды.

​

Анықтамасына қарай бұл сөздер іштей екі салаға бөлінеді:

• еліктеуіш (еліктеме) сөздер және

• бейнелеуіш (бейнелеме) сөздер.

​

​

Еліктеуіш сөздер

Еліктеуіш сөздер деп табиғатта ұшырасатын сан алуан құбылыстар мен заттардың бір-біріне қақтығысу-соқтығысуларынан туатын дыбыстарды, сондай-ақ, жан-жануарлардың дыбысталу мүшелерінен шығатын әр түрлі дыбыстарды есіту қабілеті арқылы белгілі-белгілі түсініктер ретінде қабылдаудан болған және сол түсініктердің атаулары есебінде қалыптасқан сөздерді айтамыз. Мысалы: Мылтық тарс етті; қарға қарқ етті деген сөйлемдерді алсақ, ондағы тарс деген сөз мылтықтың атылуынан туған дыбыстың атын білдірсе, қарқ деген сөз қарғаның дыбыстау мүшесінен (қарқылдауынан) шыққан дыбыстың атын білдіреді.

​

​Бейнелеуіш сөздер табиғатта кездесетін белгілі-белгілі елес, құбылыстарды көзбен көру қабілеті арқылы туатын түсініктердің аттарын білдіреді. Мысалы: Ырғалып қарға қарқ етті; ірімшік ауызынан салп етті деген сөйлемдердің екіншісінде салп деген сөз дыбысты емес, қарғаның ауызынан ірімшіктің жерге қарай түсіп бара жатқан я түскен кезіндегі көрініс елесін, сол көріністің бейнесін білдіреді.

Multiple Choice

Еліктеу сөздің түрлерін белгілеңіз.

• A) Еліктеуіш сөздер, бейнелеуіш сөздер.

• B) Негізгі сөздер, туынды сөздер.

• C) Дара сөз, күрделі сөз.

• D) Қос сөз, біріккен сөз.

• E) Тіркескен сөз, қысқарған сөз.

Multiple Choice

Қосарланып жасалған еліктеуішті табыңыз.

• A) Алқа-салқа.

• B) Шіңк-шіңк.

• C) Әп-әдемі.

• D) Биік-биік.

• E) Аппақ.

Multiple Choice

Еліктеуіш сөзбен байланысып тұрған тіркесті көрсетіңіз.

• A) Шарт-шұрт сынды.

• B) Жұлқи тартты.

• C) Енді-енді танылды.

• D) Салпаң-салпаң етті.

• E) Желп-желп етеді.

Multiple Choice

Бейнелеуіш сөзді анықтаңыз.

• A) Сарт етті.

• B) Саңқ етті.

• C) Топ ете түсі

• D) Бүгжең қақты.

• E) Қыңқ етті.