9 сынып

Еркін және еріксіз тербелістер. Резонанс.

By Еркебулан Омирзаков

​«Мюнстерберг әдісі»

​

Анграптербелмеліфлкрстқозғалысджисяфаппериодиварплдвцйщшжиілікдржтрьобмиимиамплитудаирылтнгыпргерцрпыоалплоаптшппрпп​

«Мюнстерберг әдісі»​

Анграптербелмеліфлкрстқозғалысджисяфаппериодиварплдвцйщшжиілікдржтрьобмиимиамплитудаирылтнгыпргерцрпыоалплоаптшппрпп

Өткен сабақты пысықтау «Серпілген сауал» әдісі​

​1. Тербелістер дегеніміз не?

2. Тербелістің қозғалыстан айырмашылығы?

3. Тербелмелі қозғалысты сипаттайтын негізгі шамалар?

4. Маятниктер және олардың түрлері?

​

Ұжымдық жұмыс:Ширату жаттығу.Бейнекөрсетілім «Stop-Kadr» әдісі ​

Еркін және еріксіз тербелістер.Резонанс​

​•Еркін тербеліс-free vibration

•Еріксіз тербеліс-inevitable  vibration

•Резонанс-resonаnce

•Математикалық маятник-mattematical pendulum

•Серіппелі маятник-spring pendulum

​Топтық жұмыс :

«Галереяны шарлау»әдісі

​•Еркін тербелістер деп дене тепе-теңдік күйінен шығарылғаннан соң сыртқы күштің әрекетінсіз болатын тербелістерді айтады.

•Еркін тербелістердің жиілігін жүйенің меншікті тербеліс жиілігі деп атайды.

•Еріксіз тербелістер дегеніміз – сыртқы периодты күштің әрекетінен болатын тербелістер.​

​Еркін және еріксіз тербелістер

Резонанстың анықтамасы​

​Резонанс-жүйенің меншікті тербелісінің жиілігі сыртқы периодты күштердің тербеліс жиілігімен дәл келгенде (сәйкес келгенде), тербеліс амплитудасының кенеттен (күрт) артып кету құбылысы

Резонанстың әсерінен қираған көпірлер​

Такома көпірі​

1906 ж.Петербургтағы «Египет» көпірі​

Резонанстың пайдасы және зияны​

Қолданылуы:

Суда ұнтақ сүттің еруі,

музыкалық құрылғылардың резонаторы,

ағзаны магниттік-резонанстық тексеру,

 әткеншек тербету,

резонанстық құлып пен кілт​

Зияны:

Ғимараттардың құлауы және қирауы,

сымдардың үзілуі,

шелектегі судың шалпылдауы,

рельс қоспаларында вагондардың тербелуі,

трубалардағы вибрация,

кранмен көтерілген жүктердің тербелісі​

​Акустикалық резонанс

​Белгілі әнші Федор Шаляпин ән салғанда шамдардың шынылары сынып кететін кездер болған.

Multiple Choice

Дене тепе-теңдік күйінен шығарылған соң сыртқы күштер әрекетінсіз тек ішкі күштердің әрекетімен орындалатын тербелістер?

• Еріксіз

• Гармоникалық

• Еркін

• Синусоидалық

Multiple Choice

Амплитуда тұрақты сақталатын тербелістер?

• Еріксіз

• Өшетін

• Еркін

• Гармоникалық

Multiple Choice

Еркін тербеліске мысал бола алады?

• Есіктің ашып жабылуы

• Серіппеге бекітілген жүктің не жіпке ілінген жүктің тербелістері

• Автотербелістер

• Бесіктің тербелісі

Multiple Choice

Энергия азаюымен амплитуда қалай өзгереді

• Өзгермейді

• Артады

• Кемиді

• Тұрақты болып қалады

Multiple Choice

Еріксіз тербелістер деп қандай тербелістерді айтамыз?

• Сыртқы периодты күштің әрекетінен туындайды

• Сыртқы және ішкі периодты күштің әрекетінен туындайды

• Ішкі периодты күштің әрекетінен туындайды

Multiple Choice

тігін машинасы инесінің қозғалысы қандай тербеліс

• Гармоникалық

• Еркін

• Еріксіз

• Резонанстық

Multiple Choice

Қандай құбылысты резонанс деп айтады?

• дене тепе-теңдік күйінен шығарылғаннан соң сыртқы күштің әрекетінсіз болатын тербелістерді айтады

• мәжбүр етуші күштің жиілігі жүйе тербелісінің меншікті жиілігіне жуықтаған кезде жүйедегі мәжбүр тербеліс амплитудасының кенеттен артып кету кұбылысы

• мәжбүр етуші күштің жиілігі жүйе тербелісінің меншікті жиілігіне жуықтаған кезде жүйедегі мәжбүр тербеліс жиілігінің кенеттен артып кету кұбылысы

• дене тепе-теңдік күйінен шығарылғаннан соң ішкі күштің әрекетінсіз болатын тербелістерді айтады

​Жеке  жұмыс. Деңгейлік тапсырмалар.

​1 топ

•№1. Дененің тербеліс жилігі 2000 Гц. Оның тербеліс периоды неге тең болады?

•№2. Материялық нүкте 1минут уақыт ішінде 300 тербеліс жасайды. Осы тербелістің периоды мен жилігін табыңдар?

•2 топ

•№1. Дененің тербеліс жилігі 1000 Гц. Оның тербеліс периоды неге тең болады?

•№2. Материялық нүкте 2минут уақыт ішінде 600 тербеліс жасайды. Осы тербелістің периоды мен жилігін табыңдар?

•3 топ

•№1. Дененің тербеліс жилігі 4000 Гц. Оның тербеліс периоды неге тең болады?

•№2. Материялық нүкте 4 минут уақыт ішінде 1600 тербеліс жасайды. Осы тербелістің периоды мен жилігін табыңдар

​ «Баға беру»

PISA сұрақтарын қою

 1-топ:  Неге әскери топқа көпірден өткенде саппен жүруге тыйым салынған.

көпір әскерилердің салмағын көтере алмайды	Иә/жоқ
әскерилер көпірден өткенде көпірдің жиілігі арты, резонанс құбылысынан	Иә/жоқ
көпірдің меншікті жиілігі топ аяғының жиілігімен сәйкес келсе резонанс құбылысынан көпір қирайды.	Иә/жоқ

​

​2-топ: (жабық тест)

1. Бумеранг лақтырған орнына қайтып келеді. Қандай жағдайда теннис добы бастапқы орнына келеді?

_____________________________

_____________________________

_____________________________

_____________________________​

​

​

​3-топ: Өндіріс станоктарын ағаш еденге орналастыруға болады ма?

​

Болады, себебі ағаштың жылуөткізгіштігі аз.	Иә/жоқ
Болмайды, себебі еден тербелісі	Иә/жоқ
Болмайды, себебі ағаштан қатты дыбыс шығады.	Иә/жоқ

​жауаптары

​1-топ. Жоқ, жоқ, я. Көпірдің меншікті жиілігі топ аяғының жиілігімен сәйкес келсе резонанс құбылысынан көпір қирайды.

2-топ. Тік жоғары лақтыырғанда немесе жіпке ілінген шар тербелмелі қозғалыс жасағанда, және ол тербеліс болғанда

3-топ. Жоқ, иә, жоқ. Болмайды, себебі еден тербелісі  станок тербелісімен сәйкес келіп қалуы мүмкін